જેને જીવન સેટ લાગતું હતું, તે આજે નોકરી શોધી રહ્યો છે!
આજના સમયમાં દરેક મધ્યમવર્ગીય યુવાનનું એક જ સપનું હોય છે – સારો અભ્યાસ કરવો, દેશની પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થામાં એડમિશન લેવું અને ત્યારબાદ કોઈ મોટી મલ્ટીનેશનલ કંપનીમાં તગડા પગારની નોકરી મેળવવી. વર્ષોની મહેનત, રાતોના ઉજાગરા અને પરિવારની આશાઓ સાથે જ્યારે કોઈ યુવાન આ મુકામ હાંસલ કરે છે, ત્યારે એવું લાગે છે કે હવે જીવન સેટ થઈ ગયું. પરંતુ, ટેકનોલોજી સેક્ટરમાં ચાલી રહેલી મંદી અને છટણીના દોરે આ માન્યતાને સાવ ખોટી સાબિત કરી દીધી છે. તાજેતરમાં સોશિયલ મીડિયા પર એક એવા જ યુવા એન્જિનિયરની કહાની વાયરલ થઈ છે, જેણે આઈઆઈટી (IIT) જેવી સંસ્થામાંથી માસ્ટર્સ કર્યું અને ૨૬ લાખ રૂપિયાથી વધુનું પેકેજ મેળવ્યું, છતાં આજે તે બેરોજગાર છે.
સપના પાછળની અથાગ મહેનત અને ત્યાગ
આ સમગ્ર ઘટના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ (અગાઉનું ટ્વિટર) પર વિકાસ ઓલ્વેઝ (Vikas Alwys) નામના એક યુઝરે શેર કરી છે. વિકાસે પોતાના મિત્રના સંઘર્ષ અને ત્યારબાદ આવેલી મુશ્કેલી વિશે વિગતવાર વાત કરી છે. જ્યારે આ યુવાન પોતાનો B.Tech નો અભ્યાસ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે જ તેને ‘સધરલેન્ડ’ (Sutherland) કંપની તરફથી એક નોન-ટેકનિકલ નોકરીની ઓફર મળી હતી. સામાન્ય રીતે કોઈપણ વિદ્યાર્થી કોલેજ પૂરી થતા જ હાથમાં આવેલી નોકરી સ્વીકારી લેતો હોય છે, જેથી આર્થિક સુરક્ષા મળી રહે.
પરંતુ આ યુવાનની આંખોમાં કંઈક મોટું કરવાનું સપનું હતું. તેને પોતાની કોર ટેકનિકલ ફિલ્ડમાં જ કરિયર બનાવવું હતું. તેથી તેણે હાથમાં આવેલી સુરક્ષિત નોકરી ઠુકરાવી દીધી અને એક આખું વર્ષ ફક્ત GATE (Graduate Aptitude Test in Engineering) ની પરીક્ષાની તૈયારી પાછળ સમર્પિત કરી દીધું. આ નિર્ણય જોખમી હતો, કારણ કે જો પરીક્ષામાં સારો રેન્ક ન આવે તો એક વર્ષ બગડવાનો ડર હતો. તેમ છતાં, તેણે દિવસ-રાત એક કરીને મહેનત કરી અને અંતે GATE ની પરીક્ષામાં અંદાજે ૧,૧૦૦ જેટલો શાનદાર રેન્ક હાંસલ કર્યો.
IIT હૈદરાબાદ અને સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ
GATE માં સારા સ્કોરના આધારે તેને દેશની અગ્રણી સંસ્થા IIT હૈદરાબાદમાં એડમિશન મળ્યું. અહીં તેણે VLSI (Very Large Scale Integration) માં M.Tech કરવાનું પસંદ કર્યું. સેમિકન્ડક્ટર ચિપ ડિઝાઇન સાથે જોડાયેલું આ ક્ષેત્ર અત્યારે વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ ડિમાન્ડ ધરાવતું અને ટેકનિકલ રીતે અત્યંત જટિલ ક્ષેત્ર માનવામાં આવે છે.
બે વર્ષ સુધી IIT ના કઠિન અભ્યાસક્રમ અને પ્રોજેક્ટ્સ પૂરા કર્યા બાદ, જ્યારે કેમ્પસ પ્લેસમેન્ટનો સમય આવ્યો ત્યારે તેની મહેનત રંગ લાવી. વિશ્વની દિગ્ગજ ચિપમેકર કંપની ‘ક્વાલકોમ’ (Qualcomm) દ્વારા તેની પસંદગી કરવામાં આવી. આ ઓફર કોઈ સામાન્ય નોકરી નહોતી; તેમાં તેનો બેઝ સેલેરી (મૂળ પગાર) જ વાર્ષિક ૧૮ લાખ રૂપિયા હતો, જ્યારે કુલ CTC (Cost to Company) ૨૬ લાખ રૂપિયાથી પણ વધુ હતું. એક સામાન્ય વિદ્યાર્થીથી લઈને IIT ગ્રેજ્યુએટ અને ત્યારબાદ ક્વાલકોમ જેવી ટોચની કંપનીમાં ૨૬ લાખનું પેકેજ – આ સફર કોઈ પણ યુવાન માટે પ્રેરણારૂપ હતી.
અચાનક આવેલું છટણીનું વાવાઝોડું
પરંતુ, નિયતિને કંઈક અલગ જ મંજૂર હતું. વર્ષોના સંઘર્ષ બાદ જ્યારે આ યુવાને પોતાના કરિયરની નવી શરૂઆત કરી અને પરિવારને લાગ્યું કે હવે બધું બરાબર છે, ત્યારે જ કંપનીમાં છટણીના સમાચાર આવ્યા. ભારતમાં ક્વાલકોમ દ્વારા કરવામાં આવેલી કથિત છટણીની ઝપેટમાં આ હોનહાર એન્જિનિયર પણ આવી ગયો. કોઈ પણ જાતની ભૂલ વગર, માત્ર કંપનીની આંતરિક નીતિઓ અને બજારની અનિશ્ચિતતાને કારણે તેને નોકરીમાંથી હાથ ધોવા પડ્યા.
તેના મિત્ર વિકાસે આ ઘટના પર દુઃખ વ્યક્ત કરતા લખ્યું કે, “આ છોકરાએ ખરેખર ખૂબ જ મહેનત કરી હતી અને કેમ્પસ પ્લેસમેન્ટ દ્વારા ક્વાલકોમમાં સ્થાન મેળવ્યું હતું. પરંતુ આજે તે છટણીનો ભોગ બન્યો છે.” વિકાસે આજના આઈટી અને ટેક જોબ માર્કેટની કડવી વાસ્તવિકતા પર કટાક્ષ કરતા આગળ લખ્યું કે, “આઈટી સેક્ટરની હાલત દિવસેને દિવસે ખરાબ થઈ રહી છે… હવે એવું લાગે છે કે જીવનમાં ક્યારેય ‘સેટલ’ થવાનું જ નથી (It looks like ‘Never Settle’).”
યુવા પેઢી સામે ઉભો થયેલો મોટો સવાલ
આ એક વ્યક્તિની કહાની નથી, પરંતુ આજના સમયમાં ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે કામ કરતા હજારો યુવાનોની વ્યથા છે. પહેલા એવું માનવામાં આવતું હતું કે જો તમારી પાસે IIT કે IIM જેવી સંસ્થાની ડિગ્રી હોય, તો તમારી નોકરી હંમેશા સુરક્ષિત રહે છે. મંદીની અસર સામાન્ય કોલેજોમાંથી ભણેલા વિદ્યાર્થીઓ પર વધુ જોવા મળતી હતી. પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નો વધતો વ્યાપ, વૈશ્વિક આર્થિક મંદી અને કંપનીઓ દ્વારા ખર્ચ ઘટાડવાની નીતિએ ટોચની સંસ્થાઓના તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને પણ અસુરક્ષિત બનાવી દીધા છે.
જ્યારે કોઈ યુવાન ૨૬ લાખના પેકેજ પર પહોંચે છે, ત્યારે તે પોતાના ભવિષ્યનું આયોજન પણ તે મુજબ કરતો હોય છે – ઘરની લોન, પરિવારની જવાબદારીઓ કે અન્ય આર્થિક રોકાણો. આવા સમયે અચાનક નોકરી જતી રહેવી એ માત્ર આર્થિક ફટકો નથી, પરંતુ માનસિક રીતે પણ વ્યક્તિને તોડી નાખે છે. જે યુવાને નોન-ટેકનિકલ નોકરી છોડીને, એક વર્ષનો ડ્રોપ લઈને, દેશની સૌથી અઘરી પરીક્ષાઓમાંની એક ગણાતી GATE પાસ કરી હોય, તેના મનમાં આજે એ સવાલ જરૂર થતો હશે કે આટલી મહેનત કર્યા પછી પણ જો સ્થિરતા ન મળતી હોય, તો ભરોસો કોના પર કરવો?
ભવિષ્યની રાહ અને બદલાતા સમીકરણો
આ ઘટના આપણને એ વિચારવા મજબૂર કરે છે કે આજના યુગમાં ‘જોબ સિક્યોરિટી’ (નોકરીની સુરક્ષા) જેવો શબ્દ હવે ભૂતકાળ બની રહ્યો છે. કંપનીઓ નફો વધારવા માટે ગમે ત્યારે મોટા પાયે છટણી કરી શકે છે, પછી ભલે કર્મચારી ગમે તેટલો કાબિલ કેમ ન હોય. જોકે, આ યુવાન પાસે IIT હૈદરાબાદની ડિગ્રી અને VLSI જેવા મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રનું જ્ઞાન છે, જેના કારણે તેને ભવિષ્યમાં બીજી સારી તક ચોક્કસ મળી જશે.
પરંતુ, આ કિસ્સો દરેક વિદ્યાર્થી અને નોકરીયાત વર્ગ માટે એક લાલબત્તી સમાન છે. હવે માત્ર સારી ડિગ્રી કે મોટા પેકેજ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે સતત નવી સ્કિલ્સ શીખતા રહેવું, આર્થિક રીતે ઇમરજન્સી ફંડ તૈયાર રાખવું અને બદલાતા સમય સાથે પોતાની જાતને ઢાળવી અત્યંત જરૂરી બની ગયું છે. કારણ કે ટેકનોલોજીની આ દુનિયામાં સફળતાની સીડી જેટલી ઝડપથી ઉપર લઈ જાય છે, અનિશ્ચિતતાનો પવન એટલી જ ઝડપથી નીચે પણ લાવી શકે છે.
