કિરાણાની દુકાનોથી નાના વેપારીઓ સુધી, UPI માટે NPCIનો મોટો નિર્ણય!
નેશનલ પેમેન્ટ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) દ્વારા યુપીઆઈ (UPI) સિસ્ટમને વધુ મજબૂત અને વેગવંતી બનાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ યોજનાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ નવા નિયમ અંતર્ગત મોટા વેપારીઓના વ્યવહારો પર લાગુ થનારા મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR)ની કમાણીનો આશરે ૫ ટકા હિસ્સો એક સ્પેશિયલ ફંડમાં જમા કરવામાં આવશે. આ ફંડમાંથી મળેલા નાણાંનો ઉપયોગ નાના દુકાનદારો અને કિરાણા સ્ટોર્સ પર યુપીઆઈ પેમેન્ટની સુવિધાને વધુ સુધારેલ અને ઝડપી બનાવવા માટે કરવામાં આવશે.
આ જાહેરાત એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે ટૂંક સમયમાં જ UPI પર MDR લાગુ થવાની શક્યતાઓ છે. અગાઉ દીવાળી પછી MDR લાગુ થવાની વાત કહેવામાં આવી હતી, જોકે હજુ સુધી કોઈ ચોક્કસ તારીખ જાહેર કરવામાં આવી નથી.
શું છે ‘UPI વ્યાપાર સક્ષમ યોજના’?
સીએનબીસી ટીવી 18 ના એક રિપોર્ટ અને તાજેતરના સર્ક્યુલર મુજબ, NPCIએ તમામ UPI સભ્યો માટે એક વિશેષ યોજના શરૂ કરી છે, જેને ‘UPI વ્યાપાર સક્ષમ યોજના’ નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ યોજના હેઠળ MDRથી થતી કમાણીના ૫ ટકા હિસ્સાથી એક ફંડ તૈયાર થશે, જેનો સીધો ફાયદો નાના દુકાનદારોને ડિજિટલ સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં થશે.
આ યોજનાની મુખ્ય ખાસિયતો નીચે મુજબ છે:
હાર્ડવેર સપોર્ટ: દુકાનો પર ફિઝિકલ QR કોડ અને સાઉન્ડબોક્સ લગાવવામાં આવશે, જેથી પેમેન્ટની પુષ્ટિ સરળ બની શકે.
ઇન્સેન્ટિવ્સ: UPI ના ઉપયોગને વધુ પ્રોત્સાહન આપવા માટે વેપારીઓને ટ્રાન્ઝેક્શન સાથે જોડાયેલા પ્રોત્સાહનો (ઇન્સેન્ટિવ્સ) પણ આપવામાં આવશે.
સમયમર્યાદા: આ યોજના MDR લાગુ થવાની તારીખથી લઈને આગામી ત્રણ વર્ષ સુધી અમલમાં રહેશે.
જોકે, NPCI દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા સર્ક્યુલરમાં હજુ સુધી MDR લાગુ થવાની ચોક્કસ તારીખ કે તેના દર (MDR Rates) વિશે કોઈ સત્તાવાર ખુલાસો કરવામાં આવ્યો નથી.
કોને મળશે આ યોજનાનો લાભ? (પાત્રતા અને શરતો)
NPCI ના નિયમો અનુસાર, આ યોજના મુખ્યત્વે એવા નાના વેપારીઓ માટે બનાવવામાં આવી છે જેમનું પાછલા નાણાકીય વર્ષમાં વાર્ષિક ટર્નઓવર ૪૦ લાખ રૂપિયા સુધીનું હતું.
ભૌગોલિક પ્રાથમિકતા: આમાં મુખ્યત્વે ટિયર 3 થી ટિયર 6 શહેરના વેપારીઓ, ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યો, જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખના વેપારીઓ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.
મોટા શહેરો માટે નિયમ: ટિયર 1 અને ટિયર 2 શહેરના વેપારીઓ માત્ર ત્યારે જ આ યોજના હેઠળ પાત્ર બનશે જ્યારે તેઓ ‘PM ૐવનિધિ’ અથવા ‘PM વિશ્વકર્મા’ જેવી સરકારી યોજનાઓ સાથે જોડાયેલા હશે.
ટ્રાન્ઝેક્શન મર્યાદા: આ યોજનાનો સૌથી મોટો નિયમ એ છે કે તેમાં માત્ર ૨૦૦૦ રૂપિયા કે તેથી ઓછા ના વ્યવહારો જ માન્ય ગણાશે. જો કોઈ આ મર્યાદાનો લાભ લેવા માટે જાણી જોઈને મોટા પેમેન્ટ્સને નાના-નાના હિસ્સામાં વહેંચશે, તો તેને આ યોજનાનો ફાયદો નહીં મળે.
MDR (મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) ના નવા નિયમો શું છે?
સમજવા જેવું મહત્વનું પાસું એ છે કે ૨૦૦૦ રૂપિયાથી વધુના મોટા મર્ચન્ટ પેમેન્ટ્સ પર ૦.૪% સુધીનો ચાર્જ વસૂલવામાં આવી શકે છે. જ્યારે સામાન્ય જનતા, નાના વેપારીઓ (એટલે કે દર મહિને ૧ લાખ રૂપિયા સુધીની કમાણી ધરાવતા) અને ૨૦૦૦ રૂપિયાથી ઓછાના તમામ લેણ-દેણ સંપૂર્ણપણે મફત અને સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા છે.
આ વ્યવસ્થા પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે દેશના નાના શહેરો, કસ્બાઓ અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ડિજિટલ પેમેન્ટનું વ્યાપ વધુ મજબૂત બને અને નાના વેપારીઓ પણ ટેકનોલોજીની દ્રષ્ટિએ સક્ષમ બને.
