મિડલ ઇસ્ટમાં પાવર ગેમ: સાઉદી અરેબિયા, ઇજિપ્ત અને સોમાલિયાનું નવું સૈન્ય ગઠબંધન; UAE ને ઘેરવાની મોટી તૈયારી?
મિડલ ઇસ્ટ અને હોર્ન ઓફ આફ્રિકાના રાજકારણમાં એક મોટો રાજદ્વારી ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સાઉદી અરેબિયા, ઇજિપ્ત અને સોમાલિયા મળીને એક નવા સૈન્ય ગઠબંધન (Red Sea Military Pact) ને અંતિમ ઓપ આપી રહ્યા છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય લાલ સમુદ્ર (Red Sea) ની સુરક્ષા મજબૂત કરવાનો અને પ્રદેશમાં સૈન્ય સંતુલન બદલવાનો છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ ગઠબંધન માત્ર દરિયાઈ સુરક્ષા માટે નથી, પરંતુ તેનું અસલી લક્ષ્ય પ્રદેશમાં સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ના વધતા પ્રભાવને મર્યાદિત કરવાનું છે.
સાઉદી અરેબિયાની સોમાલિયામાં સીધી એન્ટ્રી
બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, સાઉદી અરેબિયા ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત સોમાલિયાની સુરક્ષામાં સીધી રીતે સામેલ થવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. અત્યાર સુધી રિયાધની ભૂમિકા માત્ર પરોક્ષ સમર્થન સુધી સીમિત હતી, પરંતુ હવે સોમાલિયાના રાષ્ટ્રપતિ હસન શેખ મોહમ્મદ આ સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવા માટે ટૂંક સમયમાં સાઉદી અરેબિયાની મુલાકાત લઈ શકે છે. આ પગલું પૂર્વ આફ્રિકામાં પોતાનું વર્ચસ્વ વધારવાની રિયાધની વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે.
UAE સાથે વધતો તણાવ અને સોમાલિયાનું કડક વલણ
આ નવું ગઠબંધન એવા સમયે સામે આવ્યું છે જ્યારે સાઉદી અરેબિયા અને UAE વચ્ચે યમન યુદ્ધ, તેલ નીતિ (OPEC) અને આર્થિક સ્પર્ધાને લઈને મતભેદો ઊંડા થયા છે. સોમાલિયાએ તાજેતરમાં UAE સાથેના તેના તમામ સુરક્ષા અને સંરક્ષણ કરારો સત્તાવાર રીતે સમાપ્ત કરી દીધા છે. મોગાદિશુએ UAE પર સોમાલિયાની પ્રાદેશિક અખંડિતતા અને સાર્વભૌમત્વના ઉલ્લંઘનનો આરોપ લગાવ્યો હતો, ખાસ કરીને સોમાલીલેન્ડના બંદરોમાં UAE ના રોકાણને લઈને.
ગઠબંધન પાછળના મુખ્ય કારણો:
- વ્યૂહાત્મક વર્ચસ્વ: સાઉદી અરેબિયા લાલ સમુદ્ર અને એડનની ખાડીના વેપારી માર્ગો પર પોતાનું નિયંત્રણ મજબૂત કરવા માંગે છે.
- UAE ની ઘેરાબંધી: સોમાલિયાના મહત્વના બંદરો અને વિસ્તારોમાં UAE ની પકડ નબળી પાડવી એ આ ગઠબંધનનો એક મોટો ઉદ્દેશ્ય માનવામાં આવે છે.
- આર્થિક સ્પર્ધા: સાઉદી અરેબિયાનું ‘વિઝન 2030’ અને દુબઈનું ટ્રેડિંગ હબ મોડલ હવે એકબીજાના સ્પર્ધક બની ગયા છે. ઓપેક+ (OPEC+) ની અંદર પણ ઉત્પાદન ક્વોટાને લઈને બંને દેશો વચ્ચે “સાયલન્ટ વોર” જારી છે.
પ્રાદેશિક સ્થિરતા પર અસર
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે સાઉદી અરેબિયાનો આ નવો સૈન્ય મોરચો આરબ જગતની આંતરિક તિરાડોને વધુ સ્પષ્ટ કરી દેશે. જ્યાં એક તરફ સાઉદી અરેબિયા પોતાની સૈન્ય અને આર્થિક શક્તિ દ્વારા નેતૃત્વનો દાવો કરી રહ્યું છે, ત્યાં બીજી તરફ UAE એ પણ પોતાની પકડ મજબૂત કરવા માટે આફ્રિકામાં મોટું રોકાણ કર્યું છે.
આ સૈન્ય કરાર માત્ર લાલ સમુદ્રની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને જ અસર નહીં કરે, પરંતુ તે મિડલ ઇસ્ટમાં બ્લોક પોલિટિક્સને ફરીથી જીવંત કરી શકે છે. જો સોમાલિયા અને ઇજિપ્ત સાથે સાઉદીનો આ કરાર સફળ થાય છે, તો તે UAE માટે સીધો પડકાર હશે અને આવનારા સમયમાં પ્રદેશમાં રાજદ્વારી સંઘર્ષ વધુ વધી શકે છે.
