કોઈ ગોળીઓ નહીં, કોઈ મિસાઈલો નહીં, છતાં યુદ્ધ ચાલુ: બ્રિટનની ગુપ્ત સાયબર આર્મી ચાર દેશો સામે સક્રિય
યુદ્ધ હવે માત્ર સરહદો પર તોપો, ટેન્કો અને મિસાઈલોથી લડાતું નથી. દુનિયાના દેશો એકબીજાની કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ, સરકારી નેટવર્ક અને ડિજિટલ સેવાઓને નિશાન બનાવીને પણ સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. આ જ બદલાતા યુદ્ધના સ્વરૂપ વચ્ચે બ્રિટને પ્રથમ વખત જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે તેની ગુપ્ત સાયબર ફોર્સ રશિયા, ચીન, ઈરાન અને ઉત્તર કોરિયા સામે કામગીરી ચલાવી રહી છે. આ અભિયાનનો હેતુ વિરોધી દેશોની ડિજિટલ ક્ષમતાઓને નબળી પાડવાનો અને બ્રિટનની સુરક્ષા સામે ઊભા થતા જોખમોનો સામનો કરવાનો છે.
20 નવેમ્બરના રોજ ‘સ્કાય ન્યૂઝ’ સાથેની મુલાકાતમાં બ્રિટિશ લશ્કરી કમાન્ડર જનરલ સર રોબ મેગોવાને આ અંગે માહિતી આપી હતી. તેમના નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આધુનિક સમયમાં સાયબર સુરક્ષા માત્ર ટેક્નોલોજીનો મુદ્દો નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગઈ છે.

યુદ્ધ અને શાંતિ વચ્ચેનો ‘ગ્રે ઝોન’
બ્રિટિશ કમાન્ડર મેગોવાને જણાવ્યું હતું કે રશિયા, ચીન, ઈરાન અને ઉત્તર કોરિયા તરફથી બ્રિટનને સાયબર જોખમોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. આ દેશોની પ્રવૃત્તિઓ બ્રિટિશ નાગરિકોની સુરક્ષા અને જીવનને અસર કરી શકે છે. તેથી બ્રિટન પણ તેમની સામે સક્રિય પગલાં લઈ રહ્યું છે.જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે શું બ્રિટન આ દેશો સાથે સાયબર યુદ્ધમાં છે, ત્યારે તેમણે કહ્યું કે બ્રિટનને યુદ્ધની સ્થિતિમાં ગણાવી શકાય નહીં, પરંતુ તે સંપૂર્ણ શાંતિમાં પણ નથી. તેમણે આ પરિસ્થિતિને ‘ગ્રે ઝોન’ તરીકે વર્ણવી હતી.
આ ગ્રે ઝોન એવી સ્થિતિ છે, જેમાં દેશો સીધા સૈન્ય યુદ્ધમાં ઉતર્યા વિના એકબીજાની વ્યવસ્થા, સુરક્ષા અને ક્ષમતાઓને નબળી પાડવાનો પ્રયાસ કરે છે. સાયબર હુમલા, ડિજિટલ જાસૂસી અને નેટવર્કમાં વિક્ષેપ આ પ્રકારના સંઘર્ષના મુખ્ય સાધનો બની શકે છે.
બ્રિટનની ગુપ્ત સાયબર ફોર્સ કેવી રીતે કામ કરે છે?
બ્રિટને વર્ષ 2020માં નેશનલ સાયબર ફોર્સ (NCF)ની સ્થાપના કરી હતી. આ સંયુક્ત સંગઠનમાં સંરક્ષણ મંત્રાલય, GCHQ, MI6 અને ડિફેન્સ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી લેબોરેટરી (Dstl)નો સમાવેશ થાય છે.
NCFનું કામ માત્ર બ્રિટનની કમ્પ્યુટર સિસ્ટમને સુરક્ષિત રાખવાનું નથી. જરૂર પડે ત્યારે તે વિદેશી ડિજિટલ નેટવર્ક્સમાં પ્રવેશ કરીને વિરોધીઓની કામગીરીમાં વિક્ષેપ ઊભો કરવાની ક્ષમતા પણ ધરાવે છે. તેમાં નેટવર્કની નબળાઈઓ ઓળખવી અને વિરોધી દેશોની સાયબર પ્રવૃત્તિઓને રોકવા માટે કામગીરી હાથ ધરવાનો સમાવેશ થાય છે.
બ્રિટિશ સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રકારની કામગીરીનો ઉપયોગ આતંકવાદી સંગઠનો સામે કાર્યવાહી કરવા, વિદેશમાં તૈનાત સૈન્ય મિશનની સુરક્ષા કરવા, ચૂંટણીમાં બાહ્ય દખલગીરી અટકાવવા અને ઓનલાઇન ખોટી માહિતીના ફેલાવાને રોકવા માટે થઈ શકે છે. જોકે, ગુપ્ત કામગીરીની ચોક્કસ વિગતો સુરક્ષાના કારણોસર જાહેર કરવામાં આવતી નથી.
સાયબર યુદ્ધની ખાસિયત એ છે કે હુમલાની અસર ઘણી વખત દેખાતી નથી. વિરોધી દેશની સિસ્ટમમાં ખામી ઊભી થઈ શકે છે, પરંતુ તેની પાછળ કોણ છે તે જાણવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
🗣️ General Sir Rob Magowan, Commander CSOC, said:
“We must be ready to confront, deter and prevail in the cyber domain, taking the initiative against those who threaten our national security. The NCF plays a vital role in giving the UK that advantage”.
https://t.co/Ky1u1NBLNS
— Cyber & Specialist Operations Command (@CSOC_MOD) November 17, 2026
સાયબર હુમલાથી સામાન્ય લોકોના જીવન પર પણ અસર
સાયબર હુમલાનો ખતરો માત્ર સરકારી કે લશ્કરી સિસ્ટમો સુધી મર્યાદિત નથી. વીજળી, બેંકિંગ, રેલવે, હોસ્પિટલો અને એરપોર્ટ જેવી આવશ્યક સેવાઓ ડિજિટલ નેટવર્ક પર આધારિત છે. આ સિસ્ટમો પર હુમલો થાય તો સામાન્ય નાગરિકોના જીવનમાં ગંભીર વિક્ષેપ આવી શકે છે.
બ્રિટિશ ઓટોમોબાઇલ કંપની જેગુઆર લેન્ડ રોવર (JLR) પર થયેલા સાયબર હુમલાનું ઉદાહરણ આ જોખમને દર્શાવે છે. ‘સ્કાય ન્યૂઝ’ના અહેવાલ મુજબ, આ હુમલાથી કંપનીને મોટું આર્થિક નુકસાન થયું હતું. યુરોપના કેટલાક વિસ્તારોમાં સુપરમાર્કેટના રેફ્રિજરેશન અને ફ્રીઝર યુનિટ્સ પણ સાયબર હુમલાથી પ્રભાવિત થયા હોવાના અહેવાલો છે.
બ્રિટનના નેશનલ સાયબર સિક્યુરિટી સેન્ટર (NCSC)ને છેલ્લા એક વર્ષમાં સાયબર હુમલાની 1,831 ફરિયાદો મળી હતી. તેમાંથી 80 ઘટનાઓને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ અત્યંત ગંભીર ગણવામાં આવી હતી.
