STT માં ફેરફાર પાછળનું અસલી કારણ આવ્યું સામે: 90% ટ્રેડર્સ ગુમાવે છે પૈસા, સરકાર હવે ‘શોર્ટ-ટર્મ’ ગેમ રોકશે.
કેન્દ્રીય બજેટમાં સિક્યુરિટીઝ ટ્રાન્ઝેક્શન ટેક્સ (STT)માં ફેરફાર અને ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O) માર્કેટને લઈને કરવામાં આવેલી જાહેરાતોએ આખા શેરબજારમાં ચર્ચા જગાવી છે. ઇન્કમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટે આ મામલે સ્પષ્ટતા કરતા જે આંકડાઓ રજૂ કર્યા છે, તે સાબિત કરે છે કે ભારતનું ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટ કેટલું વિશાળ બની ગયું છે. આ આંકડાઓ માત્ર રોકાણકારો માટે જ નહીં પરંતુ દેશની આર્થિક નીતિ ઘડનારાઓ માટે પણ ચિંતા અને આશ્ચર્યનો વિષય છે.
F&O માર્કેટનું કદ: GDP કરતા ૫૦૦ ગણું મોટું
ઇન્કમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી વિગતોમાં સૌથી ચોંકાવનારો આંકડો ભારતનું ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O) માર્કેટનું કદ છે. વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતીય ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટનું ટર્નઓવર હવે દેશના કુલ જીડીપી (Gross Domestic Product) કરતા અંદાજે ૫૦૦ ગણું વધી ગયું છે. આ એક અભૂતપૂર્વ સ્થિતિ છે, જે દર્શાવે છે કે રોકાણકારો હવે વાસ્તવિક રોકાણ કરતા સ્પેક્યુલેશન (સટ્ટાકીય વ્યવહારો) માં વધુ રસ લઈ રહ્યા છે. આટલું વિશાળ માર્કેટ કદ હોવાને કારણે બજારમાં વોલેટિલિટી સતત વધી રહી છે, જે સામાન્ય રોકાણકારો માટે જોખમી બની શકે છે.
STT પર સ્પષ્ટતા: શા માટે વધારવામાં આવ્યો ટેક્સ?
કેન્દ્રીય બજેટમાં STT (Securities Transaction Tax) માં કરવામાં આવેલા ફેરફારો અંગે બજારમાં ચાલી રહેલી અફવાઓ પર ઇન્કમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટે પૂર્ણવિરામ મૂક્યું છે. વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે એફ એન્ડ ઓ ટ્રેડિંગ પર એસટીટી વધારવાનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર મહેસૂલ એકત્રિત કરવાનો જ નથી, પરંતુ છૂટક રોકાણકારોને અત્યંત જોખમી સટ્ટાખોરીથી બચાવવાનો પણ છે. આંકડા દર્શાવે છે કે ૯૦% થી વધુ રિટેલ ટ્રેડર્સ એફ એન્ડ ઓ માર્કેટમાં નાણાં ગુમાવે છે. ટેક્સમાં નજીવો વધારો કરીને સરકાર રોકાણકારોને શોર્ટ-ટર્મ ટ્રેડિંગને બદલે લોંગ-ટર્મ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ તરફ વાળવા માંગે છે.
ટ્રાન્ઝેક્શન વોલ્યુમ ૧.૫ લાખ કરોડને પાર
ભારતીય શેરબજારમાં ટ્રાન્ઝેક્શન વોલ્યુમ દરરોજ નવા રેકોર્ડ બનાવી રહ્યું છે. લેટેસ્ટ ડેટા મુજબ, દૈનિક ટ્રાન્ઝેક્શન વોલ્યુમ હવે ૧.૫ લાખ કરોડ રૂપિયાના સીમાચિહ્નને વટાવી ગયું છે. આ વોલ્યુમમાં મોટો હિસ્સો ઓપ્શન્સ ટ્રેડિંગનો છે. એલ્ગો ટ્રેડિંગ અને મોબાઈલ એપ દ્વારા ટ્રેડિંગની સરળતાને કારણે યુવા રોકાણકારો મોટા પાયે આ માર્કેટમાં જોડાઈ રહ્યા છે. જોકે, આટલું મોટું વોલ્યુમ હોવા છતાં, વાસ્તવિક મૂડી નિર્માણમાં તેનો ફાળો કેટલો છે તે અંગે અર્થશાસ્ત્રીઓ સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. સરકાર આ વોલ્યુમ પર ટેક્સ લગાવીને દેશના આંતરમાળખાકીય વિકાસ માટે ભંડોળ એકત્ર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
નાના રોકાણકારો પર અસર અને સાવચેતીની જરૂર
એફ એન્ડ ઓ માર્કેટના આ અતિશય વિસ્તરણથી ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ અને સેબી (SEBI) બંને ચિંતિત છે. વિભાગે જણાવ્યું હતું કે ટ્રાન્ઝેક્શનના વિશાળ આંકડાઓ પાછળ હજારો મધ્યમ વર્ગીય પરિવારોની બચત દાવ પર લાગી છે. જ્યારે જીડીપી કરતા માર્કેટનું કદ આટલું વધી જાય છે, ત્યારે તે ‘બબલ’ (પરપોટા) જેવી સ્થિતિ સર્જી શકે છે. ટેક્સમાં ફેરફાર દ્વારા સરકાર આ પરપોટાને શાંત પાડવા માંગે છે. રોકાણકારોએ સમજવું જોઈએ કે ઉચ્ચ ટ્રાન્ઝેક્શન વોલ્યુમ હંમેશા આર્થિક મજબૂતીનું પ્રતીક હોતું નથી, પરંતુ તે બજારમાં રહેલી અતિશય ગભરાટ અથવા ઉત્સાહનું પરિણામ પણ હોઈ શકે છે.
ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગનું ભાવિ વિઝન
ઇન્કમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટ આગામી દિવસોમાં એફ એન્ડ ઓ ટ્રેડિંગમાંથી થતી આવક પર વધુ કડક નજર રાખવાની તૈયારીમાં છે. વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટમાં થતા નફા કે નુકસાનનું રિપોર્ટિંગ પારદર્શક હોવું જોઈએ. જીડીપી અને માર્કેટ વોલ્યુમ વચ્ચેના આ તફાવતને ઘટાડવા માટે સરકાર ભવિષ્યમાં વધુ કડક નાણાકીય પગલાં લઈ શકે છે. આનો મુખ્ય હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે શેરબજાર માત્ર સટ્ટાખોરીનું સાધન ન બની રહેતા, દેશના વાસ્તવિક આર્થિક વિકાસ અને ઉદ્યોગોના વિસ્તરણ માટે મૂડી પૂરી પાડવાનું માધ્યમ બને.
