ડોલર મજબૂત થતાં અન્ય ચલણ માટે સોનું મોંઘું: નફા બુકિંગ અને વેચવાલીથી બજારમાં ઉતાર-ચઢાવ
જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં સોનાના ભાવમાં જોવા મળેલી ઐતિહાસિક ઊંચાઈ બાદ બજારના ચિત્રમાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે અને સોનાના ભાવમાં ૩૦ ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ ઘટાડા બાદ રોકાણકારો અને બજારના નિરીક્ષકોમાં એક જ ચર્ચા ચાલી રહી છે કે સોનામાં ફરી તેજીનો દોર શરૂ થશે કે હજુ ભાવ પર દબાણ જળવાઈ રહેશે. એડલવાઈસ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ (Edelweiss Mutual Fund) ના અહેવાલ મુજબ, આ ઘટાડા પાછળ મુખ્યત્વે ત્રણ મહત્વપૂર્ણ પરિબળો કામ કરી રહ્યા છે, જેમાં અમેરિકામાં બોન્ડ પર વધી રહેલું વળતર, ડોલરની મજબૂતી અને યુએસ ફેડરલ રિઝર્વની કડક નાણાકીય નીતિનો સમાવેશ થાય છે.
અહેવાલમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે સોનું એવી અસ્કયામત છે જેમાંથી કોઈ નિયમિત વ્યાજ મળતું નથી, જ્યારે સરકારી બોન્ડમાં રોકાણ કરવાથી નિર્ધારિત શરતો મુજબ વળતર મળી શકે છે. જ્યારે બોન્ડ પર વધુ વળતર મળવાની શક્યતા વધે છે, ત્યારે કેટલાક રોકાણકારો સોનામાંથી નાણાં કાઢીને બોન્ડ તરફ વળે છે, જેનાથી સોનાની માંગ અને ભાવ પર અસર પડે છે.

બોન્ડની વાસ્તવિક ઉપજ, ડોલરની મજબૂતી અને ફેડ નીતિની અસર
એડલવાઈસ મ્યુચ્યુઅલ ફંડના અહેવાલ પ્રમાણે, અમેરિકાના ૧૦ વર્ષના બોન્ડની ફુગાવાને ધ્યાનમાં લીધા પછીની વાસ્તવિક ઉપજ (Real Yield) આશરે ૨.૯ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે. સામાન્ય રીતે વાસ્તવિક બોન્ડ ઉપજ વધે ત્યારે વ્યાજ ન ચૂકવતા સોનામાં રોકાણ કરવાનું આકર્ષણ ઘટે છે. આ સાથે અહેવાલમાં એવો પણ ઉલ્લેખ છે કે ૨૦૦૩ પછીના સમયગાળામાં જે મહિનાઓ દરમિયાન વાસ્તવિક બોન્ડ ઉપજ ઘટી હતી, તે મહિનાઓમાં સોનાના ભાવમાં સરેરાશ ૭૪ ટકા જેટલો વધારો જોવા મળ્યો હતો; જોકે આ ઐતિહાસિક આંકડો ભવિષ્યમાં પણ આવું જ થશે તેની કોઈ ખાતરી આપતો નથી.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાની કિંમત મુખ્યત્વે અમેરિકન ડોલરમાં નક્કી થાય છે. ડોલર મજબૂત બને ત્યારે ભારતીય રૂપિયા સહિત અન્ય ચલણ ધરાવતા દેશોના ખરીદદારો માટે સોનું ખરીદવું વધુ મોંઘું બને છે, જેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય માંગ નબળી પડી શકે છે અને ભાવ પર દબાણ આવે છે. બીજી તરફ, ફુગાવાને કાબૂમાં રાખવા માટે યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજદર વધારી શકે છે. વ્યાજદર વધવાની શક્યતા મજબૂત બને ત્યારે બોન્ડનું વળતર પણ વધી શકે છે, અને ફેડ ખરેખર વ્યાજદર વધારે તે પહેલાં જ બજાર તેની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને સોનાના ભાવમાં ઉતાર-ચઢાવ શરૂ થઈ શકે છે.

નફા બુકિંગ, ૩૨૧ ટન સેન્ટ્રલ બેંક ખરીદી અને ભવિષ્યના સંકેત
સોનાના ભાવમાં અગાઉ આવેલા મોટા ઉછાળા બાદ કેટલાક રોકાણકારોએ નફો વસૂલવાનું શરૂ કર્યું છે અને સોનાનું વેચાણ કરીને નાણાં રોકડમાં ફેરવી રહ્યા છે. તેનાથી નવી ખરીદી ઘટે છે અને વેચવાલી વધતાં ભાવ પર વધુ દબાણ આવી શકે છે, જોકે તેનો અર્થ એ નથી કે રોકાણકારોએ સોનામાંથી સંપૂર્ણપણે વિશ્વાસ ગુમાવી દીધો છે.
બીજી બાજુ, વિશ્વની અનેક સેન્ટ્રલ બેંકો સોનાની ખરીદી ચાલુ રાખી રહી છે. અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૬ ના ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં સેન્ટ્રલ બેંકોએ અંદાજે ૩૨૧ ટન સોનાની ખરીદી કરી હતી, જે બજારમાં માંગ જાળવી રાખવામાં મદદરૂપ બને છે, પરંતુ હાલ ડોલરની મજબૂતી અને બોન્ડની ઊંચી ઉપજ સામે આ ટેકો પૂરતો સાબિત થઈ રહ્યો નથી.
અહેવાલના નિષ્કર્ષ મુજબ, જો આગામી સમયમાં અમેરિકન બોન્ડની ઉપજ ઘટે, ડોલર નબળો પડે અને ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજદર વધારવાનું અટકાવીને સ્થિર રાખે અથવા ઘટાડે, તો સોનાના ભાવને ફરી વેગ મળી શકે છે. આ ઉપરાંત, વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધ કે ભૂરાજકીય તણાવ વધે, વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અંગે ચિંતા ઊભી થાય તેમજ ગોલ્ડ ETF માં રોકાણ અને સેન્ટ્રલ બેંકોની ખરીદી વધે, તો સોનાના ભાવને વધુ મજબૂતી મળી શકે છે. (નોંધ: અહીં આપેલી માહિતી પબ્લિક ડોમેન અને ઉપલબ્ધ અહેવાલ આધારિત સામાન્ય માહિતી માટે છે; રોકાણ નિર્ણય પહેલાં નાણાકીય સલાહકારની સલાહ લેવી હિતાવહ રહે છે.)
