ન્યુઝીલેન્ડમાં શીખ નગર કીર્તન સામે ‘હાકા’નો વિરોધ: નફરત અને સંસ્કૃતિ વચ્ચે ઘેરાતો તણાવ
ન્યુઝીલેન્ડના સાઉથ ઓકલેન્ડ સ્થિત મેનુરેવા (Manurewa) માં એક શાંતિપૂર્ણ શીખ ધાર્મિક સરઘસ (નગર કીર્તન) દરમિયાન તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. અહીં એક દક્ષિણપંથી જૂથે ‘હાકા’ (Haka) નૃત્ય દ્વારા સરઘસનો રસ્તો રોક્યો હતો. ‘ટ્રુ પેટ્રિયોટ્સ ઓફ ન્યુઝીલેન્ડ’ (True Patriots of New Zealand) નામના આ જૂથના સભ્યોએ “આ ભારત નથી” જેવા સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હતા, જેનાથી ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને જાહેર વ્યવસ્થા પર નવી ચર્ચા છેડાઈ છે.
વિરોધની ઘટના અને ઉશ્કેરણી
આ ઘટના ગત શનિવારે નાનાસર શીખ ગુરુદ્વારા દ્વારા આયોજિત સત્તાવાર રીતે મંજૂર કરાયેલા નગર કીર્તન દરમિયાન બની હતી. ડેસ્ટિની ચર્ચ (Destiny Church) સાથે જોડાયેલા બ્રાયન તામાકીના નેતૃત્વ હેઠળના આ જૂથે રસ્તા પર ઉભા રહીને માઓરી (Māori) સંસ્કૃતિના પરંપરાગત નૃત્ય ‘હાકા’નું પ્રદર્શન કર્યું હતું. પ્રદર્શનકારીઓએ “કીવી ફર્સ્ટ” (Kiwis First) અને “કીપ ન્યુઝીલેન્ડ ન્યુઝીલેન્ડ” જેવા સૂત્રો ધરાવતા બેનરો લહેરાવ્યા હતા અને દાવો કર્યો હતો કે તેઓ દેશની ઓળખનું રક્ષણ કરી રહ્યા છે.
પ્રદર્શનકારીઓએ સરઘસમાં કૃપાણ અને ઝંડા લઈ જવા સામે વાંધો ઉઠાવી તેને જાહેર સુરક્ષા માટે જોખમ ગણાવ્યું હતું. જોકે, શીખ સમુદાયના યુવાનોએ ઉશ્કેરણી છતાં અત્યંત સંયમ જાળવ્યો હતો અને સરઘસને શાંતિપૂર્ણ રીતે આગળ ધપાવ્યું હતું.
સાંસ્કૃતિક દુરુપયોગ પર નારાજગી
શીખો સામે ‘હાકા’ના આ ઉપયોગની માઓરી નેતાઓ અને સાંસદોએ સખત નિંદા કરી છે. તામકી મકાઉરાઉ (Tāmaki Makaurau) ના સાંસદ ઓરિની કાઈપારા (Oriini Kaipara) એ આ વર્તનને “ગંભીર રીતે અપમાનજનક” ગણાવ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે હાકા કોઈ રાજકીય હથિયાર નથી પરંતુ એક પવિત્ર ધરોહર (taonga tuku iho) છે. કાઈપારાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે માઓરી સંસ્કૃતિ ‘મનાકિટાંગા’ (manaakitanga) એટલે કે મહેમાનોના સત્કારના સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે, નહીં કે લોકોને અપમાનિત કરવા અને બહાર કાઢવા માટે.
ન્યુઝીલેન્ડમાં વધતો દક્ષિણપંથી ઉગ્રવાદ
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ન્યુઝીલેન્ડમાં ઇમિગ્રન્ટ વિરોધી લાગણીઓ વધી રહી છે. એક તાજેતરની તપાસમાં ‘એક્શન ઝીલેન્ડિયા’ (Action Zealandia) જેવા જૂથોનો ખુલાસો થયો છે, જે ન્યુઝીલેન્ડનું સૌથી મોટું શ્વેત વર્ચસ્વવાદી (white supremacist) જૂથ છે. આ જૂથ ‘શ્વેત નરસંહાર’ જેવી કાવતરાની વાતોમાં માને છે અને હિંસક નવ-નાઝી વિચારધારા સાથે જોડાયેલું છે.
આ પૃષ્ઠભૂમિમાં, ન્યુઝીલેન્ડ લો સોસાયટી (New Zealand Law Society) હાલમાં હેટ ક્રાઈમ (Hate Crime) કાયદાઓની સમીક્ષા કરી રહી છે. 2019ના ક્રાઈસ્ટચર્ચ મસ્જિદ હુમલા બાદ, દેશમાં નફરતથી પ્રેરિત ગુનાઓને રોકવા માટે નવા કાયદાકીય માળખા પર વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ઐતિહાસિક સંબંધો અને સમુદાયની પ્રતિક્રિયા
ઐતિહાસિક રીતે, માઓરી અને ભારતીય સમુદાયો, ખાસ કરીને શીખો વચ્ચે ઊંડા સંબંધો રહ્યા છે. 1890 ના દાયકાથી જ શીખોએ ન્યુઝીલેન્ડમાં સ્થાયી થવાનું શરૂ કર્યું હતું અને ઘણા શીખોએ માઓરી મહિલાઓ સાથે લગ્ન કરીને ‘માઓરી ભારતીય’ (Māori Indians) સમુદાયનો પાયો નાખ્યો હતો.
શિરોમણી અકાલી દળના અધ્યક્ષ સુખબીર સિંહ બાદલ અને અકાલ તખ્તના જથ્થેદાર જ્ઞાની કુલદીપ સિંહ ગરગજે આ ઘટનાની નિંદા કરી છે અને ન્યુઝીલેન્ડ સરકારને શીખ સમુદાયની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અપીલ કરી છે.
મેનુરેવાની આ ઘટના ન્યુઝીલેન્ડના બદલાતા સામાજિક વાતાવરણનો સંકેત છે, જ્યાં એક તરફ સાંસ્કૃતિક ગૌરવના નામે ‘હાકા’નો ઉપયોગ વિરોધ માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે, તો બીજી તરફ માઓરી સમુદાયના અસલી વારસદારો તેને પોતાની પરંપરાઓનો દુરુપયોગ માની રહ્યા છે.
