લદ્દાખમાં હવે દૂધની નદીઓ વહેશે! ૨૫ કરોડના ખર્ચે બની રહ્યો છે હાઈ-ટેક ડેરી પ્લાન્ટ
કેન્દ્રીય સહકારિતા મંત્રી અમિત શાહે શુક્રવારે લદ્દાખના કરગિલમાં એક ઐતિહાસિક પગલું ભરતા ૧૦,૦૦૦ લિટર પ્રતિ દિવસની ક્ષમતા ધરાવતા અત્યાધુનિક ડેરી પ્લાન્ટનો શિલાન્યાસ કર્યો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ લેવામાં આવેલી આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લદ્દાખને ડેરી ક્ષેત્રે ‘આત્મનિર્ભર’ બનાવવાનો છે. આ પ્રસંગે મંત્રીએ ડેરી વિકાસને વેગ આપવા માટે અનેક ઓનલાઇન યોજનાઓ પણ લોન્ચ કરી હતી.
પ્રોજેક્ટની વિગતો અને ખર્ચ
કરગિલમાં આકાર પામનાર આ આધુનિક ડેરી પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ પાછળ અંદાજે ૨૫ કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવશે. આ પ્લાન્ટનું નિર્માણ નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NDDB) ની પેટા કંપની ‘ઈન્ડિયન ડેરી મશીનરી કંપની’ દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે.
આ પ્રોજેક્ટ માટેનું આર્થિક માળખું નીચે મુજબ છે:
-
૧૨.૭૪ કરોડ રૂપિયા: રાષ્ટ્રીય ડેરી વિકાસ કાર્યક્રમ (NPDD) હેઠળ ગ્રાન્ટ તરીકે.
-
૧૦ કરોડ રૂપિયા: નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ ફાઉન્ડેશન તરફથી સહાય.
-
બાકીની રકમ: LUTDCF ફંડ દ્વારા હિમાચલ પ્રદેશ પ્રશાસન મારફતે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
ડેરી પ્લાન્ટને ‘હાઈ-ટેક’ બનાવતી વિશેષતાઓ
આ પ્લાન્ટ માત્ર મશીનરી પૂરતો મર્યાદિત નથી, પણ તેને અત્યંત આધુનિક અને પર્યાવરણને અનુકૂળ બનાવવામાં આવ્યો છે:
૧. સૌર ઉર્જા આધારિત સંચાલન: લદ્દાખ જેવા ઊંચાઈવાળા વિસ્તારમાં વીજળીની સમસ્યાને પહોંચી વળવા માટે આ પ્લાન્ટ ૩૫૦ કિલોવોટની સૌર ઉર્જા પ્રણાલી પર ચાલશે. આનાથી સંચાલન ખર્ચ ઘટશે અને પર્યાવરણની જાળવણી પણ થશે.
૨. મોબાઈલ મિલ્ક કલેક્શન અને ટેસ્ટિંગ: દૂધની ગુણવત્તા જાળવવા માટે મોબાઈલ લેબોરેટરી અને આધુનિક કૂલિંગ સિસ્ટમ તૈનાત કરવામાં આવશે. આ સિસ્ટમ દ્વારા ખેડૂતો પાસેથી સીધું જ દૂધ એકત્રિત કરી શકાશે.
૩. ડિજિટલ ટ્રાન્સપરન્સી અને AI: પ્રોજેક્ટમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત મોનિટરિંગ અને ડિજિટલ ઓટોમેટેડ મિલ્ક કલેક્શન સિસ્ટમ (AMCS) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આનાથી દૂધની ખરીદીમાં પારદર્શિતા આવશે અને ખેડૂતોને તેમના નાણાં સીધા ડિજિટલ માધ્યમથી મળી જશે.
ખેડૂતોની આવકમાં વૃદ્ધિ અને અર્થતંત્ર પર અસર
આ પહેલની અસર અત્યારથી જ જમીની સ્તરે જોવા મળી રહી છે. જે નેટવર્ક માત્ર ૭૪ ખેડૂતોથી શરૂ થયું હતું, તે આજે વધીને ૧,૭૦૦ ખેડૂતો સુધી પહોંચી ગયું છે. હાલમાં દૈનિક ધોરણે ૭,૦૦૦ લિટર દૂધ એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને ખેડૂતોને અત્યાર સુધી ૧૫ કરોડ રૂપિયાથી વધુની ચૂકવણી કરવામાં આવી છે.
ભારતીય સેના સાથે દૂધના પુરવઠા માટે થયેલી સમજૂતીએ સ્થાનિક ડેરી ઉદ્યોગને એક સ્થિર બજાર પૂરું પાડ્યું છે. આનાથી ખેડૂતોને આર્થિક સુરક્ષા મળી છે અને તેમની આવકમાં વધારો થયો છે.
ભાવિ આયોજન: વેલ્યુ એડિશન અને બ્રાન્ડિંગ
માત્ર દૂધના વેચાણ સુધી મર્યાદિત ન રહેતા, હવે પનીર અને દહીં જેવા ડેરી ઉત્પાદનો બનાવીને તેનું મૂલ્યવર્ધન (Value Addition) કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. આગામી સમયમાં મધર ડેરી, સફલ અને ધારા જેવી મોટી બ્રાન્ડ્સ સાથે ભાગીદારી કરીને લદ્દાખના શુદ્ધ ઉત્પાદનોને મોટા ગ્રાહક વર્ગ સુધી પહોંચાડવાની યોજના છે.
