ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધોમાં તણાવ: હાઈકમિશનર રિયાઝ હામિદુલ્લાહને કેમ પરત બોલાવાયા?
બાંગ્લાદેશમાં સત્તા પરિવર્તન બાદ ભારત સાથેના તેના સંબંધો સતત નાજુક વળાંક પર રહ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા ‘ડિપ્લોમેટિક વોર’ વચ્ચે બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકારે ભારતમાં તેના ઉચ્ચાયુક્ત રિયાઝ હામિદુલ્લાહને રાતોરાત ઢાકા પરત ફરવાનો આદેશ આપ્યો છે. બાંગ્લાદેશી મીડિયાના અહેવાલો અનુસાર, દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં આવેલી કડવાશ અને સુરક્ષાના પ્રશ્નો આ નિર્ણય પાછળના મુખ્ય કારણો છે.
શું છે મુખ્ય કારણો?
૧. અલ્પસંખ્યકો પર હિંસા અને ભારતનો વિરોધ:
બાંગ્લાદેશમાં શેખ હસીનાની સરકાર પડ્યા પછી હિન્દુઓ અને અન્ય લઘુમતી સમુદાયો વિરુદ્ધ હિંસાની ઘટનાઓ વધી છે. ભારતે આ મુદ્દે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો અને દ્વિપક્ષીય વાતચીતમાં સખત વિરોધ નોંધાવ્યો છે. તાજેતરમાં ચિન્મય કૃષ્ણ દાસની ધરપકડ અને ત્યારબાદ થયેલી હિંસાએ આ તણાવમાં વધારો કર્યો છે.
૨. સુરક્ષા અને પ્રોટેસ્ટનો મામલો:
ભારતમાં બાંગ્લાદેશી દૂતાવાસ અને કોન્સ્યુલેટની બહાર વિવિધ સંગઠનો દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શનો કરવામાં આવ્યા હતા. ઢાકાનો આરોપ છે કે ભારતમાં તેમના મિશનો સુરક્ષિત નથી. સામા પક્ષે, ભારતે પણ ઢાકા સ્થિત ભારતીય હાઈ કમિશનની સુરક્ષા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે, જ્યાં કટ્ટરપંથી તત્વો દ્વારા હુમલાની ધમકીઓ મળી હતી.
૩. રાજદ્વારી ખેંચતાણ (Summons):
છેલ્લા ૧૦ દિવસમાં બંને દેશોએ એકબીજાના રાજદૂતોને અનેકવાર સમન્સ પાઠવ્યા છે. ભારત દ્વારા રિયાઝ હામિદુલ્લાહને બોલાવીને બાંગ્લાદેશમાં બગડતી સુરક્ષા વ્યવસ્થા અંગે કડક શબ્દોમાં ઠપકો આપવામાં આવ્યો હતો. આ રાજદ્વારી ખેંચતાણના અંતે બાંગ્લાદેશે પોતાના દૂતને મપરામર્શ (Consultation) માટે પરત બોલાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
બાંગ્લાદેશમાં વર્તમાન સ્થિતિ
બાંગ્લાદેશ અત્યારે ભારે અસ્થિરતાના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. દેશના અનેક ભાગોમાં આગજની, લૂંટફાટ અને હિંસક અથડામણો સામાન્ય બની ગઈ છે. ભારત સતત શાંતિ અને લોકશાહીની પુનઃસ્થાપના માટે અપીલ કરી રહ્યું છે, પરંતુ બાંગ્લાદેશની યુનુસ સરકાર ભારત પર આંતરિક બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો અને નકારાત્મક નેરેટિવ ફેલાવવાનો આરોપ લગાવી રહી છે.
મહત્વની નોંધ: રિયાઝ હામિદુલ્લાહને પરત બોલાવવાનો અર્થ એ નથી કે રાજદ્વારી સંબંધો સંપૂર્ણપણે કપાઈ ગયા છે, પરંતુ તે એ સંકેત આપે છે કે બંને દેશો વચ્ચેનો વિશ્વાસ અત્યારે તળિયે છે.
આગળ શું થઈ શકે?
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હાઈકમિશનરને પરત બોલાવ્યા બાદ હવે બંને દેશો વચ્ચેની વાતચીતનું સ્તર નીચું જઈ શકે છે. જો બાંગ્લાદેશ સરકાર અલ્પસંખ્યકોની સુરક્ષા અને ભારત વિરોધી નિવેદનો પર લગામ નહીં લગાવે, તો દક્ષિણ એશિયામાં આ ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ વધુ ઘેરો બની શકે છે.
