ન્યુઝીલેન્ડના PM ભારત સાથેના કરાર માટે મક્કમ: પોતાના જ વિદેશ મંત્રીના વિરોધ છતાં FTA ને ગણાવી ‘ઐતિહાસિક સિદ્ધિ’
ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડ વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલા ઐતિહાસિક મુક્ત વ્યાપાર કરાર (FTA) એ વ્યાપાર જગતમાં ખુશીની લહેર લાવી છે, પરંતુ ન્યુઝીલેન્ડના આંતરિક રાજકારણમાં મોટો વંટોળ ઉભો કર્યો છે. ન્યુઝીલેન્ડના વડાપ્રધાન ક્રિસ્ટોફર લક્સને શનિવારે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેઓ ભારત સાથેના આ કરારને પોતાની સરકારની સૌથી મોટી સફળતા માને છે અને આ મુદ્દે કોઈ પણ વિરોધ સાંભળવા તૈયાર નથી.
આ નિવેદન ત્યારે આવ્યું છે જ્યારે તેમના જ ગઠબંધન સરકારના સાથી અને વિદેશ મંત્રી વિન્સ્ટન પીટર્સે આ ડીલને ‘ખરાબ સોદો’ ગણાવીને જાહેરમાં તેનો વિરોધ કર્યો છે.
વડાપ્રધાન લક્સનનો ‘એક્શન મોડ’
ક્રિસ્ટોફર લક્સને જણાવ્યું કે, “અમે ન્યુઝીલેન્ડની જનતાને વચન આપ્યું હતું કે અમારા પ્રથમ કાર્યકાળમાં જ ભારત સાથે FTA કરીશું, અને આજે અમે એ વચન પૂરું કર્યું છે.” તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ૧.૪ અબજ ગ્રાહકો ધરાવતું ભારત વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા છે અને ત્યાં ન્યુઝીલેન્ડના ઉત્પાદનો માટે દરવાજા ખુલવા એ આપણા નિકાસકારો, ખેડૂતો અને યુવાનો માટે સુવર્ણ તક છે.
વિદેશ મંત્રી કેમ છે નારાજ?
ગઠબંધન સરકારના મહત્વના ભાગીદાર અને વિદેશ મંત્રી વિન્સ્ટન પીટર્સે આ કરારને ‘ન તો ફ્રી અને ન તો ફેર’ (Neither Free nor Fair) ગણાવ્યો છે. તેમની મુખ્ય નારાજગી નીચેના મુદ્દાઓ પર છે:
- ડેરી ક્ષેત્ર: ભારત આ કરારમાં ડેરી ઉત્પાદનો (દૂધ, ચીઝ, માખણ) પર ટેરિફ ઘટાડવા તૈયાર નથી, જે ન્યુઝીલેન્ડની નિકાસનો મોટો હિસ્સો છે.
- ઇમિગ્રેશન: પીટર્સનો આરોપ છે કે આ કરારમાં ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ અને વિદ્યાર્થીઓ માટે વિઝા નિયમોમાં વધુ પડતી છૂટછાટ આપવામાં આવી છે, જે સ્થાનિક લેબર માર્કેટને અસર કરી શકે છે.
કરારની મુખ્ય વિશેષતાઓ
વિવાદો છતાં, આ કરાર ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડ માટે અત્યંત મહત્વનો સાબિત થવાનો છે:
- શૂન્ય ડ્યુટી પ્રવેશ: ન્યુઝીલેન્ડ ભારતની ૧૦૦% નિકાસ પર ડ્યુટી ખતમ કરશે.
- રોકાણ: આગામી ૧૫ વર્ષમાં ન્યુઝીલેન્ડ ભારતમાં ૨૦ અબજ ડોલરનું રોકાણ કરશે.
- સ્ટુડન્ટ મોબિલિટી: ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે અભ્યાસ પછી કામ કરવાની મર્યાદા ૩ થી ૪ વર્ષ સુધી લંબાવવામાં આવી છે.
- વ્યાપાર લક્ષ્યાંક: આગામી ૫ વર્ષમાં દ્વિપક્ષીય વ્યાપાર બમણો કરીને ૫ અબજ ડોલર સુધી પહોંચાડવાનો લક્ષ્યાંક છે.
રાજકીય ગરમાવો
ન્યુઝીલેન્ડમાં આ ડીલને કાયદેસર બનાવવા માટે સંસદની મંજૂરી જરૂરી છે. વિદેશ મંત્રીની પાર્ટી વિરોધમાં હોવા છતાં, વડાપ્રધાન લક્સનને આશા છે કે વિપક્ષી લેબર પાર્ટીના સહયોગથી તેઓ આ કાયદો પસાર કરાવી લેશે. લક્સનનું મક્કમ વલણ દર્શાવે છે કે તેઓ ભારત સાથેના સંબંધોને ન્યુઝીલેન્ડના ભવિષ્ય માટે અત્યંત વ્યૂહાત્મક માને છે.
