સાઉદી અરેબિયાના ઇતિહાસમાં પ્રથમવાર હિમવર્ષા: અલ-જૌફમાં બરફના થર જામ્યા, જાણો તેની પાછળના ધાર્મિક અને વૈજ્ઞાનિક કારણો
સાઉદી અરેબિયાના અલ-જૌફ (Al-Jawf) વિસ્તારમાં તાજેતરમાં થયેલી વિક્રમી હિમવર્ષા અને કરા પડવાની ઘટનાએ વિશ્વભરનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. આ શુષ્ક પ્રદેશના ઈતિહાસમાં આ એક અત્યંત દુર્લભ ઘટના માનવામાં આવે છે. 18 ડિસેમ્બર, 2025ના રોજ અલ-જૌફના આંતરિક રણ વિસ્તારોમાં પ્રથમ વખત હિમવર્ષા થઈ હતી, જેના કારણે સમગ્ર દ્રશ્ય સફેદ ચાદરમાં ફેરવાઈ ગયું હતું.
બદલાતા હવામાનનું વૈજ્ઞાનિક કારણ
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, આ અસામાન્ય ઘટના ભૂમધ્ય સમુદ્ર (Mediterranean) માંથી આવતા ઠંડી હવાના દબાણ અને લો-પ્રેશર સિસ્ટમના કારણે બની છે. સાઉદી અરેબિયામાં 1978 થી 2018 વચ્ચેના આંકડાઓનું વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે અહીં લઘુત્તમ તાપમાન (Minimum temperature) માં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે અને લઘુત્તમ તાપમાન એ સૌથી વધુ પ્રભાવિત થનારું પરિબળ છે.
ક્લાયમેટ ચેન્જ પરના આંતરસરકારી પેનલ (IPCC) ના અહેવાલો મુજબ, એ સ્થાપિત સત્ય છે કે માનવ-પ્રેરિત ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જનને કારણે આત્યંતિક હવામાનની ઘટનાઓની આવૃત્તિ અને તીવ્રતામાં વધારો થયો છે. સાઉદી અરેબિયા જેવા અર્ધ-શુષ્ક પ્રદેશોમાં ગ્લોબલ વોર્મિંગને કારણે બાષ્પીભવન વધવાથી અને વરસાદની પેટર્નમાં ફેરફાર થવાથી દુષ્કાળનો સમયગાળો લાંબો અને વધુ તીવ્ર બની શકે છે.
તકનીકી હસ્તક્ષેપ: ક્લાઉડ સીડીંગ અને ગ્રીન પહેલ
જળ સંસાધનોની અછત અને રણીકરણનો સામનો કરવા માટે, સાઉદી અરેબિયાએ એપ્રિલ 2022 માં ‘રીજનલ ક્લાઉડ સીડીંગ પ્રોગ્રામ’ શરૂ કર્યો હતો. આ ટેકનિક દ્વારા વિમાનો અને ડ્રોનનો ઉપયોગ કરીને વાદળોમાં અનુકૂળ સામગ્રીનો છંટકાવ કરવામાં આવે છે, જેનાથી અનુકૂળ સંજોગોમાં વરસાદનું પ્રમાણ 20% સુધી વધારી શકાય છે. આ ઉપરાંત, ‘સાઉદી ગ્રીન ઇનિશિયેટિવ’ હેઠળ દેશભરમાં 10 અબજ વૃક્ષો વાવવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે, જેથી જૈવવિવિધતાનું રક્ષણ કરી શકાય અને રેતીના તોફાનોને ઘટાડી શકાય.
ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક દ્રષ્ટિકોણ: ‘ગ્રીન આરબ’ની આગાહી
આ પર્યાવરણીય ફેરફારને ઘણા લોકો પયગંબર મોહમ્મદની એક પ્રસિદ્ધ હદીસ સાથે જોડીને જોઈ રહ્યા છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે “કયામતનો સમય ત્યાં સુધી નહીં આવે જ્યાં સુધી આરબની ધરતી ફરીથી ગોચરો અને નદીઓ (Meadows and rivers) માં ફેરવાઈ ન જાય”. હવામાન નિષ્ણાત ડૉ. અબ્દુલ્લા અલ-મિસનદના જણાવ્યા મુજબ, વાતાવરણીય દબાણ પ્રણાલીમાં ફેરફારને કારણે અરબી સમુદ્ર અને હિંદ મહાસાગરમાંથી ભેજ આ પ્રદેશમાં પ્રવેશી શકે છે, જે આ વિસ્તારને 7,000 વર્ષ પહેલાંની જેમ ફરીથી લીલોછમ બનાવી શકે છે.
ભવિષ્યનું અનુમાન
IPCC ની આગાહીઓ મુજબ, જેમ જેમ ગ્લોબલ વોર્મિંગનું સ્તર 1.5°C થી 4°C તરફ વધશે તેમ તેમ ભારે વરસાદ અને તાપમાનની આત્યંતિક ઘટનાઓ વધુ સામાન્ય અને તીવ્ર બનશે. અલ-જૌફમાં થયેલી હિમવર્ષા અને કરા એ સંકેત આપે છે કે સાઉદી અરેબિયાનું ભવિષ્ય એક દુર્લભ અને પડકારજનક શિયાળુ સત્ર તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, જે આગામી સમયમાં રણમાં વસંત ખીલવાની આશા પણ જગાડે છે.
જે રીતે લાંબા સમયથી તરસ્યો બગીચો અચાનક આવેલા વાવાઝોડા અને વરસાદ પછી રાતોરાત લીલોછમ દેખાવા લાગે છે, તેવી જ રીતે વાતાવરણીય ફેરફારો સાઉદીના રણની સુષુપ્ત ક્ષમતાને જગાડી રહ્યા છે, પરંતુ આ ફેરફાર માનવતા માટે એક મોટો ચેતવણીરૂપ સંકેત પણ છે.
