શાંતિ કરાર વચ્ચે પુતિનની મોટી શરત, શું ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સ્વીકારશે આ માંગ?
રુસ અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને ખતમ કરવા માટે હવે કૂટનીતિના મોરચે મોટો ભૂકંપ આવ્યો છે. રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને શાંતિ કરારના નામે એક એવો માસ્ટરસ્ટ્રોક રમ્યો છે, જેણે અમેરિકાથી લઈને આખા યુરોપની ઊંઘ ઉડાડી દીધી છે. પુતિને યુદ્ધવિરામ (સીઝફાયર) માટે જે શરત મૂકી છે તે માત્ર યુક્રેન પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેનું સીધું નિશાન પશ્ચિમી દેશોનું સુરક્ષા સંગઠન ‘નાટો’ (NATO) છે. રશિયાના આ નવા એન્ટી-નાટો પ્લાનથી યુરોપના પૂર્વ છેડા (ઈસ્ટર્ન ફ્લેંક) પર ખતરો મંડરાવા લાગ્યો છે.
શું છે પુતિનનો ‘એન્ટી-નાટો પ્લાન’?
‘ધ ટેલિગ્રાફ’ના અહેવાલો મુજબ, પુતિન અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના રૂખને પારખીને આ તકનો પૂરેપૂરો ફાયદો ઉઠાવવા માંગે છે. પુતિનનો અસલી હેતુ યુક્રેનના એક હિસ્સા પર કબ્જો કરવા પૂરતો નથી, પરંતુ તેઓ આખા યુરોપના સુરક્ષા માળખાને પોતાના હિસાબે ફરીથી લખવા માંગે છે.
ક્રેમલિન (રશિયન રાષ્ટ્રપતિ કાર્યાલય)ની શરત એ છે કે જો યુક્રેનમાં શાંતિ કરાર કરવો હોય, તો નાટોએ પોતાની સૈનિક સ્થિતિને વર્ષ 1997ના સ્તર પર પાછી લઈ જવી પડશે. તેનો સીધો અર્થ એ છે કે 1997 પછી જેટલા પણ દેશો (જેમ કે પોલેન્ડ, ફિનલેન્ડ અને બાલ્ટિક દેશો) નાટોમાં સામેલ થયા છે, તે તમામ દેશોમાંથી નાટોની સેનાઓ અને તેની તાકાતને પૂરેપૂરી પાછી ખેંચવી પડશે. પુતિન શરૂઆતથી જ એવું કહેતા આવ્યા છે કે નાટોનો પૂર્વ તરફનો વિસ્તાર જ આ યુદ્ધનું મુખ્ય કારણ છે, અને હવે તેઓ આ જ વાત પર કડો પ્રહાર કરી રહ્યા છે.
યુરોપ અને ઈસ્ટર્ન ફ્લેંક માટે મોટો ખતરો
જો અમેરિકા કે નાટો પુતિનની આ માંગ સામે ઝુકે છે અને પોતાની સેનાઓને પાછળ ખેંચે છે, તો પોલેન્ડ અને બાલ્ટિક દેશો સંપૂર્ણપણે અસુરક્ષિત થઈ જશે. તજજ્ઞોનું માનવું છે કે આનાથી નાટોના સુરક્ષા કરારના અનુચ્છેદ 5 (Article 5)ની વિશ્વસનીયતા પર પણ પ્રશ્નાર્થ ચિન્હ લાગી જશે. રશિયાના આ દબાણનો હેતુ માત્ર નાટોનો વ્યાપ ઘટાડવાનો નથી, પરંતુ તેના માધ્યમથી તે પશ્ચિમી દેશો પાસેથી પોતાના પર લાગેલા આર્થિક પ્રતિબંધોમાં પણ મોટી છૂટ ઈચ્છે છે જેથી તેની ભાંગી પડેલી અર્થવ્યવસ્થા સંભળાઈ શકે.
જર્મનીએ કમર કસી, યુરોપમાં વધી ગઈ હલચલ
રશિયાના આ ખતરનાક અને આક્રમક રૂખને જોતાં યુરોપિયન દેશો પણ હવે ચૂપ બેસવાના નથી. જર્મનીએ આ ખતરાને પારખીને પોતાની સેનાને યુદ્ધ માટે તૈયાર કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે. જર્મનીની પ્રખ્યાત સ્પેશિયલ ફોર્સ KSK કમાન્ડોઝની તાલીમમાં મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. હવે સૈનિકોને થોડા દિવસના ટૂંકા અભિયાનોને બદલે બરફાચ્છાદિત વિસ્તારોમાં લાંબા સમય સુધી ટકી રહેવા, ટેન્કો, ડ્રોન અને ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેરનો સામનો કરવાની સખત તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે.
બીજી બાજુ, આખા યુરોપમાં રશિયાના ગુપ્ત ‘હાઇબ્રિડ હુમલાઓ’નું જોખમ પણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. અમેરિકાના શાંતિ પ્રયાસો વચ્ચે પુતિનનો આ દાવ પશ્ચિમી દેશો માટે એક મોટો માથાનો દુખાવો બની ગયો છે. હવે આગામી સમયમાં યોજાનારી બેઠકોથી જ એ નક્કી થશે કે શું કૂટનીતિના રસ્તે કોઈ મધ્યમ માર્ગ નીકળે છે કે પછી યુરોપનો આ ટકરાવ વધુ ખતરનાક વળાંક લે છે.
