ટ્રમ્પનું નવું ટેરિફ વોર: ઈરાન સાથે વેપાર કરનારા દેશો પર 25% વધારાના શુલ્કની જાહેરાત, ભારત અને ચીન પર સંકટ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વૈશ્વિક વેપાર જગતમાં ખળભળાટ મચાવતા તે તમામ દેશો પર 25% ટેરિફ (આયાત શુલ્ક) લાદવાની જાહેરાત કરી છે જે ઈરાન સાથે વેપાર ચાલુ રાખશે. ટ્રમ્પે આ આદેશને “અંતિમ અને નિર્ણાયક” ગણાવતા તેનો તાત્કાલિક અસરથી અમલ કરી દીધો છે.
ભારત પર પડશે ભારે બોજ
નિષ્ણાતોના મતે, આ નિર્ણય ભારત માટે અત્યંત ચિંતાજનક છે કારણ કે તેનાથી અમેરિકન માર્કેટમાં ભારતીય સામાન પર કુલ આયાત શુલ્ક 75% સુધી પહોંચી શકે છે. હાલમાં, ભારતીય નિકાસ પર પહેલાથી જ 50% શુલ્ક લાગી રહ્યો છે, જેમાં રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાને કારણે લાદવામાં આવેલ 25% દંડ અને 25% પારસ્પરિક શુલ્ક (Reciprocal Duty) સામેલ છે.
- નિકાસ પર અસર: ભારત ઈરાનને મુખ્યત્વે બાસમતી ચોખા, ચા અને દવાઓની નિકાસ કરે છે.
- ચાબહાર પ્રોજેક્ટ: વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવા ચાબહાર બંદર પ્રોજેક્ટનું ભવિષ્ય પણ હવે અનિશ્ચિતતાના ઘેરામાં આવી ગયું છે.
ચીન અને વૈશ્વિક બજારમાં હલચલ
ચીન, જે ઈરાનનું સૌથી મોટું વેપારી ભાગીદાર છે, તેણે આ પગલાને “દબાણયુક્ત અને બિનઅસરકારક” ગણાવીને તેનો સખત વિરોધ કર્યો છે. ચીન ઈરાનના કુલ વિદેશી વેપારનો અંદાજે 30 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. આ જાહેરાત બાદ વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
ભૂ-રાજકીય અસ્થિરતા અને ‘NAVI’ વર્લ્ડ
EY ના ‘2026 જીઓસ્ટ્રેટેજિક આઉટલુક’ અહેવાલ મુજબ, વિશ્વ હવે ‘NAVI’ (Non-linear, Accelerated, Volatile, Interconnected) વાતાવરણમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે, જ્યાં ભૂ-રાજનીતિ વેપારના નિર્ણયોનું સૌથી મોટું ચાલક બળ બની ગઈ છે. 2026 માં ત્રણ મુખ્ય થીમ પ્રભુત્વ ધરાવશે:
- રાજકીય હસ્તક્ષેપ (State Interventionism): સરકારો આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને નિર્દેશિત કરવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવશે.
- અછતની ભૂ-રાજનીતિ (Geopolitics of Scarcity): પાણી, ઊર્જા અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજોના નિયંત્રણ માટે સ્પર્ધા વધશે.
- સાર્વભૌમ AI (Sovereign AI): દેશો પોતાની સુરક્ષા માટે પોતાની સ્વતંત્ર AI ક્ષમતાઓ વિકસાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં કાનૂની લડાઈ
ટ્રમ્પનું આ ટેરિફ અભિયાન હાલમાં અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટમાં ‘લર્નિંગ રિસોર્સિસ વિ. ટ્રમ્પ’ (Learning Resources v. Trump) કેસ હેઠળ કાનૂની પડકારનો સામનો કરી રહ્યું છે. અદાલત એ નક્કી કરશે કે શું રાષ્ટ્રપતિ પાસે ‘ઇન્ટરનેશનલ ઇમરજન્સી ઇકોનોમિક પાવર્સ એક્ટ’ (IEEPA) હેઠળ આટલા વ્યાપક ટેરિફ લાદવાનો બંધારણીય અધિકાર છે કે નહીં. સુનાવણી દરમિયાન ન્યાયાધીશોએ સરકારની દલીલો પ્રત્યે શંકા વ્યક્ત કરી છે.
ઈરાનમાં વધતો અસંતોષ
ટ્રમ્પે આ ટેરિફને ઈરાનમાં ચાલી રહેલા સરકાર વિરોધી પ્રદર્શનો અને ત્યાંની સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી રહેલી દમનકારી કાર્યવાહી સાથે જોડ્યા છે. ઈરાનના તમામ 31 પ્રાંતોમાં વિરોધ પ્રદર્શનો ભડકી ઉઠ્યા છે, જેમાં અત્યાર સુધીમાં સેંકડો લોકો માર્યા ગયા હોવાના અહેવાલ છે. જવાબમાં ઈરાની અધિકારીઓએ ઈન્ટરનેટ સેવાઓ બંધ કરી દીધી છે.
ટ્રમ્પનું આ પગલું માત્ર ઈરાનને અલગ-થલગ કરવાનો પ્રયાસ નથી, પરંતુ તે ભારત અને ચીન જેવા અગ્રણી વેપારી દેશો માટે પોતાની આર્થિક સાર્વભૌમત્વ અને વ્યૂહાત્મક સંબંધો વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની એક કઠિન કસોટી છે.
