હવે દવા નહીં, હવા બદલવાની જરૂર છે! જાણો કેવી રીતે પ્રદૂષણ તમારા મગજની નસો પર હુમલો કરે છે.
આજની ભાગદોડભરી જિંદગીમાં માથાનો દુખાવો એક સામાન્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. આપણે અવારનવાર તેને કામનું દબાણ, ઊંઘની કમી કે ખાનપાનમાં ગરબડ માનીને અવગણીએ છીએ. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જે હવામાં તમે શ્વાસ લઈ રહ્યા છો, તે જ તમારા માઇગ્રેનનો સૌથી મોટો દુશ્મન હોઈ શકે છે?
તાજેતરમાં થયેલા એક મોટા વૈજ્ઞાનિક સંશોધને એ વાત સાબિત કરી દીધી છે કે વાયુ પ્રદૂષણ (Air Pollution) અને માઇગ્રેન વચ્ચે ઊંડો અને ચિંતાજનક સંબંધ છે. જો તમે પણ અવારનવાર માઇગ્રેનના દુખાવાથી પરેશાન હોવ, તો આ માહિતી તમારા માટે ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.
શું કહે છે નવું સંશોધન?
પ્રખ્યાત મેડિકલ જર્નલ ‘ન્યુરોલોજી’ (Neurology) માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ, વાયુ પ્રદૂષણના સંપર્કમાં આવવું માઇગ્રેનના દર્દીઓ માટે અત્યંત જોખમી હોઈ શકે છે. સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે તમે થોડા સમય માટે પ્રદૂષિત હવામાં રહો કે લાંબા સમય સુધી, બંને સ્થિતિમાં માઇગ્રેન એટેકની સંખ્યા અને તેની તીવ્રતા વધી જાય છે.
આ અભ્યાસ ઇઝરાયેલની ‘બેન-ગુરિયન યુનિવર્સિટી ઓફ ધ નેગેવ’ ના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે. આ રિસર્ચમાં માત્ર પ્રદૂષણ જ નહીં, પરંતુ આબોહવા પરિવર્તન અને બદલાતા હવામાનનું પણ વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે.
10 વર્ષની મહેનત અને 7,000 દર્દીઓનો ડેટા
આ સંશોધન કોઈ નાનો પ્રયોગ નહોતો, પરંતુ તેને પૂરા 10 વર્ષ સુધી ચલાવવામાં આવ્યો હતો.
-
સહભાગીઓ: નેગેવ રણના બીર શેવા વિસ્તારમાં રહેતા 7,000 થી વધુ માઇગ્રેન પીડિતો.
-
અવલોકન: સંશોધકોએ 10 વર્ષ સુધી દર્દીઓના સ્વાસ્થ્ય, વાહનોનો ધુમાડો, ફેક્ટરીઓનું પ્રદૂષણ અને હવામાનના બદલાવનો ઝીણવટભર્યો રેકોર્ડ રાખ્યો.
-
તારણ: ડેટાના વિશ્લેષણ પરથી જાણવા મળ્યું કે જ્યારે પ્રદૂષણનું સ્તર વધે છે, ત્યારે હોસ્પિટલના ઇમરજન્સી રૂમમાં પહોંચતા માઇગ્રેનના દર્દીઓની સંખ્યામાં પણ સીધો વધારો થાય છે.
હવામાન અને પ્રદૂષણ: બેધારી તલવાર
મુખ્ય સંશોધક ઇડો પેલેસના જણાવ્યા અનુસાર, પર્યાવરણીય પરિબળો માઇગ્રેન પર બે રીતે અસર કરે છે:
-
જોખમ વધારતા પરિબળો (Risk Modifiers): ગરમી અને હવામાં ભેજ (Humidity) જેવા પરિબળો માઇગ્રેન થવાની શક્યતા વધારે છે.
-
ટ્રિગર કરનારા પરિબળો (Triggers): વાયુ પ્રદૂષણ આ શ્રેણીમાં આવે છે. હવામાં રજકણો (Particulate Matter) વધતાની સાથે જ તે માઇગ્રેનના દુખાવાને તરત જ ‘ટ્રિગર’ કરે છે, જેનાથી દુખાવો અચાનક અને ખૂબ જ તીવ્રતાથી શરૂ થાય છે.
પ્રદૂષણ માઇગ્રેનને કેવી રીતે અસર કરે છે?
વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે જ્યારે આપણે પ્રદૂષિત હવામાં શ્વાસ લઈએ છીએ, ત્યારે ઝીણા કણો ફેફસાં દ્વારા લોહીમાં ભળી જાય છે. આ કણો શરીરમાં સોજો (Systemic Inflammation) પેદા કરે છે. માઇગ્રેન પોતે જ એક ન્યુરોલોજીકલ સ્થિતિ હોવાથી, આ આંતરિક સોજો મગજની નસોને ઉત્તેજિત કરે છે, જે અસહ્ય પીડામાં પરિણમે છે.
પોતાને કેવી રીતે બચાવવા?
-
AQI ચેક કરો: ઘરની બહાર નીકળતા પહેલા એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ તપાસો. પ્રદૂષણ વધુ હોય તો બહાર જવાનું ટાળો.
-
માસ્કનો ઉપયોગ: બહાર જતી વખતે N95 માસ્ક પહેરો.
-
હાઇડ્રેટેડ રહો: પુષ્કળ પાણી પીવો, કારણ કે ડિહાઇડ્રેશન પણ માઇગ્રેનનું મોટું કારણ છે.
-
ઇન્ડોર પ્લાન્ટ્સ: ઘરમાં એલોવેરા કે સ્નેક પ્લાન્ટ જેવા હવા શુદ્ધ કરતા છોડ લગાવો.
