ISROનું મહા-મિશન: 12 જાન્યુઆરીએ ‘સ્પેસ પેટ્રોલ પંપ’ અને ‘મંદિર’ સાથે ઉડાન ભરશે PSLV-C62
ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) વર્ષ 2026ની શરૂઆત એક ઐતિહાસિક મિશન સાથે કરવા જઈ રહ્યું છે. 12 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ સવારે 10:17 વાગ્યે શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન અંતરિક્ષ કેન્દ્ર પરથી PSLV-C62 રોકેટ લોન્ચ કરવામાં આવશે. આ મિશન માત્ર સૈન્ય દેખરેખ માટે જ મહત્વપૂર્ણ નથી, પરંતુ તેમાં અંતરિક્ષમાં ઈંધણ ભરવા (Refueling) અને કલા જેવા અનોખા પ્રયોગો પણ સામેલ છે.
મિશન અન્વેષા (EOS-N1): સરહદો પર બાજ નજર
આ મિશનનો મુખ્ય ઉપગ્રહ અન્વેષા (Anvesha – EOS-N1) છે, જેને DRDO દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યો છે. આશરે 400 કિલોગ્રામ વજન ધરાવતો આ ‘હાઈપરસ્પેક્ટ્રલ ઈમેજિંગ સેટેલાઇટ’ સૈન્ય દેખરેખ માટે તૈનાત કરવામાં આવશે. તેમાં લાગેલા અત્યાધુનિક કેમેરા એવા તરંગોને પકડવામાં સક્ષમ છે જેને માનવ આંખો જોઈ શકતી નથી, જે સરહદો પર દુશ્મનોની છુપી પ્રવૃત્તિઓને પકડવામાં મદદ કરશે.
અંતરિક્ષનું ‘પેટ્રોલ પંપ’ અને ‘સ્માર્ટ કેમેરા’
- આયલસેટ (AayulSAT): આ લોન્ચિંગની સૌથી મોટી વિશેષતાઓમાંની એક આયલસેટ છે, જેને ‘અંતરિક્ષનું પેટ્રોલ પંપ’ કહેવામાં આવે છે. બેંગલુરુની કંપની ‘ઓર્બિટએડ’ દ્વારા વિકસિત આ સેટેલાઇટ અંતરિક્ષમાં ઉપગ્રહોને ફરીથી ઈંધણ ભરવાની ટેકનોલોજીનું પ્રદર્શન કરશે.
- MOI-1 સેટેલાઇટ: હૈદરાબાદની કંપનીઓ દ્વારા બનાવવામાં આવેલો આ સેટેલાઇટ પોતાની સાથે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) લઈને જઈ રહ્યો છે, જે અંતરિક્ષમાં જ ફોટાઓની તપાસ કરી આપત્તિઓની ત્વરિત સૂચના આપી શકશે.
સ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓનો કમાલ અને ‘ઓર્બિટલ ટેમ્પલ’
- વિદ્યાર્થીઓનો સેટેલાઇટ: હૈદરાબાદની ‘બ્લુ બ્લોક્સ મોન્ટેસરી સ્કૂલ’ના 12 થી 15 વર્ષના 17 વિદ્યાર્થીઓએ ‘Project SBB-1’ નામનો એક ક્યુબસેટ (CubeSat) બનાવ્યો છે, જે આ રોકેટનો હિસ્સો હશે.
- અંતરિક્ષમાં મંદિર: બ્રાઝિલના એક કલાકાર દ્વારા બનાવવામાં આવેલ ‘ઓર્બિટલ ટેમ્પલ’ નામનો એક નાનો સેટેલાઇટ પણ મોકલવામાં આવી રહ્યો છે. આ એક સાંસ્કૃતિક સ્મારક જેવું છે જે આગામી 10 વર્ષ સુધી અંતરિક્ષમાં ચક્કર લગાવશે અને લોકો દ્વારા મોકલવામાં આવેલા તેમના પ્રિયજનોના નામ પ્રસારિત કરશે.
- ફળ માખીઓ (Fruit Flies): વૈજ્ઞાનિકોએ અંતરિક્ષમાં જૈવિક અસરોનો અભ્યાસ કરવા માટે ફળ માખીઓને પણ આ મિશનનો ભાગ બનાવી છે.
ગગનયાન-1: માનવ મિશન તરફ પ્રથમ ડગલું
ISRO જાન્યુઆરી 2026માં જ પોતાના મહત્વાકાંક્ષી ગગનયાન કાર્યક્રમનું પ્રથમ માનવરહિત પરીક્ષણ (Gaganyaan-1) કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે.
- વ્યોમમિત્ર (Vyommitra): આ મિશનમાં કોઈ અંતરિક્ષયાત્રી નહીં હોય, પરંતુ એક હાફ-હ્યુમનોઇડ રોબોટ ‘વ્યોમમિત્ર’ મોકલવામાં આવશે, જે જીવન-રક્ષક પ્રણાલીઓની તપાસ કરશે.
- રોકેટ: આ માટે ‘હ્યુમન-રેટેડ’ LVM3 (HLVM3) રોકેટનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
ભવિષ્યની તૈયારી: ‘સૂર્ય’ અને ચંદ્ર મિશન
ISRO તેની આગામી પેઢીના લોન્ચ વ્હીકલ NGLV (Next Generation Launch Vehicle) પર પણ કામ કરી રહ્યું છે, જેને સત્તાવાર રીતે ‘સૂર્ય’ (Soorya) નામ આપવામાં આવ્યું છે.
- આ રોકેટ આંશિક રીતે પુનઃપ્રયોજ્ય (Reusable) હશે અને તેની ક્ષમતા વર્તમાન રોકેટ કરતા ત્રણ ગણી વધારે હશે.
- તે 2035 સુધીમાં ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન (BAS) સ્થાપિત કરવામાં અને 2040 સુધીમાં ચંદ્ર પર ભારતીય અંતરિક્ષયાત્રીને ઉતારવાના લક્ષ્યમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
