શું ડિજિટલ દુનિયામાં આપણી થાળી પણ સુરક્ષિત નથી? યુરોપમાં હેકર્સે મચાવ્યો તાંડવ!
આજના વિશ્વમાં, “સાયબર એટેક” શબ્દ સામાન્ય રીતે ડેટા ચોરી, બેંક ખાતાઓમાં ભંગ અથવા સર્વર્સ ક્રેશ થવાની યાદ અપાવે છે. જોકે, યુરોપમાં તાજેતરમાં સાયબર એટેકનું એક નવું અને ચિંતાજનક સ્વરૂપ જોવા મળ્યું – જે લોકોની પ્લેટમાં રહેલા ખોરાક અને એકંદર ખાદ્ય સુરક્ષાને સીધું લક્ષ્ય બનાવતું હતું. ઓછામાં ઓછા નવ યુરોપિયન દેશો – બેલ્જિયમ, સ્વીડન, ફ્રાન્સ, ફિનલેન્ડ, એસ્ટોનિયા, આયર્લેન્ડ, પોર્ટુગલ, નેધરલેન્ડ અને લક્ઝમબર્ગ – એ સેંકડો સુપરમાર્કેટમાં વપરાતી ઔદ્યોગિક રેફ્રિજરેશન અને ફ્રીઝર સિસ્ટમ્સ પર સંકલિત, ખતરનાક સાયબર એટેક જોયો.
હૈકર્સે સુપરમાર્કેટના કોલ્ડ સ્ટોરેજ અને કૂલિંગ સિસ્ટમનું તાપમાન દૂર બેઠા-બેઠા અચાનક ૧૮°C થી લઈને ૫૦°C સુધી વધારી દીધું. પરિણામ એ આવ્યું કે રાતોરાત અનેક ટન માંસ, દૂધ, ફળો, ફ્રોઝન ફૂડ અને દવાઓ સંપૂર્ણપણે સડી ગઈ. ઇતિહાસમાં આવું પહેલીવાર બન્યું છે જ્યારે કોઈ દેશની ફૂડ સપ્લાય ચેન (ખાદ્ય પૂરવઠા સાંકળ)ને ડિજિટલ માધ્યમથી આ પ્રકારે પંગુ બનાવી દેવામાં આવી હોય.
ક્યાં અને કેવા હતા હાલ?
આ હુમલો કોઈ એક રીટેલ ચેન પૂરતો મર્યાદિત નહોતો, પરંતુ તેણે અનેક મોટા બ્રાન્ડ્સને પોતાની ચપેટમાં લીધા:
બેલ્જિયમ અને લક્ઝમબર્ગ: અહીં કેરફોર અને IKEA જેવા મોટા સ્ટોર્સ પ્રભાવિત થયા. એક સ્થાનિક મીટ સ્ટોર માલિકના જણાવ્યા મુજબ, ફ્રીઝર્સનું તાપમાન અચાનક વધવાથી તેમનું હજારો યુરોનું માંસ એક જ ઝાટકે બરબાદ થઈ ગયું.
એસ્ટોનિયા: અહીં સ્થિતિ સૌથી વધુ ભયાનક હતી, જ્યાં હૈકર્સે ફ્રીઝર્સનું તાપમાન સીધું ૫૦°C (122°F) પર સેટ કરી દીધું, જેથી ખાવા-પીવાના ડબ્બા કોઈ ઓવનની જેમ તપવા લાગ્યા.
સ્વીડન અને પોર્ટુગલ: સ્વીડનમાં ‘કૂપ’ અને પોર્ટુગલમાં ‘ઇન્ટરમાર્શે’ જેવા પ્રમુખ સ્ટોર્સના કૂલિંગ સિસ્ટમ ફેઈલ થઈ ગયા. યુરોપિયન યુનિયનના અધિકારીઓએ તેને ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ તોડવા અને સપ્લાય ચેન તબાહ કરવાનો સુનિયોજિત પ્રયાસ ગણાવ્યો છે.
હેકર્સે આ ખેલને કેવી રીતે અંજામ આપ્યો?
પ્રારંભિક તપાસમાં સામે આવ્યું કે હૈકર્સે સુપરમાર્કેટ્સના ડિજિટલ માળખા (IoT)ની નબળાઈઓનો ફાયદો ઉઠાવ્યો. ઘણા સુપરમાર્કેટ્સ જૂના ડૅનફોસ અથવા સબકોબેલ જેવા ડિજિટલ થર્મોસ્ટેટનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હતા, જે સીધા સાર્વજનિક ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલા હતા જેથી ટેકનિશિયનો દૂરથી નજર રાખી શકે. હૈકર્સે ડિફોલ્ટ પાસવર્ડ અને નબળી સુરક્ષાનો લાભ લઈને સીધા સિસ્ટમ પર કબ્જો જમાવી લીધો.
આર્થિક નુકસાન અને મોટો સવાલ
આ હુમલાથી યુરોપિયન છૂટક બજારને કરોડોનું નુકસાન થયું છે. ટનના હિસાબે ખાદ્ય સામગ્રી કચરાપેટીમાં ફેંકવી પડી, જેનાથી સુપરમાર્કેટ્સના છાજલીઓ ખાલી થઈ ગઈ. હવે વીમા કંપનીઓ સામે પણ એ અજીબ સંકટ ઊભું થયું છે કે આ નુકસાનને ‘ડિજિટલ નુકસાન’ ગણવું કે ‘ભૌતિક નુકસાન’.
ભલે હજુ સુધી કોઈએ આ હુમલાની જવાબદારી લીધી નથી, પરંતુ વિશેષજ્ઞો તેને ‘હાઇબ્રિડ વોરફેર’ (સંયુક્ત યુદ્ધ) નો હિસ્સો માની રહ્યા છે, જ્યાં રૂસ અથવા ઈરાન જેવા દેશો સાથે જોડાયેલા હૈકર જૂથો આવા સોફ્ટ ટાર્ગેટને નિશાન બનાવીને યુરોપિયન અર્થવ્યવસ્થા પર દબાણ વધારી રહ્યા છે. આ ઘટના આખી દુનિયા માટે એક મોટી ચેતવણી છે કે ડિજિટલ સુરક્ષા હવે માત્ર ડેટા બચાવવા માટે નહીં, પરંતુ માનવજાતિને બચાવવા માટે પણ એટલી જ જરૂરી બની ચૂકી છે.
