ઉત્તર ગુજરાતના પ્રાચીન ગણેશપુરા ગણપતિ મંદિરનો ઇતિહાસ, લોકકથાઓ અને સતત વધતી શ્રદ્ધા
મહેસાણા જિલ્લાના વિજાપુર તાલુકાના ગણેશપુરા ગામમાં આવેલું વિઘ્નહર્તા ગણપતિ મંદિર ઉત્તર ગુજરાતની આસ્થા અને પરંપરાનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર ગણાય છે. સાબરમતી નદીના કિનારે આવેલું આ મંદિર લગભગ બે સદીથી પણ વધુ સમયથી ગામજનોની ધાર્મિક લાગણીઓ સાથે જોડાયેલું છે. વડીલો જણાવે છે કે તેમના પૂર્વજોના સમયથી અહીં આ મંદિર અડગ ઉભું છે અને ગાયકવાડ યુગ દરમિયાન રચના થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે. પેઢીદરમિયાન ચાલતી વાતો આ સ્થળના પ્રાચીન ઇતિહાસને આજે પણ જીવંત રાખે છે.
સમય સાથે ભવ્ય સ્વરૂપ ધારણ કરેલું પ્રાચીન મંદિર
ગામના વડીલોના જણાવ્યા મુજબ, વર્ષો પહેલાં આ સ્થળે નાનું કાચું મંદિર હતું. ધીમે ધીમે ગામજનો તથા આજુબાજુના લોકોના સહકારથી તેનું નવલીકરણ કરવામાં આવ્યું અને આજે તે સુંદર, વિશાળ અને સુવ્યવસ્થિત સ્વરૂપમાં દેખાય છે. અનેક વર્ષોની લોકશ્રદ્ધાએ આ સ્થળને માત્ર ધાર્મિક સ્થાન નહીં, પરંતુ સામૂહિક મેળાવડા અને ધાર્મિક કાર્યક્રમોનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવી દીધું છે. પ્રદેશના લોકોના વિશ્વાસે આ મંદિરને અનોખું સ્થાન અપાવ્યું છે.
ડાબી સૂંઢ ધરાવતી અનોખી પથ્થરની ગણપતિ મૂર્તિ
આ મંદિરમાં સ્થાપિત પથ્થરની ગણપતિ મૂર્તિને લગભગ 200 વર્ષથી વધુ જૂની માનવામાં આવે છે. મૂર્તિની સૂંઢ ડાબી બાજુ વળી છે, જેને અત્યંત શુભ અને વિઘ્નહરણકારી સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. સાથે મૂષકરાજ તથા રિદ્ધિ-સિદ્ધિની પથ્થરની મૂર્તિઓ મંદિરની પૌરાણિકતા અને પરંપરાને વધુ મજબૂત બનાવે છે. ભક્તોનું માનવું છે કે અહીં પ્રાર્થના કરવાથી મનોકામનાઓ જલદી પૂર્ણ થાય છે. આ વિશેષતાઓ મંદિરને વધુ આકર્ષક બનાવે છે.
ગામનું નામ પણ મંદિરમાંથી પડ્યું હોવાનો લોકવિશ્વાસ
મંદિરના ટ્રસ્ટી કૌશિકભાઈ પટેલ જણાવે છે કે ગામનું નામ ‘ગણેશપુરા’ પણ અહીં આવેલા ગણપતિ મંદિરમાંથી પડ્યું હોવાનું વડીલો કહે છે. વિજાપુરથી આશરે સાત કિલોમીટર દૂર આવેલું આ મંદિર ઇતિહાસ અને આધ્યાત્મિકતાની વિશેષ નિશાની છે. સાબરમતી નદીના કિનારે આવેલું હોવાને કારણે અહીંનું વાતાવરણ અત્યંત પવિત્ર લાગે છે. અગાઉ મંદિરોની આસપાસ ગામ વસેલું હતું, પરંતુ નદીના પ્રભાવને કારણે લોકો ટેકરી પર વસવાટ કરવા લાગ્યા. તેમ છતાં મંદિરે પ્રત્યેની શ્રદ્ધામાં ક્યારેય ઘટાડો આવ્યો નથી.
ઉત્સવોમાં ઉમટી પડતી ભીડ અને વિશેષ પરંપરાઓ
ગણેશ ચતુર્થી અને અંધારી સંકટ ચોથના દિવસે અહીં ભારે ભક્તમંડળ ઉમટી પડે છે. સ્થાનિક લોકો ઉપરાંત વિજાપુર, મહેસાણા, ગાંધીનગર, અમદાવાદ તેમજ મુંબઈ અને મહારાષ્ટ્રથી આવતા ભક્તો પણ ગણપતિ બાપાના દર્શન કરવા અહીં પહોંચે છે. ચોથના દિવસે વિશેષ હવન, યજ્ઞ, પાઠ અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો યોજાય છે. અહીં લાડુ અને મોદકની પ્રસાદી ચઢાવવાની વર્ષોથી ચાલતી પરંપરા આજે પણ અડગ છે. ઘણા ભક્તો મનોકામના પૂરી થતી હોઈ અહીં મોદકનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરે છે.
ગામના સામાજિક જીવનનું કેન્દ્ર અને અવિરત પરંપરાઓ
મંદિર ગામના ધાર્મિક કાર્યો ઉપરાંત સામાજિક જીવનનું પણ કેન્દ્ર છે. વર્ષ દરમ્યાન અહીં સત્સંગ, ભજન, કથાઓ, જાગરણ અને હવન જેવા અનેક કાર્યક્રમો થાય છે. ટ્રસ્ટ દ્વારા લગ્ન માટે પણ જગ્યા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે, જેથી લોકો ભક્તિમય વાતાવરણમાં પોતાનો વિશેષ દિવસ ઉજવી શકે. મંદિર સ્થાપત્ય કોણે બનાવ્યું તેની ચોક્કસ માહિતી તો નથી, પરંતુ મૂર્તિની રચના, વાસ્તુ અને પેઢીદાર પરંપરાઓ આ સ્થળ ઓછામાં ઓછું 200 વર્ષથી પણ વધુ પ્રાચીન હોવાનો પુરાવો આપે છે. ગામની આ ઓળખ આજે પણ અવિરત રીતે આગળ વધતી રહી છે.
