‘કનિષ્ક’ દુર્ઘટના: ૪૦ વર્ષ બાદ કેનેડાએ સ્વીકારેલું એ કાળું સત્ય જેણે ૩૨૯ પરિવારોને વિખેરી નાખ્યા
વિશ્વના ઉડ્ડયન ઇતિહાસમાં ઘણી દુર્ઘટનાઓ નોંધાઈ છે, પરંતુ ૨૩ જૂન, ૧૯૮૫ના રોજ બનેલી એર ઇન્ડિયાની ફ્લાઇટ ૧૮૨ની દુર્ઘટના માત્ર એક ટેકનિકલ ખામી કે અકસ્માત નહોતો, પરંતુ તે માનવતા પરનો સૌથી મોટો આતંકવાદી હુમલો હતો. કેનેડાના ટોરોન્ટોથી ઉડાન ભરેલું બોઇંગ ૭૪૭ વિમાન, જેનું નામ ‘કનિષ્ક’ હતું, તે આ આતંકવાદી કાવતરાનો ભોગ બન્યું. ૪૦ વર્ષના લાંબા સમય પછી, આખરે કેનેડાએ સત્તાવાર રીતે સ્વીકાર્યું છે કે આ ભયાનક દુર્ઘટના પાછળ તેમના દેશમાં સક્રિય ખાલિસ્તાની આતંકવાદીઓનો હાથ હતો. આ સ્વીકાર એ ૩૨૯ પીડિત પરિવારો માટે ન્યાયની દિશામાં એક મોટું પગલું છે.
એક સપનું, એક સફર અને એક અચાનક અંત
એ સમયની વાત કરીએ તો, ‘કનિષ્ક’ વિમાન ૩૧,૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈએ અત્યંત સુરક્ષિત રીતે ઉડી રહ્યું હતું. નીચે એટલાન્ટિક મહાસાગરની વિશાળતા હતી અને થોડી જ વારમાં વિમાન આયર્લેન્ડના દરિયાકિનારા પરથી પસાર થવાનું હતું. ફ્લાઇટ લંડન થઈને દિલ્હી અને અંતે મુંબઈ પહોંચવાની હતી. વિમાનમાં ૨૨ ભારતીય ક્રૂ મેમ્બર્સ અને ૩૦૭ મુસાફરો હતા. મુસાફરોમાં ૨૬૮ કેનેડિયન નાગરિકો હતા, જેમાં ૮૪ માસૂમ બાળકોનો પણ સમાવેશ થતો હતો.
લોકો પોતાના પ્રિયજનોને મળવાના સપના સાથે મુસાફરી કરી રહ્યા હતા, પરંતુ ભાગ્યમાં કંઈક અલગ જ લખાયેલું હતું. જ્યારે કેપ્ટન નરેન્દ્ર સિંહ હંસે આઇરિશ એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ (ATC) પાસે આગળ વધવાની મંજૂરી માંગી, ત્યારે આકાશ શાંત હતું. પરંતુ આ શાંતિ એક મોટા વિનાશની પૂર્વસંધ્યા હતી. થોડી જ સેકન્ડોમાં વિમાનના કાર્ગો હોલ્ડમાં એક જોરદાર વિસ્ફોટ થયો. એ વિસ્ફોટનો અવાજ એટલો પ્રચંડ હતો કે તે હજારો ફૂટ નીચે રહેલા ATC અધિકારીઓને પણ સ્પષ્ટ સંભળાયો હતો. ક્ષણવારમાં વિમાન રડાર પરથી ગાયબ થઈ ગયું.
આતંકવાદનું ક્રૂર ચહેરો: ટાઈમ બોમ્બનું કાવતરું
તપાસમાં બહાર આવ્યું કે આ કોઈ અકસ્માત નહોતો, પરંતુ એક સુનિયોજિત આતંકવાદી કાવતરું હતું. આતંકવાદીઓએ એક સુટકેસમાં ટાઈમ બોમ્બ છુપાવ્યો હતો, જે વિમાન જ્યારે આઇરિશ હવાઈ ક્ષેત્રમાં હતું ત્યારે ફૂટ્યો. આ વિસ્ફોટથી વિમાનના માળખામાં તિરાડો પડી ગઈ અને તે બે ટુકડાઓમાં વહેંચાઈ ગયું. આગની જ્વાળાઓ વચ્ચે, ૩૨૯ લોકોનો જીવ ક્ષણભરમાં સમુદ્રના પેટાળમાં હોમાઈ ગયો.
જ્યારે બચાવ ટીમો ત્યાં પહોંચી, ત્યારે જે દ્રશ્ય હતું તે હૃદયદ્રાવક હતું. સમુદ્રની સપાટી પર તેલ, મૃતદેહો અને મુસાફરોના સામાન તરતા હતા. ૩૨૯ લોકોમાંથી માત્ર ૧૪૧ મૃતદેહો જ મળી શક્યા, જ્યારે બાકીના ૧૮૮ લોકો સમુદ્રના ૬,૭૦૦ ફૂટ ઊંડા ગર્ભમાં કાયમ માટે ખોવાઈ ગયા. જે પરિવારો પોતાના સ્વજનોની રાહ જોઈ રહ્યા હતા, તેમના જીવનમાં અંધકાર છવાઈ ગયો.
On 23 June 2025, I led a delegation comprising senior leaders and prominent Sikh legislators of India to Ahakista Memorial in Cork, Ireland to pay tribute to the 329 innocent victims on the 40th anniversary of the dastardly mid air bombing of Air India… pic.twitter.com/NybV5Z60vr
— Hardeep Singh Puri (@HardeepSPuri) June 25, 2026
કેનેડાની લાંબી ચુપકીદી અને મોડેથી આવેલો સ્વીકાર
વર્ષો સુધી ભારતે સતત આરોપ લગાવ્યો હતો કે કેનેડામાં સક્રિય બબ્બર ખાલસા અને અન્ય ખાલિસ્તાની આતંકવાદીઓ આ દુર્ઘટના પાછળ જવાબદાર છે. પરંતુ તે સમયે કેનેડાએ આ વાતને નકારી કાઢી હતી અથવા તો તપાસમાં ગંભીરતા દાખવી ન હતી. આ ૪૦ વર્ષનો સમયગાળો પીડિત પરિવારો માટે સંઘર્ષ અને અન્યાયનો રહ્યો છે. હવે, જ્યારે કેનેડાએ સત્તાવાર રીતે આ આતંકવાદીઓની સંડોવણી સ્વીકારી છે, ત્યારે દુનિયાને એ સત્યની ખાતરી થઈ છે કે આતંકવાદની કોઈ સરહદ હોતી નથી અને તે અંતે તો માનવતાને જ નુકસાન પહોંચાડે છે.
