યસ બેંકના બોન્ડધારકોને મળશે પૈસા પાછા? RBIના એક પગલાથી રોકાણકારોમાં ભારે નારાજગી!
યસ બેંકના ₹8,415 કરોડના એડિશનલ ટિયર-1 (AT-1) બોન્ડ રાઇટ-ઓફ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટના ઐતિહાસિક ચુકાદા બાદ પણ રોકાણકારોનો સંઘર્ષ અટકવાનું નામ લઈ રહ્યો નથી. વર્ષ 2020માં યસ બેંકના પુનર્ગઠન સમયે માંડી વાળવામાં આવેલા આ બોન્ડ્સને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો સુપ્રીમ કોર્ટે આદેશ આપ્યો હતો. જોકે, આ ચુકાદાનો અમલ કરાવવાને બદલે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ યસ બેંકની સાથે મળીને સુપ્રીમ કોર્ટમાં રિવ્યુ પિટિશન (પુનર્વિચાર અરજી) દાખલ કરી છે. આ પગલાથી નારાજ થયેલા ‘યસ બેંક AT1 બોન્ડ હોલ્ડર્સ એસોસિએશન’ દ્વારા RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાને એક વિસ્તૃત પત્ર લખીને આ નિર્ણય પાછળના જાહેર હિત અંગે સ્પષ્ટતા માંગવામાં આવી છે.

RBIની બેવડી ભૂમિકા સામે રોકાણકારોનો વાંધો
18 નવેમ્બરના રોજ લખાયેલા આ પત્રમાં એસોસિએશને જણાવ્યું છે કે તેઓ 389 વ્યક્તિગત બોન્ડધારકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જેમનું અંદાજે ₹160 કરોડનું રોકાણ આ બોન્ડ્સમાં ફસાયેલું છે. એસોસિએશને ગંભીર આક્ષેપ કરતા કહ્યું છે કે, સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી રોકાણકારોને મળેલી ન્યાયિક રાહતનો અમલ સુનિશ્ચિત કરવાને બદલે RBI યસ બેંક સાથે ઊભી રહીને આ રાહતનો વિરોધ કરી રહી છે. પત્રમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં લખવામાં આવ્યું છે કે, “RBI માત્ર પોતાના જૂના નિયમનકારી વલણનો બચાવ કરનાર એક પક્ષકાર તરીકે વર્તી શકે નહીં. બેંકિંગ સિસ્ટમની અખંડિતતા જાળવવી અને રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ કરવું એ તેની મુખ્ય જવાબદારી છે.“
એસોસિએશને સ્વીકાર્યું કે કાયદાકીય રીતે RBIને રિવ્યુ પિટિશન દાખલ કરવાનો અધિકાર છે, પરંતુ તેનાથી તેની નિયમનકારી અને દેખરેખ રાખવાની ફરજો પૂરી થઈ જતી નથી. રોકાણકારોએ કેન્દ્રીય બેંકને પૂછ્યું છે કે સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદામાં એવી કઈ ભૂલ રહી ગઈ છે જેને સુધારવા માટે રિવ્યુ પિટિશન દાખલ કરવામાં આવી છે? આ ઉપરાંત, યસ બેંક પાસેથી ચુકાદાના અમલ માટે કોઈ સમયબદ્ધ યોજના માંગવામાં આવી છે કે કેમ અને મૂળ રકમ તેમજ વ્યાજ (કૂપન)ની ચૂકવણી માટે શું પગલાં લેવાઈ રહ્યા છે, તે અંગે સાત કામકાજના દિવસોમાં જવાબ આપવા માંગ કરી છે.
મિસ-સેલિંગ અને આંતરિક તપાસ પર સવાલ
પત્રમાં એ મુદ્દો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે કે સુપ્રીમ કોર્ટે પોતે નોંધ્યું હતું કે યસ બેંકે RBIના માસ્ટર સર્ક્યુલરનું ઉલ્લંઘન કરીને વ્યક્તિગત રોકાણકારોને આ જોખમી બોન્ડ્સ વેચ્યા હતા. એસોસિએશને સવાલ કર્યો છે કે શું RBIએ આ સમગ્ર મામલે કોઈ આંતરિક તપાસ કરી છે કે આ બોન્ડ્સ સામાન્ય રોકાણકારો સુધી કેવી રીતે પહોંચ્યા? વધુમાં, માત્ર રિવ્યુ પિટિશન દાખલ કરવાથી સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા પર આપોઆપ સ્ટે આવી જતો નથી. જ્યાં સુધી કોર્ટ દ્વારા કોઈ સ્ટે આપવામાં ન આવે, ત્યાં સુધી RBIએ ચુકાદાનો અમલ કરાવવો જોઈએ.
એક્સિસ ટ્રસ્ટી સર્વિસિસની કામગીરી સામે પણ નારાજગી
આ જ દિવસે એસોસિએશને બોન્ડધારકોના ટ્રસ્ટી ‘એક્સિસ ટ્રસ્ટી સર્વિસિસ લિમિટેડ’ના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી (CEO) ને પણ એક અલગ પત્ર લખ્યો છે. 16 નવેમ્બરના રોજ ટ્રસ્ટી અને બોન્ડધારકો વચ્ચે યોજાયેલી બેઠકમાં ઘણા પાયાના પ્રશ્નો વણઉકેલ્યા રહ્યા હોવાનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે. બેઠકમાં ટ્રસ્ટીએ એવું વલણ અપનાવ્યું હતું કે તમામ બોન્ડધારકો સમાન છે. આ બાબતનો વિરોધ કરતા એસોસિએશને કહ્યું કે, “સમાન વ્યવહારનો અર્થ એ નથી કે વ્યક્તિગત રોકાણકારોની અલગ અને ગંભીર પરિસ્થિતિઓને અવગણવામાં આવે.“
વ્યક્તિગત રોકાણકારો કોઈ વિશેષ છૂટછાટ નથી માંગી રહ્યા, પરંતુ તેઓ ઈચ્છે છે કે તેમની સાથે થયેલી છેતરપિંડીની વાત સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ યોગ્ય રીતે રજૂ કરવામાં આવે, કારણ કે અગાઉ કોર્ટ અને સેબી (SEBI) બંનેએ આ બોન્ડ્સના વેચાણની રીત સામે ગંભીર નોંધ લીધી છે. બેઠકમાં ટ્રસ્ટીના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ પોતાના કેમેરા બંધ રાખ્યા હતા અને શરૂઆતમાં માત્ર એક જ બોન્ડ સિરીઝના ધારકોને હાજર રહેવા જણાવાયું હતું, જેની સામે પણ એસોસિએશને સખત વાંધો ઉઠાવ્યો છે અને ત્રણ દિવસમાં જવાબદાર અધિકારીનું નામ જાહેર કરવા કહ્યું છે.

અવમાનના અરજી અને બાકી વ્યાજનો મુદ્દો
યસ બેંક વિરુદ્ધ સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી કન્ટેમ્પ્ટ પિટિશન (અવમાનના અરજી) અંગે ટ્રસ્ટીએ આપેલા ખુલાસાને એસોસિએશને અસંતોષકારક ગણાવ્યો છે. તેમણે અરજીનો ડાયરી નંબર, રજિસ્ટ્રી સ્ટેટસ, કોઈ ખામી હોય તો તેની વિગત અને તાત્કાલિક સુનાવણી માટે શું પગલાં લેવાયા છે તેની માહિતી માંગી છે. પત્રમાં સ્પષ્ટ કહેવાયું છે કે, “માત્ર અવમાનના અરજી દાખલ કરી દેવી એ અંતિમ ઉકેલ નથી.“
રોકાણકારોએ માંગ કરી છે કે બેઠકની મિનિટ્સમાં તેમના મુખ્ય મુદ્દાઓ નોંધવામાં આવે, જેમાં બોન્ડ્સને રાઇટ-ઓફ પહેલાની સ્થિતિમાં સંપૂર્ણપણે પુનઃસ્થાપિત કરવા, અત્યાર સુધીના તમામ બાકી વ્યાજ (કૂપન)ની વર્ષવાર ગણતરી કરીને ચૂકવણી કરવી અને ઓક્ટોબર મહિનાના ન ચૂકવાયેલા વ્યાજ તેમજ આગામી ડિસેમ્બરના વ્યાજ અંગે નક્કર કાર્યવાહી કરવાનો સમાવેશ થાય છે. એસોસિએશને એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ આ પરપેચ્યુઅલ બોન્ડ્સના તાત્કાલિક રિડેમ્પશન (નાણાં પરત)ની માંગ નથી કરી રહ્યા, પરંતુ તેમના અધિકારોની પુનઃસ્થાપના ઈચ્છે છે.
સમગ્ર ઘટનાક્રમની પૃષ્ઠભૂમિ
ઉલ્લેખનીય છે કે, ₹5,450 કરોડના બોન્ડ્સ પર ઓક્ટોબર મહિનાનું વ્યાજ ન ચૂકવવા બદલ એક્સિસ ટ્રસ્ટીએ હજુ સુધી યસ બેંકને ડિફોલ્ટ નોટિસ ફટકારી નથી. ટ્રસ્ટીનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી બોન્ડ્સ પુનઃસ્થાપિત ન થાય ત્યાં સુધી આગળની કાર્યવાહી કરવી મુશ્કેલ છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા બાદ 28 ઓક્ટોબરે ટ્રસ્ટીએ યસ બેંકને ત્રણ દિવસમાં બોન્ડ્સ પુનઃસ્થાપિત કરવા નોટિસ આપી હતી અને RBI તથા સેબીને પણ આ અંગે જાણ કરી હતી. પરંતુ બેંક તરફથી કોઈ નક્કર જવાબ ન મળતા 6 નવેમ્બરે ટ્રસ્ટીએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અવમાનના અરજી દાખલ કરી હતી. બીજી તરફ, યસ બેંક અને RBI બંનેએ ચુકાદા સામે રિવ્યુ પિટિશન દાખલ કરીને કાનૂની લડાઈ લંબાવી છે.
આ સમગ્ર વિવાદમાં સૌથી વધુ ભોગ બનનારાઓમાં મોટી સંખ્યામાં સિનિયર સિટિઝન્સ (વરિષ્ઠ નાગરિકો) સામેલ છે, જેમણે રિલેશનશિપ મેનેજરોની સલાહ પર પોતાની સુરક્ષિત ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) તોડાવીને આ જોખમી બોન્ડ્સમાં નાણાં રોક્યા હતા. અગાઉ વર્ષ 2022માં માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબીએ પણ આ બોન્ડ્સના ખોટી રીતે વેચાણ (મિસ-સેલિંગ) બદલ યસ બેંકના પૂર્વ વડા રાણા કપૂર પર ₹2 કરોડનો દંડ ફટકાર્યો હતો. હવે સૌની નજર RBI અને એક્સિસ ટ્રસ્ટીના આગામી પગલાં પર ટકેલી છે.
