બજેટ ૨૦૨૬: ખેતી બનશે ‘હાઈટેક’! નારિયેળ-કાજુની ખેતીમાં થશે કમાણીની હેલી, AI આપશે ખેડૂતોને સાથ
કેન્દ્રીય બજેટમાં ભારત સરકાર દ્વારા કૃષિ ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી ફેરફારો લાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ વખતે બજેટમાં માત્ર પરંપરાગત પાકો જ નહીં, પરંતુ નારિયેળ અને કાજુ જેવા રોકડિયા પાકો પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. ખેતીને ટેકનોલોજી સાથે જોડીને ખેડૂતોની આવક બમણી કરવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ના ઉપયોગને પાયાનો પથ્થર બનાવવામાં આવ્યો છે.
નારિયેળ અને કાજુના પાક માટે વિશેષ પ્રોત્સાહન
સરકારે આ બજેટમાં દક્ષિણ ભારત અને દરિયાકાંઠાના રાજ્યોના ખેડૂતો માટે ‘નેશનલ કેશ ક્રોપ મિશન’ ની જાહેરાત કરી છે. નારિયેળ અને કાજુના ઉત્પાદનને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બનાવવા માટે નવી ટેકનોલોજી અને પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ સ્થાપવા માટે જંગી ભંડોળ ફાળવવામાં આવ્યું છે. કાજુની ખેતી કરતા ખેડૂતોને ઉચ્ચ ગુણવત્તાના હાઇબ્રિડ બિયારણ પૂરા પાડવામાં આવશે, જેથી હેક્ટર દીઠ ઉત્પાદકતામાં વધારો થઈ શકે. નારિયેળના મૂલ્યવર્ધિત ઉત્પાદનો (Value-added products) જેમ કે વર્જિન કોકોનટ ઓઈલ અને નીરાના નિકાસ માટે ખાસ ‘એક્સપોર્ટ હબ’ બનાવવાની યોજના છે, જેનાથી ખેડૂતોને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના ભાવ મળી શકશે.
ખેતીમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) નો માસ્ટરસ્ટ્રોક
વર્ષ ૨૦૨૬ ના બજેટની સૌથી મોટી વિશેષતા ‘એગ્રી-એઆઈ’ (Agri-AI) પ્લેટફોર્મની શરૂઆત છે. આ ટેકનોલોજી દ્વારા ખેડૂતોને તેમના ખેતરના જમીનની ફળદ્રુપતા, ભેજનું પ્રમાણ અને પોષક તત્વોની લાઈવ માહિતી તેમના મોબાઈલ પર મળશે. AI આધારિત સેન્સર્સ પાક પર આવનારા રોગોની આગાહી અગાઉથી કરી શકશે, જેનાથી દવાઓના બિનજરૂરી ખર્ચમાં ઘટાડો થશે. ડ્રોન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ હવે માત્ર ખાતર છાંટવા પૂરતો મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ AI ની મદદથી પાકની લણણીનો સચોટ સમય પણ નક્કી કરી શકાશે. આનાથી બગાડ ઘટશે અને પાકની ગુણવત્તા જળવાઈ રહેશે.
સ્માર્ટ સિંચાઈ અને જળ સંરક્ષણ પર ભાર
સરકારે બજેટમાં ‘પર ડ્રોપ મોર ક્રોપ’ (Per Drop More Crop) અભિયાનને વધુ આધુનિક બનાવ્યું છે. હવે સિંચાઈ પ્રણાલીને AI સાથે જોડવામાં આવશે, જે વાતાવરણના ડેટાના આધારે નક્કી કરશે કે પાકને ક્યારે અને કેટલા પાણીની જરૂર છે. કાજુ અને અન્ય બાગાયતી પાકો માટે ટપક સિંચાઈ (Drip Irrigation) અપનાવનારા ખેડૂતોને ૯૦% સુધીની સબસિડી આપવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આધુનિક વોટર મેનેજમેન્ટથી ઓછા પાણીમાં વધુ પાક લેવાની ક્ષમતા કેળવાશે, જે બદલાતા ક્લાઈમેટ ચેન્જના સમયમાં ખેડૂતો માટે સુરક્ષા કવચ સમાન સાબિત થશે.
ડિજિટલ મંડી અને ડાયરેક્ટ માર્કેટ એક્સેસ
વચેટિયાઓની નાબૂદી માટે સરકારે e-NAM (National Agriculture Market) ને વધુ સુદ્રઢ બનાવ્યું છે. AI આધારિત ગ્રેડિંગ સિસ્ટમ દ્વારા ખેડૂતોના માલની ગુણવત્તા ખેતર પર જ નક્કી કરવામાં આવશે અને તેને ઓનલાઈન પોર્ટલ પર લિસ્ટ કરવામાં આવશે. નારિયેળ અને કાજુના ખેડૂતો સીધા જ ફૂડ પ્રોસેસિંગ કંપનીઓ અને વિદેશી ખરીદદારો સાથે જોડાઈ શકશે. ‘એક જિલ્લો, એક ઉત્પાદન’ (ODOP) યોજના હેઠળ નારિયેળ અને કાજુના ક્લસ્ટર વિકસાવવામાં આવશે, જ્યાં પેકેજિંગ અને બ્રાન્ડિંગની સુવિધા ઉપલબ્ધ હશે, જેથી સ્થાનિક ખેડૂતોની બ્રાન્ડ વૈશ્વિક સ્તરે પહોંચી શકે.
કૃષિ સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ગ્રામીણ ઉદ્યોગ સાહસિકતા
બજેટ ૨૦૨૬માં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં કૃષિ સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે ‘એગ્રી-ઈનોવેશન ફંડ’ ની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. યુવા ખેડૂતો જેઓ ખેતીમાં નવા પ્રયોગો કરવા માંગે છે અથવા કાજુ અને નારિયેળના પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ સ્થાપવા માંગે છે તેમને સસ્તી લોન અને ટેક્સમાં છૂટછાટ આપવામાં આવશે. આ પગલાથી માત્ર ખેતીમાં ઉત્પાદન જ નહીં વધે, પરંતુ ગ્રામીણ સ્તરે રોજગારીની નવી તકો પણ ઉભી થશે. સરકારનું લક્ષ્ય છે કે ખેડૂત માત્ર અન્નદાતા જ નહીં, પરંતુ ‘ઉદ્યોગ સાહસિક’ પણ બને, જે દેશના જીડીપીમાં સિંહફાળો આપે.
