ભગવાન બુદ્ધના પવિત્ર પિપરહવા અવશેષોની ભવ્ય પ્રદર્શની: પીએમ મોદી કરશે ઉદ્ઘાટન, સદીઓ જૂનો વારસો ભારત પરત ફર્યો
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી શનિવાર, 3 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ દિલ્હીના રાય પિથોરા સાંસ્કૃતિક સંકુલમાં ભગવાન બુદ્ધના પવિત્ર પિપરહવા અવશેષોની એક ઐતિહાસિક આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રદર્શનીનું ઉદ્ઘાટન કરશે. ‘ધ લાઈટ એન્ડ ધ લોટસ: રેલિક્સ ઓફ ધ અવેકન્ડ વન’ (The Light & the Lotus: Relics of the Awakened One) નામની આ પ્રદર્શની ભારતના ગૌરવશાળી ઇતિહાસ અને બૌદ્ધ સંસ્કૃતિના પ્રેમીઓ માટે એક વિશેષ અવસર છે.
વારસાનું પુનર્મિલન અને ઐતિહાસિક મહત્વ
આ પ્રદર્શનીની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેમાં એક સદી કરતાં પણ વધુ સમય બાદ સ્વદેશ પરત આવેલા (repatriated) પિપરહવા અવશેષોને પ્રથમ વખત રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય, નવી દિલ્હી અને ભારતીય સંગ્રહાલય, કોલકાતામાં સંરક્ષિત અધિકૃત અવશેષો અને પુરાતત્વીય સામગ્રીઓ સાથે પ્રદર્શિત કરવામાં આવશે.
પિપરહવા અવશેષોની શોધ 1898માં એક બ્રિટિશ એન્જિનિયર વિલિયમ ક્લેક્સટન પેપ્પેએ ઉત્તર પ્રદેશના સિદ્ધાર્થનગર જિલ્લામાં કરી હતી. પુરાતત્વીય પુરાવાઓના આધારે આ સ્થળની ઓળખ પ્રાચીન કપિલવસ્તુ તરીકે કરવામાં આવી છે, જ્યાં ભગવાન બુદ્ધે ગૃહત્યાગ પહેલાં પોતાનું પ્રારંભિક જીવન વિતાવ્યું હતું. આ અવશેષો બુદ્ધના મહાપરિનિર્વાણ પછી તેમના શાક્ય વંશના સ્વજનો દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા.
હરાજીમાંથી બચાવીને સ્વદેશ લાવવામાં આવ્યા કિંમતી રત્નો
આ પ્રદર્શની ભારતની સાંસ્કૃતિક મુત્સદ્દીગીરીની એક મોટી જીતનું પ્રતીક છે. મે 2025માં, આ પવિત્ર અવશેષોના એક ભાગને (334 રત્નોની એક પેટી) હોંગકોંગમાં સોથબી (Sotheby’s) દ્વારા હરાજીમાં મૂકવામાં આવનાર હતો. ભારત સરકારના સંસ્કૃતિ મંત્રાલય અને ગોદરેજ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ગ્રૂપની જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી (PPP) દ્વારા આ દુર્લભ કલાકૃતિઓને સુરક્ષિત રીતે ભારત પરત લાવવામાં આવી.
આ રત્નોમાં રોક ક્રિસ્ટલ, મોતી અને સોનાના સ્તરોનો સમાવેશ થાય છે, જેમને પ્રાચીન કાળમાં શણગાર માટે નહીં, પરંતુ ‘શરીર’ (relics) તરીકે શ્રદ્ધા ભાવથી બુદ્ધના અસ્થિઓ સાથે દફનાવવામાં આવ્યા હતા.
પ્રદર્શનીની મુખ્ય વિશેષતાઓ
પ્રદર્શનીને ઘણા વિષયોમાં વિભાજિત કરવામાં આવી છે, જેના કેન્દ્રમાં સાંચી સ્તૂપથી પ્રેરિત એક મોડેલ છે. આ ઉપરાંત અન્ય મુખ્ય આકર્ષણોમાં શામેલ છે:
- ડિજિટલ ટેકનોલોજી: પ્રદર્શનીમાં ઇમર્સિવ ફિલ્મો, ડિજિટલ પુનઃનિર્માણ અને મલ્ટીમીડિયા ડિસ્પ્લેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે જેથી દર્શકો બુદ્ધના જીવન અને અવશેષોની યાત્રાને સમજી શકે.
- કલાનો વિસ્તાર: તેમાં ભારતની બહાર બૌદ્ધ કલા અને આદર્શોના વિસ્તાર તથા સાંસ્કૃતિક કલાકૃતિઓને પરત લાવવાના (Repatriation) પ્રયાસોને દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ મંત્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવતના જણાવ્યા અનુસાર, આ ભારતનો ખોવાયેલો વારસો પાછો લાવવાના સરકારના અટલ સંકલ્પને દર્શાવે છે.
જ્ઞાનનું સૂત્ર: આ પવિત્ર અવશેષોનું મહત્વ માત્ર તેમની પ્રાચીનતામાં નથી, પરંતુ તે આધ્યાત્મિક જોડાણમાં છે જે સદીઓથી ટકી રહ્યું છે. આને સમજવા માટે એક વૃક્ષના મૂળનું ઉદાહરણ લઈ શકાય—જેમ મૂળ અદ્રશ્ય રહીને પણ આખા વૃક્ષને જીવન અને આધાર આપે છે, તેમ આ અવશેષો ભારતની સભ્યતા અને શાંતિના વૈશ્વિક સંદેશના તે મૂળ છે, જે આજે ફરીથી પોતાની માટીમાં સુરક્ષિત છે.
