ઐતિહાસિક ફેરફાર: ‘સાઉથ બ્લોક’ છોડી નવા ‘સેવા તીર્થ’ કોમ્પ્લેક્સમાં શિફ્ટ થશે પીએમ મોદી; સેન્ટ્રલ વિસ્ટાનો નવો ચહેરો તૈયાર
ભારતના વહીવટી માળખામાં એક નવા યુગની શરૂઆત થવા જઈ રહી છે. દાયકાઓથી સત્તાનું કેન્દ્ર રહેલા સાઉથ બ્લોકમાંથી નીકળીને હવે પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય (PMO) નવા ‘સેવા તીર્થ’ કોમ્પ્લેક્સમાં સ્થાનાંતરિત થવા માટે તૈયાર છે. સૂત્રો અને અહેવાલો અનુસાર, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી મકર સંક્રાંતિના અવસરે 14 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ પોતાના નવા કાર્યાલયમાં કાર્યભાર સંભાળી શકે છે.
‘સેવા તીર્થ’: આધુનિક ભારતનું નવું વહીવટી કેન્દ્ર
સેન્ટ્રલ વિસ્ટા પુનઃવિકાસ પ્રોજેક્ટ હેઠળ નિર્મિત આ નવું ‘એક્ઝિક્યુટિવ એન્ક્લેવ’ (Executive Enclave) દારા શિકોહ રોડ પર આવેલું છે. આ કોમ્પ્લેક્સમાં ત્રણ મુખ્ય ઇમારતોનો સમાવેશ થાય છે:
- સેવા તીર્થ-1: આમાં પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય (PMO) આવેલું હશે.
- સેવા તીર્થ-2 અને 3: અહીં કેબિનેટ સચિવાલય અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદ સચિવાલય (NSCS) ના કાર્યાલયો હશે.
આ ફેરફાર એટલા માટે પણ મહત્વનો છે કારણ કે 1947માં દેશની આઝાદી પછીથી જ પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય સાઉથ બ્લોકથી કાર્યરત રહ્યું છે. હવે આ ઐતિહાસિક ઇમારતને ભવ્ય ‘યુગે યુગીન ભારત સંગ્રહાલય’ માં ફેરવી દેવામાં આવશે, જે લુવર (પેરિસ) ને પાછળ છોડીને વિશ્વનું સૌથી મોટું મ્યુઝિયમ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
વહીવટી કાર્યક્ષમતા અને મજબૂત પાયાનું માળખું
સેન્ટ્રલ વિસ્ટા પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માત્ર ઇમારતોનું નિર્માણ જ નહીં, પરંતુ શાસન પ્રણાલીને વધુ એકીકૃત અને કાર્યક્ષમ બનાવવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ:
- કર્તવ્ય ભવન: પ્રધાનમંત્રીએ 6 ઓગસ્ટ, 2025 ના રોજ પ્રથમ કોમન સેન્ટ્રલ સેક્રેટરીએટ (CCS) ‘કર્તવ્ય ભવન’ નું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. જેનો લક્ષ્ય તમામ 51 મંત્રાલયોને 10 એકીકૃત ઇમારતોમાં લાવવાનો છે જેથી સંકલન વધુ સારું થઈ શકે.
- નવું સંસદ ભવન: મે 2023 માં ઉદ્ઘાટિત આ ભવન આત્મનિર્ભર ભારતના નિર્માણનું સાક્ષી બની રહ્યું છે.
- કર્તવ્ય પથ: રાજપથનું નામ બદલીને કર્તવ્ય પથ કરવામાં આવ્યું, જે સત્તાના પ્રતીકથી હટીને જનતાની જવાબદારી અને લોકશાહી ગૌરવનો માર્ગ બની ગયો છે.
પર્યાવરણ અને સાતત્ય પર ભાર
નવા નિર્માણમાં પર્યાવરણની સ્થિરતાને કેન્દ્રમાં રાખવામાં આવી છે. ‘કર્તવ્ય ભવન’ ને આધુનિક સુવિધાઓથી સજ્જ કરવામાં આવ્યું છે, જે 30% વીજળીની બચત કરશે અને વાર્ષિક 5.34 લાખ યુનિટ વીજળી પેદા કરશે. સમગ્ર પ્રોજેક્ટ દરમિયાન 40,573 વૃક્ષો વાવવામાં આવી રહ્યા છે. જૂના માળખાના કાટમાળને પણ રિસાઈકલ કરીને બાંધકામમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવી રહ્યો છે.
સેન્ટ્રલ વિસ્ટા હવે બદલાતા ભારતનો નવો ચહેરો છે, જ્યાં વારસો અને નવીનતાનો મિલાપ થઈ રહ્યો છે. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કહ્યું હતું તેમ, આ નવું માળખું સંસ્થાનવાદી માનસિકતાના નિશાનોને ભૂંસી નાખીને એક સશક્ત અને આત્મનિર્ભર ભારતનો પાયો નાખશે.
