ચીને ભારતને આપ્યો ઝટકો! ટ્રમ્પના ટેરિફ વોર વચ્ચે એક વર્ષમાં બીજીવાર પહોંચ્યું WTO, જાણો શું છે સમગ્ર વિવાદ
વૈશ્વિક વ્યાપાર ક્ષેત્રે ભારત અને ચીન વચ્ચેનો જંગ હવે વધુ ઉગ્ર બન્યો છે. ચીને ભારતના કેટલાક વ્યાપારી નિયમો અને આયાત પ્રતિબંધોને પડકારતા વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WTO) માં ફરિયાદ દાખલ કરી છે. આ કાર્યવાહી એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે અમેરિકાના નવા પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ચીન પર ભારે ટેરિફ લાદવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે, જેના કારણે ચીન હવે વૈકલ્પિક બજારો પર પોતાનું દબાણ વધારી રહ્યું છે.
શું છે તાજો વિવાદ?
ચીનનો મુખ્ય વાંધો ભારત દ્વારા ચીની ઉત્પાદનો પર લાદવામાં આવેલી એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી અને કેટલાક ટેકનિકલ પ્રતિબંધો સામે છે. ચીનનો આરોપ છે કે ભારત તેના ઉત્પાદનોને નિશાન બનાવી રહ્યું છે, જે WTO ના મુક્ત વ્યાપારના નિયમોનું ઉલ્લંઘન છે.
ચીને ખાસ કરીને નીચેના મુદ્દાઓ પર વાંધો ઉઠાવ્યો છે:
- એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી: ભારત છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચીનથી આવતા સ્ટીલ, કેમિકલ્સ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ સાધનો પર ભારે ટેક્સ લગાવી રહ્યું છે જેથી સ્થાનિક ઉદ્યોગોને બચાવી શકાય.
- ગુણવત્તા નિયંત્રણ (BIS Norms): ભારતે ચીની રમકડાં અને ઈલેક્ટ્રોનિક વસ્તુઓ માટે કડક ગુણવત્તાના ધોરણો લાગુ કર્યા છે, જેને ચીન ‘વ્યાપાર અવરોધ’ ગણાવી રહ્યું છે.
- એપ્સ અને રોકાણ પર પ્રતિબંધ: સરહદ વિવાદ બાદ ભારતે અનેક ચીની એપ્સ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે અને સીધા વિદેશી રોકાણ (FDI) ના નિયમો કડક કર્યા છે.
એક વર્ષમાં બીજી વખત ફરિયાદ
આ પ્રથમ વખત નથી કે જ્યારે ચીને ભારતને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ઘેરવાનો પ્રયાસ કર્યો હોય. છેલ્લા 12 મહિનામાં આ બીજી મોટી ફરિયાદ છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ચીન તેની અર્થવ્યવસ્થામાં આવતા મંદીના સંકેતો અને અમેરિકા સાથેના તણાવને કારણે ભારત જેવા મોટા બજારમાં પોતાનો માલ ઠાલવવા માંગે છે, પરંતુ ભારતની સુરક્ષાવાદી નીતિઓ તેને રોકી રહી છે.
હવે આગળ શું થશે?
WTO ના નિયમો મુજબ, આ પ્રક્રિયા કેટલાક તબક્કામાંથી પસાર થશે:
- પરામર્શ (Consultation): સૌથી પહેલા ભારત અને ચીન પરસ્પર વાતચીત દ્વારા આ વિવાદ ઉકેલવાનો પ્રયાસ કરશે. આ માટે 60 દિવસનો સમય હોય છે.
- ડિસ્પ્યુટ પેનલ (Panel): જો વાતચીતથી ઉકેલ ન આવે, તો ચીન ‘ડિસ્પ્યુટ સેટલમેન્ટ પેનલ’ની રચના માટે વિનંતી કરી શકે છે.
- ચુકાદો અને અપીલ: પેનલ બંને પક્ષોને સાંભળ્યા બાદ પોતાનો અહેવાલ આપશે, જેને જરૂર પડ્યે અપીલેટ બોડીમાં પડકારી શકાય છે.
ભારતનો પક્ષ: આત્મનિર્ભરતા અને સુરક્ષા
ભારત સરકારનું કહેવું છે કે તેની નીતિઓ કોઈ ચોક્કસ દેશ વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સ્થાનિક ઉત્પાદકોના હિતમાં છે. ભારત તેની વ્યાપાર ખાધ (Trade Deficit) ઘટાડવા માંગે છે, કારણ કે ચીન સાથેની વ્યાપાર ખાધ અત્યંત મોટી છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિ અને ચીન પર લાદવામાં આવનારા સંભવિત 60% ટેરિફને કારણે ચીન બેબાકળું બન્યું છે. તે ભારત જેવા દેશો પર દબાણ લાવી રહ્યું છે જેથી તેનું ઉત્પાદન અન્ય દેશોમાં સરળતાથી પહોંચી શકે. જોકે, ભારત પણ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર કડક વલણ અપનાવવા તૈયાર જણાય છે.
