કોરોનાનો નવો વેરિઅન્ટ કેટલો ખતરનાક? સ્પાઇક પ્રોટીનમાં 24 ફેરફાર, WHOએ શું કહ્યું?
કોરોના મહામારી બાદ હવે ફરી એકવાર વાયરસના નવા સ્વરૂપે આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO)એ કોરોનાના નવા વેરિઅન્ટ PJ.2.1ને ‘વેરિઅન્ટ્સ અન્ડર મોનિટરિંગ’ એટલે કે દેખરેખ હેઠળના પ્રકારોની યાદીમાં સામેલ કર્યો છે. આ વેરિઅન્ટ JN.1 પરિવારનો ભાગ છે અને તેના સ્પાઇક પ્રોટીનમાં 24 આનુવંશિક ફેરફારો જોવા મળ્યા છે. સ્પાઇક પ્રોટીન વાયરસને માનવ શરીરના કોષો સાથે જોડાઈને અંદર પ્રવેશવામાં મદદ કરે છે.

જોકે, WHOના પ્રથમ જોખમ મૂલ્યાંકન મુજબ PJ.2.1થી વૈશ્વિક સ્તરે વધારાનું જાહેર આરોગ્ય જોખમ હાલમાં ઓછું છે. પરંતુ આ મૂલ્યાંકન અંગે વિશ્વાસનું સ્તર પણ ઓછું હોવાનું જણાવાયું છે, કારણ કે વેરિઅન્ટ અંગે હજુ પૂરતા આંકડા ઉપલબ્ધ નથી.
કેનેડાથી શરૂ થઈને અનેક દેશોમાં ફેલાયો
ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, PJ.2.1નો પ્રથમ નમૂનો 2 મે, 2026ના રોજ કેનેડાના ઓન્ટારિયોમાં મળી આવ્યો હતો. ત્યારબાદ તે કેનેડાના અન્ય વિસ્તારો અને અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક શહેરમાં ફેલાયો હતો. બાદમાં અમેરિકાના અન્ય રાજ્યોમાં પણ તેની હાજરી નોંધાઈ હતી. આ ઉપરાંત સ્પેન, ફ્રાન્સ, ઇઝરાયેલ, સિંગાપોર, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડમાં પણ તેના કેસ સામે આવ્યા છે.
વૈજ્ઞાનિકો આ વેરિઅન્ટને ‘સોલ્ટેશન વેરિઅન્ટ’ કહે છે. સામાન્ય રીતે વાયરસમાં ધીમે ધીમે આનુવંશિક ફેરફારો થાય છે, પરંતુ PJ.2.1માં એકસાથે મોટા પ્રમાણમાં ફેરફારો જોવા મળ્યા છે.
આ વેરિઅન્ટનો વૈશ્વિક નમૂનાઓમાં હિસ્સો 33મા સપ્તાહમાં 1 ટકા હતો, જે 41મા સપ્તાહમાં વધીને 11.6 ટકા થયો હતો. 8 નવેમ્બર, 2026 સુધીમાં 18 દેશોમાંથી તેના 722 નમૂનાઓ GISAID ડેટાબેઝમાં નોંધાયા હતા.
શું આ વેરિઅન્ટ વધુ ઝડપથી ફેલાય છે?
પ્રયોગશાળામાં થયેલા અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે PJ.2.1 માનવ કોષો પર રહેલા ACE2 રિસેપ્ટર સાથે વધુ મજબૂતીથી જોડાઈ શકે છે. કોરોના વાયરસ આ રિસેપ્ટરનો ઉપયોગ કરીને શરીરના કોષોમાં પ્રવેશ કરે છે.
24 ઓક્ટોબરે ‘જર્નલ ઑફ ઇન્ફેક્શન’માં પ્રકાશિત થયેલા જર્મન પ્રાઇમેટ સેન્ટરના અભ્યાસમાં પણ જાણવા મળ્યું હતું કે આ વેરિઅન્ટ કેટલાક કોષોમાં વધુ સરળતાથી પ્રવેશી શકે છે. જોકે, પ્રયોગશાળામાં વધુ મજબૂત જોડાણ જોવા મળવાનો અર્થ એ નથી કે તે માણસોમાં પણ વધુ ઝડપથી ફેલાશે. WHOએ પણ આ બાબત સ્પષ્ટ કરી છે.

શું હાલની કોરોના રસી અસરકારક છે?
PJ.2.1 સામે રસી કેટલી અસરકારક છે તે જાણવા માટે સંશોધન કરવામાં આવી રહ્યું છે. એક અભ્યાસમાં LP.8.1 વેરિઅન્ટને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરાયેલી રસી લેનારા 36 લોકોના લોહીના નમૂનાઓ તપાસવામાં આવ્યા હતા. તેમાં જાણવા મળ્યું કે PJ.2.1એ અન્ય મોટા ભાગના પરીક્ષણ કરાયેલા વેરિઅન્ટની સરખામણીમાં એન્ટિબોડીથી બચવાની વધુ ક્ષમતા દર્શાવી નથી.
બીજા અભ્યાસમાં 22 લોકો પર XFG વેરિઅન્ટને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરાયેલી mRNA રસીની અસર તપાસવામાં આવી હતી. રસી લીધા બાદ 14 દિવસમાં PJ.2.1 સામે એન્ટિબોડીનું સ્તર 2.8 ગણું વધ્યું હતું. તે 228થી વધીને 642 થયું હતું.
જોકે, WHOએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પ્રયોગશાળાના પરિણામો પરથી વાસ્તવિક જીવનમાં રસી સંક્રમણ કે ગંભીર બીમારી સામે કેટલી સુરક્ષા આપે છે તે નક્કી કરી શકાય નહીં.
શું છે લક્ષણો અને કેટલો ખતરો?
WHOના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં PJ.2.1ના કારણે વધુ ગંભીર બીમારી થતી હોવાના કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી. આ વેરિઅન્ટનાં કોઈ અલગ અથવા વિશિષ્ટ લક્ષણો પણ સામે આવ્યાં નથી. સંક્રમિત વ્યક્તિમાં તાવ, ઉધરસ, ગળામાં દુખાવો, નાક વહેવું, માથાનો દુખાવો, શરીરમાં દુખાવો અને થાક જેવા સામાન્ય કોરોના લક્ષણો જોવા મળી શકે છે.
માત્ર લક્ષણોના આધારે આ વેરિઅન્ટની ઓળખ શક્ય નથી. તેના માટે જીનોમ સિક્વન્સિંગની જરૂર પડે છે.
વૃદ્ધો અને બીમાર લોકોએ ખાસ સાવચેતી રાખવી
WHOએ વધુ સંશોધન અને જીનોમ સિક્વન્સિંગ દ્વારા નવા વેરિઅન્ટ પર નજર રાખવાની જરૂરિયાત જણાવી છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો, નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા લોકો અને ડાયાબિટીસ, હૃદય કે ફેફસાંની બીમારી ધરાવતા લોકોએ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
સમયસર રસીકરણ કરાવવું, ઉધરસ કે છીંક આવે ત્યારે મોઢું ઢાંકવું, ઘરમાં હવાની અવરજવર જાળવવી અને ભીડવાળી જગ્યાએ જરૂર પડે ત્યારે માસ્ક પહેરવો યોગ્ય છે. તાવ, ઉધરસ કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
