રોજ લાંબી ઊંઘ લેવાની આદત છોડી દો? હૃદયરોગના દર્દીઓ માટે ચોંકાવનારા તારણો!
આપણે સૌ જાણીએ છીએ કે સારા સ્વાસ્થ્ય માટે પૂરતી ઊંઘ લેવી અત્યંત જરૂરી છે. સામાન્ય રીતે ડોક્ટરો અને નિષ્ણાતો દરરોજ ૭ થી ૮ કલાકની ઊંઘ લેવાની સલાહ આપે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જરૂરિયાત કરતાં વધુ ઊંઘ લેવી પણ તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે એટલી જ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે? તાજેતરમાં ચીન અને અમેરિકાની જ્યોર્જિયા સધર્ન યુનિવર્સિટીના સંશોધકો દ્વારા કરવામાં આવેલા એક મહત્વપૂર્ણ અભ્યાસમાં ચોંકાવનારા તથ્યો સામે આવ્યા છે. આ સંશોધન મુજબ, જે લોકો નિયમિતપણે વધુ પડતી ઊંઘ લે છે, તેમનામાં સામાન્ય ૭ થી ૮ કલાકની ઊંઘ લેનારા લોકોની સરખામણીએ કોઈપણ કારણસર મૃત્યુ થવાનું જોખમ ૫૦ ટકા જેટલું વધી જાય છે. ખાસ કરીને જે લોકો પહેલેથી જ હૃદય સંબંધિત બીમારીઓ (Cardiovascular disease) થી પીડાય છે, તેમના માટે વધુ ઊંઘ એ ગંભીર ખતરાની ઘંટડી સમાન છે.

વધુ ઊંઘ પાછળ છુપાયેલી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ
સંશોધકોના મતે, વધુ પડતી ઊંઘ એ માત્ર આળસની નિશાની નથી, પરંતુ તે શરીરની અંદર ચાલી રહેલી અન્ય ગંભીર બીમારીઓનો સંકેત હોઈ શકે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સતત લાંબા સમય સુધી ઊંઘે છે, ત્યારે તેની પાછળ ડિપ્રેશન (તણાવ), ઊંઘમાં શ્વાસ લેવામાં તકલીફ (Sleep-disordered breathing), શરીરમાં સોજો (Inflammation), નબળાઈ (Frailty), એકસાથે બે કે તેથી વધુ લાંબા ગાળાની બીમારીઓ અથવા દવાઓની આડઅસર જેવા પરિબળો જવાબદાર હોઈ શકે છે.
અભ્યાસમાં સામેલ નિષ્ણાતોએ લખ્યું છે કે, “જે વ્યક્તિઓ પહેલેથી જ હૃદયરોગનો સામનો કરી રહ્યા છે, તેમનામાં આ પ્રકારની સ્થિતિઓ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સંકેત આપે છે. તે દર્શાવે છે કે દર્દીનું સ્વાસ્થ્ય અંદરથી બગડી રહ્યું છે, જે ઘણીવાર સામાન્ય તબીબી તપાસમાં તરત પકડાતું નથી.” આથી, ડોક્ટરો જો દર્દીઓને તેમની ઊંઘના કલાકો વિશે પૂછે, તો હૃદયરોગના દર્દીઓમાં છુપાયેલા જોખમને સમયસર ઓળખી શકાય છે અને તેમની યોગ્ય સારવાર શરૂ કરી શકાય છે. સંશોધકો માને છે કે અન્ય મોંઘા અને જટિલ મેડિકલ ટેસ્ટની સરખામણીએ ઊંઘના સમયગાળાની તપાસ કરવી એ અત્યંત સરળ, ઝડપી અને કોઈપણ ખર્ચ વગરની પદ્ધતિ છે.
સંશોધનના આંકડા અને જૂના અભ્યાસો સાથે સરખામણી
આ મહત્વપૂર્ણ તારણો પર પહોંચવા માટે સંશોધકોએ ૨૦૦૪ના નેશનલ હેલ્થ ઇન્ટરવ્યુ સર્વે (National Health Interview Survey) માં સામેલ ૩,૨૦૦ થી વધુ પુખ્ત વયના લોકોના ડેટાનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કર્યું હતું. આ સર્વેમાં લોકોને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ ૨૪ કલાકના સમયગાળામાં કુલ કેટલા કલાક ઊંઘે છે.
અગાઉના કેટલાક સંશોધનોમાં એવું સામે આવ્યું હતું કે હૃદયરોગ હોય કે ન હોય, વધુ ઊંઘ લેનારા લોકોમાં મૃત્યુનું જોખમ ૩૦ ટકા જેટલું વધારે હોય છે. પરંતુ આ નવા અભ્યાસમાં આ આંકડો વધીને ૫૦ ટકા સુધી પહોંચ્યો છે. આ તફાવત સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે હૃદયરોગથી પીડિત દર્દીઓ માટે લાંબી ઊંઘ એ સ્વાસ્થ્યના બગડતા સ્તરનું વધુ મજબૂત અને ગંભીર સૂચક છે.
હૃદયરોગના વધતા કેસ અને ઊંઘનું મહત્વ
અમેરિકાના સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન (CDC) ના આંકડા મુજબ, હૃદય સંબંધિત બીમારીઓ એ મૃત્યુનું સૌથી મોટું કારણ છે અને દર ૩૪ સેકન્ડે એક વ્યક્તિ આ બીમારીને કારણે જીવ ગુમાવે છે. દર વર્ષે અંદાજે ૯,૨૦,૦૦૦ લોકો હૃદયરોગને કારણે મૃત્યુ પામે છે. જોકે અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશનના મતે તાજેતરના વર્ષોમાં હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકથી થતા મૃત્યુની સંખ્યામાં થોડો ઘટાડો થયો છે, પરંતુ હજુ પણ લગભગ અડધા જેટલા પુખ્ત વયના લોકો કોઈને કોઈ પ્રકારના હૃદયરોગથી પીડાય છે અને કોવિડ-૧૯ મહામારી પહેલાં કરતાં આ દર ઘણો ઊંચો છે. ભારત જેવા દેશોમાં પણ જીવનશૈલીમાં આવેલા બદલાવને કારણે હૃદયરોગના કેસો ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યા છે.

સંતુલિત ઊંઘ કેમ જરૂરી છે?
આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે, રાત્રે ૭ થી ૯ કલાકની સંતુલિત અને ગાઢ ઊંઘ લેવાથી હૃદયનું સ્વાસ્થ્ય સારું રહે છે. યોગ્ય ઊંઘ બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત રાખે છે, શરીરના આંતરિક સોજા ઘટાડે છે અને માનસિક તણાવ દૂર કરે છે. બીજી તરફ, જોન્સ હોપકિન્સ મેડિસિનના જણાવ્યા અનુસાર, જરૂર કરતાં વધુ ઊંઘ (Oversleeping) લેવાથી સ્થૂળતા (Obesity) અને ડાયાબિટીસ જેવી બીમારીઓનું જોખમ વધે છે, જે આગળ જતાં હૃદયરોગના મુખ્ય કારણો બને છે. જોન્સ હોપકિન્સ મેડિસિનના ન્યુરોલોજિસ્ટ અને સ્લીપ સ્પેશિયાલિસ્ટ ડૉ. ચાર્લીન ગામાલ્ડોના જણાવ્યા મુજબ, વધુ ઊંઘ અને બીમારી વચ્ચેનો ચોક્કસ કાર્ય-કારણ સંબંધ (Cause and effect) હજુ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ નથી, એટલે કે વધુ ઊંઘને કારણે બીમારી થાય છે કે બીમારીને કારણે વધુ ઊંઘ આવે છે તે અંગે હજુ વધુ સંશોધનની જરૂર છે.
સારી અને સંતુલિત ઊંઘ માટે શું કરવું? (ખાસ ટિપ્સ)
આજના ભાગદોડભર્યા જીવનમાં ઊંઘની પેટર્ન બગડવી સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. પરંતુ જો તમે તમારા હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માંગતા હોવ, તો ઊંઘની ગુણવત્તા અને સમય બંને પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે:
નિયમિત સમય જાળવો: દરરોજ રાત્રે એક જ સમયે સૂવાની અને સવારે એક જ સમયે જાગવાની આદત પાડો, રજાના દિવસોમાં પણ આ નિયમ ન તોડો.
સ્ક્રીન ટાઈમ ઘટાડો: સૂવાના ઓછામાં ઓછા એક કલાક પહેલા મોબાઈલ, ટીવી અને લેપટોપનો ઉપયોગ બંધ કરો. તેની બ્લુ લાઈટ ઊંઘ લાવતા હોર્મોન્સ (મેલાટોનિન) ને અસર કરે છે.
દિવસની ઊંઘ ટાળો: જો તમને રાત્રે પૂરતી ઊંઘ ન આવતી હોય, તો બપોરે લાંબી ઊંઘ લેવાનું ટાળો.
ડોક્ટરની સલાહ લો: જો તમે દરરોજ ૮-૯ કલાક ઊંઘ્યા પછી પણ દિવસભર થાક, સુસ્તી કે નબળાઈ અનુભવો છો, તો તેને અવગણશો નહીં. આ થાઈરોઈડ, વિટામિનની ઉણપ, સ્લીપ એપનિયા અથવા હૃદયની કોઈ સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે, તેથી તાત્કાલિક તબીબી તપાસ કરાવવી હિતાવહ છે.
