ઓળખનું સંકટ: પૂર્વ નૌકાદળ પ્રમુખ એડમિરલ અરુણ પ્રકાશને ચૂંટણી પંચની નોટિસ, ‘અનમેપ્ડ’ શ્રેણીમાં મુકાયા
ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) દ્વારા હાલમાં ચાલી રહેલી ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) પ્રક્રિયા દરમિયાન એક અસામાન્ય કિસ્સો સામે આવ્યો છે. 1971ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધના નાયક અને વીર ચક્રથી સન્માનિત પૂર્વ નૌકાદળ પ્રમુખ એડમિરલ અરુણ પ્રકાશ (નિવૃત્ત) ને પોતાની ઓળખ ચકાસવા માટે ચૂંટણી પંચ તરફથી નોટિસ જારી કરવામાં આવી છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
નિવૃત્તિ પછી છેલ્લા 20 વર્ષથી ગોવામાં રહી રહેલા એડમિરલ પ્રકાશને ‘અનમેપ્ડ’ (unmapped) શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યા છે. સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, તેમની વિગતો 2002ની મતદાર યાદીમાં (જ્યારે ગોવામાં છેલ્લું SIR થયું હતું) મળી શકી ન હતી, જેના કારણે તેમને પોતાની ઓળખ સાબિત કરવા માટે વ્યક્તિગત સુનાવણી માટે બોલાવવામાં આવ્યા છે.
એડમિરલ પ્રકાશે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું કે તેમને અને તેમના પત્નીને 18 કિલોમીટર દૂર અલગ-અલગ તારીખે હાજર થવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ કોઈ વિશેષ વિશેષાધિકારની માંગ કરી રહ્યા નથી, પરંતુ 82 અને 78 વર્ષની વયે આ પ્રકારની પ્રક્રિયા તેમના માટે ઘણી કઠિન છે.
પ્રક્રિયા પર ઉઠેલા સવાલો
આ ઘટનાએ સોશિયલ મીડિયા અને પૂર્વ લશ્કરી અધિકારીઓ વચ્ચે મોટી ચર્ચા જગાવી છે. મુખ્ય વાંધાઓ નીચે મુજબ છે:
- ડેટાબેઝની ઉપલબ્ધતા: ઘણા લોકોએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે કે જ્યારે એડમિરલનો પેન્શન પેમેન્ટ ઓર્ડર (PPO) અને લાઈફ સર્ટિફિકેટ પહેલેથી જ સરકારી ડેટાબેઝમાં હાજર છે, તો તેમને વ્યક્તિગત રીતે હાજર રહેવાની જરૂર કેમ છે?
- ફોર્મની જટિલતા: એડમિરલ પ્રકાશે એ પણ ધ્યાન દોર્યું કે SIR ફોર્મની ભાષા ઘણી જટિલ છે અને જો આ ફોર્મ જરૂરી માહિતી મેળવવામાં નિષ્ફળ રહેતા હોય, તો તેમાં સુધારાની જરૂર છે.
- BLO ની ભૂમિકા: તેમણે સૂચવ્યું કે બૂથ લેવલ ઓફિસર (BLO), જેઓ તેમના ઘરે ત્રણ વખત આવ્યા હતા, તેઓ ત્યાં જ વધારાની માહિતી લઈ શક્યા હોત.
વહીવટી પ્રતિક્રિયા
દક્ષિણ ગોવાના જિલ્લા કલેક્ટર અને રિટર્નિંગ ઓફિસર, એગ્ના ક્લીટસે જણાવ્યું છે કે અધિકારીઓ એડમિરલના ફોર્મની તપાસ કરશે અને તેમનો સંપર્ક કરશે. ગોવાના મુખ્ય નિર્વાચન અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, રાજ્યમાં મતદાર યાદીમાંથી 1 લાખથી વધુ નામો (8.44%) દૂર કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં મૃત વ્યક્તિઓ, સરનામા પર ગેરહાજર લોકો અને અન્ય રાજ્યોમાં સ્થળાંતર કરનારા મતદારોનો સમાવેશ થાય છે.
SIR નો રાષ્ટ્રવ્યાપી સંદર્ભ
ઓક્ટોબર 2025માં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર દ્વારા શરૂ કરાયેલ રાષ્ટ્રવ્યાપી SIR પ્રક્રિયાનો ઉદ્દેશ્ય મતદાર યાદીઓને સચોટ અને સર્વસમાવેશક બનાવવાનો છે. જોકે, પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યોમાં આને લઈને વિવાદ અને રાજકીય વિરોધ પણ જોવા મળ્યો છે.
જ્યાં ચૂંટણી પંચ મતદાર યાદીને શુદ્ધ કરવાના પોતાના મિશન પર અડગ છે, ત્યાં એડમિરલ અરુણ પ્રકાશ જેવા વરિષ્ઠ નાગરિકોના કિસ્સાઓ દર્શાવે છે કે ડિજિટલ યુગમાં મેન્યુઅલ વેરિફિકેશનની પ્રક્રિયાઓને વધુ સંવેદનશીલ અને સરળ બનાવવાની જરૂર છે.
