શું ડાયાબિટીસના દર્દીઓને હાર્ટ એટેકનું જોખમ વધારે હોય છે? જાણો શું કહે છે નિષ્ણાતો
આજના સમયમાં બદલાતી જીવનશૈલી અને ખોટી ખાનપાનની આદતોને કારણે ડાયાબિટીસ એક સામાન્ય રોગ બની ગયો છે. માત્ર વૃદ્ધો જ નહીં, પણ યુવાનો પણ હવે આ બીમારીની ઝપેટમાં આવી રહ્યા છે. પરંતુ ડાયાબિટીસ માત્ર લોહીમાં શર્કરા (બ્લડ શુગર) વધવા સુધી મર્યાદિત નથી; તે શરીરના અન્ય અંગો, ખાસ કરીને હૃદય માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
લેડી હાર્ડિંજ મેડિકલ કોલેજના ડાયરેક્ટર ડો. સુભાષ ગિરી અને વર્લ્ડ હાર્ટ ફેડરેશનના તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં હાર્ટ એટેકનું જોખમ સામાન્ય વ્યક્તિ કરતા બે થી ત્રણ ગણું વધારે હોય છે.
ડાયાબિટીસ અને હૃદય વચ્ચેનો સંબંધ
જ્યારે શરીરમાં લાંબા સમય સુધી બ્લડ શુગરનું પ્રમાણ ઊંચું રહે છે, ત્યારે તે રક્તવાહિનીઓ (Blood Vessels) અને હૃદયને નિયંત્રિત કરતી ચેતાઓને નુકસાન પહોંચાડવાનું શરૂ કરે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે હૃદય સુધી લોહી પહોંચાડતી ધમનીઓમાં અવરોધ ઊભો થાય છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ મુખ્ય કારણો:
- ધમનીઓનું કઠણ થવું (Atherosclerosis): હાઈ શુગર લેવલને કારણે ધમનીઓની દીવાલો પર પ્લેક (ચરબી) જમા થવા લાગે છે, જેનાથી હૃદયને પૂરતું ઓક્સિજનયુક્ત લોહી મળતું નથી.
- હાઈ બ્લડ પ્રેશર: ડાયાબિટીસના મોટાભાગના દર્દીઓને બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યા પણ હોય છે, જે હૃદય પર વધારાનું દબાણ લાવે છે.
- કોલેસ્ટ્રોલની સમસ્યા: ડાયાબિટીસ લોહીમાં ‘ખરાબ’ કોલેસ્ટ્રોલ (LDL) વધારે છે અને ‘સારા’ કોલેસ્ટ્રોલ (HDL) ને ઘટાડે છે.
‘સાયલન્ટ હાર્ટ એટેક’નું સૌથી મોટું જોખમ
ડો. સુભાષ ગિરી જણાવે છે કે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સૌથી ખતરનાક બાબત ‘સાયલન્ટ હાર્ટ એટેક’ છે. સામાન્ય રીતે હાર્ટ એટેક આવે ત્યારે છાતીમાં સખત દુખાવો થાય છે, પરંતુ ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં ચેતાઓ (Nerves) નબળી પડી ગઈ હોવાથી તેમને દુખાવો અનુભવાતો નથી. દર્દીને માત્ર પરસેવો થવો, ગભરામણ કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવા હળવા લક્ષણો દેખાય છે, જે ઘણીવાર નજરઅંદાજ કરવામાં આવે છે.
બચવા માટે શું કરવું? (નિષ્ણાતોની સલાહ)
હૃદયરોગના જોખમને ટાળવા માટે માત્ર શુગર કંટ્રોલ કરવી પૂરતી નથી, પરંતુ નીચેની બાબતોનું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે:
- નિયમિત તપાસ (Screening): ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ દર ૬ મહિને લિપિડ પ્રોફાઇલ, ECG અને બ્લડ પ્રેશરની તપાસ કરાવવી જોઈએ.
- HBA1C પર નિયંત્રણ: છેલ્લા ૩ મહિનાની સરેરાશ શુગર (HbA1c) ૭% થી નીચે રાખવાનો પ્રયાસ કરવો.
- સક્રિય જીવનશૈલી: દરરોજ ઓછામાં ઓછી ૩૦ મિનિટ ઝડપથી ચાલવું અથવા કસરત કરવી.
- ખોરાકમાં ફેરફાર: મીઠું, ખાંડ અને સેચ્યુરેટેડ ફેટ (તળેલું) ઓછું ખાવું. ફાઈબરયુક્ત ખોરાક અને લીલા શાકભાજીનું સેવન વધારવું.
- વજન પર નિયંત્રણ: સ્થૂળતા એ હૃદયરોગ અને ડાયાબિટીસ બંનેનું મૂળ છે.
ડાયાબિટીસ એ એક ‘સાયલન્ટ કિલર’ છે જે હૃદયને ધીમે ધીમે નબળું પાડે છે. જો તમે ડાયાબિટીસના દર્દી હોવ, તો હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃત રહેવું એ જ શ્રેષ્ઠ બચાવ છે. સમયસરની સારવાર અને શિસ્તબદ્ધ જીવનશૈલી દ્વારા હાર્ટ એટેક જેવા જીવલેણ જોખમને ચોક્કસપણે ટાળી શકાય છે.
