ભારતની વાયુસેના બનશે અજેય: રશિયા પાસેથી 300 ઘાતક R-37M મિસાઇલોની ખરીદી અંતિમ તબક્કામાં
ભારતીય વાયુસેના (IAF) પોતાની હવાઈ મારક ક્ષમતાને એક નવા સ્તરે લઈ જવા માટે તૈયાર છે. ભારત અને રશિયા વચ્ચે અંદાજે 300 R-37M લાંબા અંતરની હવામાંથી હવામાં માર કરનારી મિસાઇલોની ખરીદી માટે એક મોટા સંરક્ષણ સોદા પર વાતચીત અંતિમ તબક્કામાં છે. આ પગલું ચીન અને પાકિસ્તાનના વધતા હવાઈ પડકારો, ખાસ કરીને તેમની લાંબા અંતરની મિસાઇલ ક્ષમતાઓનો સામનો કરવા માટે લેવામાં આવ્યું છે.
‘ઓપરેશન સિંદૂર’ના પાઠ અને વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત
સંરક્ષણ સ્ત્રોતોના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઝડપી ખરીદીનું મુખ્ય કારણ મે 2025 માં થયેલા ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ થી મળેલો કડવો અનુભવ છે. તે સંઘર્ષ દરમિયાન ભારતીય પાયલોટોએ જોયું કે પાકિસ્તાનના J-10CE લડાયક વિમાનો ચીની મૂળની PL-15 મિસાઇલો (રેન્જ 180-200 કિમી) થી સજ્જ હતા, જે ભારતીય વિમાનોની પહોંચની બહાર હતા. ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ માં S-400 ટ્રાયમ્ફ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમે પણ પોતાની તાકાત સાબિત કરી હતી, જ્યાં તેની 40N6E મિસાઇલે પાકિસ્તાનની અંદર 314 કિલોમીટર દૂર એક લક્ષ્યને સફળતાપૂર્વક નષ્ટ કર્યું હતું.
હવે, વાયુસેના પોતાના કાફલામાં એવી મિસાઇલો ઈચ્છે છે જે દુશ્મનને તેની સરહદની અંદર જ તોડી પાડવા સક્ષમ હોય.
R-37M: “AWACS કિલર” ની તાકાત
રશિયાની આ મિસાઇલ, જેને નાટો દ્વારા ‘AA-13 Axehead’ કહેવામાં આવે છે, તે વિશ્વની સૌથી ઘાતક લાંબા અંતરની મિસાઇલોમાંની એક છે. તેની મુખ્ય વિશેષતાઓ નીચે મુજબ છે:
- મારક ક્ષમતા: તે 300 થી 400 કિલોમીટર સુધીના અંતરે આવેલા લક્ષ્યોને નિશાન બનાવી શકે છે.
- હાઇપરસોનિક ગતિ: તે માક 6 (અવાજની ગતિ કરતા છ ગણી ઝડપી) ની રફ્તારથી ચાલે છે, જેનાથી દુશ્મનને બચવાનો સમય મળતો નથી.
- વિશિષ્ટ લક્ષ્ય: તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દુશ્મનના “ફોર્સ મલ્ટિપ્લાયર” વિમાનો જેવા કે AWACS (જાસૂસી વિમાન), હવામાં ઇંધણ ભરનારા ટેન્કરો અને વ્યૂહાત્મક બોમ્બરોને નષ્ટ કરવાનો છે.
- ચોકસાઈ: તેમાં એક શક્તિશાળી એક્ટિવ રડાર સીકર અને 60 કિલોગ્રામનું વિસ્ફોટક વોરહેડ લાગેલું છે.
સુખોઈ Su-30MKI સાથે એકીકરણ
આ મિસાઇલોને મુખ્યત્વે ભારતીય વાયુસેનાના સુખોઈ Su-30MKI કાફલામાં સામેલ કરવામાં આવશે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ માટે વિમાનના માળખામાં મોટા ફેરફારોની જરૂર નહીં પડે, માત્ર મિશન કોમ્પ્યુટર અને રડારમાં કેટલાક સોફ્ટવેર અપગ્રેડ કરવા પડશે. દરેક સુખોઈ વિમાન પોતાના ધડ (fuselage) ની નીચે બે R-37M મિસાઇલો લઈ જઈ શકશે.
સ્વદેશી ‘અસ્ત્ર’ અને S-400 સ્ટોકની સ્થિતિ
એક તરફ વિદેશી ખરીદી ચાલુ છે, તો બીજી તરફ ભારત પોતાની સ્વદેશી મિસાઇલ ‘અસ્ત્ર’ (Astra) ના વિકાસમાં પણ તેજી લાવી રહ્યું છે:
- અસ્ત્ર Mk-1: 110 કિમી રેન્જવાળી આ મિસાઇલ પહેલેથી જ સેવામાં છે.
- અસ્ત્ર Mk-2: 160-200 કિમી રેન્જવાળી આ મિસાઇલના પરીક્ષણો 2026 ની શરૂઆતમાં થવાની અપેક્ષા છે.
- ગાંડીવ (Mk-3): 340 કિમીની રેન્જ ધરાવતી આ મિસાઇલ 2030-32 સુધીમાં ઉત્પાદનમાં આવી શકે છે.
વધારામાં, સંરક્ષણ મંત્રાલય S-400 સિસ્ટમ માટે 10,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુના ખર્ચે 300 નવી મિસાઇલો ખરીદવાની પ્રક્રિયામાં છે જેથી સ્ટોક ફરી ભરી શકાય.
R-37M મિસાઇલોના આગમનથી ભારતીય વાયુસેનાને તે “ફર્સ્ટ-લુક, ફર્સ્ટ-શોટ, ફર્સ્ટ-કિલ” ક્ષમતા પ્રાપ્ત થશે, જે આજના આધુનિક યુદ્ધક્ષેત્રમાં જીતવા માટે અનિવાર્ય છે.
