FSSAIના પ્રતિબંધથી ઓલ્ડ મોન્કની મુશ્કેલી વધી, બંધ થયો ઉત્પાદન પ્લાન્ટ
ભારતમાં દાયકાઓથી જાણીતા ‘ઓલ્ડ મોન્ક’ (Old Monk) રમ બ્રાન્ડની નિર્માતા કંપની મોહન મીકિન (Mohan Meakin)ને હાલના નાણાકીય વર્ષમાં મોટો આર્થિક ફટકો પડ્યો છે. કંપનીના ત્રણ ઉત્પાદનો પર લાદવામાં આવેલા નિયમનકારી પ્રતિબંધોને કારણે ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ છ મહિનામાં કંપનીની આવકમાં 64 ટકા જેટલો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. ફૂડ સેફ્ટી સત્તાવાળાઓ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા વાંધા અને ચિંતાઓ બાદ આ પ્રતિબંધો અમલમાં આવ્યા હતા.
ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ એટલે કે FSSAIએ ઓલ્ડ મોન્કના અમુક વેરિયન્ટ્સના ઘટકો અને રચના અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. આ વિવાદ અને ત્યારબાદ આવેલા નિયંત્રણોની સીધી અસર કંપનીના વેચાણ અને કામગીરી પર જોવા મળી રહી છે, જેના કારણે કંપનીની નાણાકીય સ્થિતિ પર દબાણ વધ્યું છે.

એપ્રિલ-સપ્ટેમ્બર દરમિયાન આવકમાં ₹504 કરોડનો ઘટાડો
નાણાકીય આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બરના છ મહિનાના ગાળામાં મોહન મીકિનની કામગીરીમાંથી થતી આવક ઘટીને ₹288 કરોડ પર આવી ગઈ છે. ગયા નાણાકીય વર્ષના સમાન સમયગાળામાં આ આવક ₹792 કરોડ હતી. આમ, એક વર્ષની સરખામણીમાં આવકમાં ₹504 કરોડનો જંગી ઘટાડો થયો છે, જે 64 ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે.
ત્રિમાસિક પરિણામોમાં પણ આ અસર સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. કંપનીની ત્રિમાસિક આવક ₹473 કરોડથી ઘટીને ₹108 કરોડ થઈ ગઈ છે. કામગીરી ખોરવાઈ જવા અને ઉત્પાદન પર અસર પડવાને કારણે કંપનીના આવકના આંકડામાં આટલો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.
ખોપોલી પ્લાન્ટનું નિરીક્ષણ અને વર્ગીકરણ પર વિવાદ
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે FSSAI દ્વારા મહારાષ્ટ્રના ખોપોલી સ્થિત મોહન મીકિનના ઉત્પાદન પ્લાન્ટનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. તપાસ દરમિયાન અધિકારીઓએ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે ઓલ્ડ મોન્કના ત્રણ વેરિયન્ટ્સને કાયદેસર રીતે પરંપરાગત રમ તરીકે બજારમાં વેચી શકાય કે કેમ.
નિયમનકારે એ વાત સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો કે ન્યુટ્રલ સ્પિરિટમાં રમ ફ્લેવરિંગ ભેળવવામાં આવી રહ્યું છે. FSSAIનું માનવું હતું કે આવા ઉત્પાદનોને પરંપરાગત રમને બદલે ‘રમ-ફ્લેવર્ડ સ્પિરિટ્સ’ તરીકે વર્ગીકૃત કરવા જોઈએ.
‘7 યર્સ ઓલ્ડ બ્લેન્ડેડ’ જેવા દાવા સામે સવાલ અને પ્લાન્ટ બંધ
માત્ર ફ્લેવર અને વર્ગીકરણ પૂરતો જ નહીં, પરંતુ FSSAIએ ઉત્પાદનો પર લખવામાં આવતા કેટલાક વર્ણનો સામે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. તેમાં ‘7 યર્સ ઓલ્ડ બ્લેન્ડેડ’ (7 Years Old Blended) અને ‘વેરી ઓલ્ડ વેટેડ’ (Very Old Vatted) જેવા વર્ણનોનો સમાવેશ થાય છે. આ નિયમનકારી કાર્યવાહી અને વિવાદ વચ્ચે મહારાષ્ટ્રમાં આવેલી આ ઉત્પાદન સુવિધા મે મહિનાથી બંધ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
ઉત્પાદન અટકી જવાથી સપ્લાય ચેઇન પર પણ અસર પડી અને બજારમાં આ વેરિયન્ટ્સની ઉપલબ્ધતાને લઈને અવરોધો ઊભા થયા.
બોમ્બે હાઈકોર્ટમાં અરજી પાછી ખેંચી અને લેબલ બદલવાની તૈયારી
મહારાષ્ટ્રમાં ઉત્પાદનની જવાબદારી સંભાળતી મોહન રોકી સ્પ્રિંગવોટર બ્રુઅરીઝ (Mohan Rocky Springwater Breweries)એ આ પ્રતિબંધોને બોમ્બે હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યા હતા. જોકે, 5 નવેમ્બરના રોજ કંપનીએ પોતાની અરજી પાછી ખેંચી લીધી હતી.
કંપનીએ કોર્ટને માહિતી આપી હતી કે નિયમનકારી મંજૂરી માટે સુધારેલા પ્રોડક્ટ લેબલ્સ રજૂ કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ કોર્ટે અરજીનો નિકાલ કર્યો હતો અને હાલના પ્રતિબંધોમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નહોતો. મોહન મીકિને સાત વર્ષના એજિંગ અંગેનો દાવો હટાવવા માટે સંમતિ દર્શાવી હતી અને ફ્લેવરિંગ અંગેની માહિતી વધુ સ્પષ્ટ રીતે જાહેર કરવાની ઓફર પણ આપી હતી. પરંતુ FSSAIએ સ્પષ્ટ વલણ જાળવી રાખ્યું કે મુખ્ય મતભેદ માત્ર લેબલિંગનો નહીં, પરંતુ ઉત્પાદનના વર્ગીકરણનો છે.

₹50 કરોડનું નુકસાન, એક્સાઈઝ આવક અને રોજગાર પર અસર
ઓક્ટોબર મહિનામાં થયેલી સુનાવણી દરમિયાન કંપનીના વકીલોએ આ પ્રતિબંધોની નાણાકીય અસરો વિશે વિગતો રજૂ કરી હતી. વકીલોના જણાવ્યા મુજબ, આ સ્થિતિને કારણે કંપનીને આશરે ₹50 કરોડનું નુકસાન સહન કરવું પડ્યું છે.
આ મામલાની અસર માત્ર કંપની પૂરતી સીમિત રહી નથી. અહેવાલો અનુસાર, મહારાષ્ટ્ર સરકારને પણ એક્સાઈઝ આવકમાં લગભગ ₹350 કરોડનું નુકસાન થયું છે. આ ઉપરાંત, આશરે 300 કામદારોએ પોતાની રોજગારી ગુમાવી હોવાની વાત પણ સામે આવી છે, જેના કારણે સ્થાનિક સ્તરે આજીવિકા પર અસર પડી છે.
બજારમાં પુનરાગમનના પ્રયાસો વચ્ચે આવેલો આંચકો
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ એવા સમયે બન્યો છે જ્યારે ઓલ્ડ મોન્ક બ્રાન્ડ બજારમાં પોતાનું સ્થાન વધુ મજબૂત કરવાના પ્રયાસ કરી રહી હતી. સાત દાયકા જૂની આ બ્રાન્ડને અગાઉ એ સમયનો સામનો કરવો પડ્યો હતો જ્યારે સમગ્ર ભારતમાં વ્હિસ્કીની લોકપ્રિયતા ઝડપથી વધી રહી હતી.
તે સમયે ઓલ્ડ મોન્કનું વાર્ષિક વેચાણ 2002માં 80 લાખ કેસ (8 million cases)થી ઘટીને 2013માં 41 લાખ કેસ (4.1 million cases) પર આવી ગયું હતું. જોકે, ત્યારબાદ બ્રાન્ડે નોંધપાત્ર પુનરાગમન કર્યું હતું. બે વર્ષ પહેલાં ઓલ્ડ મોન્કે વોલ્યુમની દ્રષ્ટિએ ભારતમાં સૌથી વધુ વેચાતી રમ તરીકેનું પોતાનું સ્થાન ફરી મેળવ્યું હતું અને યુનાઈટેડ સ્પિરિટ્સની મેકડોવેલ્સ નંબર 1 સેલિબ્રેશન (McDowell’s No. 1 Celebration)ને પાછળ છોડી દીધી હતી.
