આયુષ્માન કાર્ડ માટે સભ્યોની સંખ્યા કે વય મર્યાદાનો નિયમ શું છે? જાણો આરોગ્ય મંત્રાલયનો જવાબ

શું ૬ થી ઓછા સભ્યો વાળા પરિવારને નહીં મળે આયુષ્માન કાર્ડ? સરકારે સંસદમાં આપી મોટી સ્પષ્ટતા

છેલ્લા કેટલાક સમયથી સોશિયલ મીડિયા અને કેટલાક મીડિયા રિપોર્ટ્સમાં એવો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો હતો કે જે પરિવારમાં ૬ થી ઓછા સભ્યો હોય અથવા જે ઘરમાં ૭૦ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના વડીલ ન હોય, તેવા પરિવારો આયુષ્માન ભારત યોજના હેઠળ અયોગ્ય (Ineligible) ઠરશે. આ અહેવાલોને કારણે સામાન્ય નાગરિકોમાં મોટો ગૂંચવાડો અને ચિંતા ઊભી થઈ હતી.

ત્યારે હવે કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં આ મુદ્દે સત્તાવાર રીતે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે. આરોગ્ય મંત્રાલચે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે આ તમામ દાવાઓ તદ્દન ખોટા અને ભ્રામક છે. આયુષ્માન ભારત-પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (AB-PMJAY) હેઠળ લાભ મેળવવા માટે કુટુંબના કદ, સભ્યોની સંખ્યા, ઉંમર કે લિંગ અંગે કોઈ જ મર્યાદા કે પ્રતિબંધ રાખવામાં આવ્યા નથી.

સંસદમાં ઉઠ્યો પ્રશ્ન અને આરોગ્ય મંત્રીનો જવાબ

લોકસભામાં સંસદ સભ્ય (MP) ઉજ્જવલ રમણ સિંહે આ ગંભીર મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે સરકારને પૂછ્યું હતું કે શું નાના પરિવારો અને ૭૦ વર્ષથી ઓછી વયના સભ્યો ધરાવતા કુટુંબો આયુષ્માન કાર્ડ મેળવવાથી વંચિત રહી જશે? અને જો એવું હોય તો આવા પરિવારો માટે સરકારની શું યોજના છે?

આ પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ રાજ્યમંત્રી પ્રતાપરાવ જાધવે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, “માધ્યમોમાં ચાલી રહેલો દાવો પાયાવિહોણો છે. આયુષ્માન યોજના હેઠળ આવરી લેવાયેલા કોઈપણ પાત્ર પરિવાર માટે સભ્યોની સંખ્યાની કોઈ ઉપલી કે નીચલી સીમા નથી. પાત્રતા ધરાવતા પરિવારનો દરેક સભ્ય, ચાહે તેની ઉંમર કે લિંગ ગમે તે હોય, હોસ્પિટલમાં મફત સારવાર મેળવવા માટે હકદાર છે.”

વાર્ષિક ₹૫ લાખનું કવરેજ અને ૧૨ કરોડ પરિવારોનો સમાવેશ

સરકારે સંસદમાં માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે AB-PMJAY યોજના હેઠળ આવરી લેવાયેલા દરેક પાત્ર પરિવારને સેકન્ડરી અને ટર્શરી (ગંભીર બીમારીઓ માટે) હોસ્પિટલાઈઝેશન માટે દર વર્ષે ₹૫ લાખ સુધીનું મફત આરોગ્ય વીમા કવરેજ પૂરું પાડવામાં આવે છે.

આ યોજના હાલમાં દેશના આશરે ૧૨ કરોડ આર્થિક રીતે વંચિત અને નબળા પરિવારોને આવરી લે છે, જે ભારતની કુલ વસ્તીના સૌથી નીચેના ૪૦ ટકા હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ ઉપરાંત, માર્ચ ૨૦૨૪ માં સરકારે યોજનાનો વ્યાપ વધારીને દેશભરના માન્યતા પ્રાપ્ત સામાજિક આરોગ્ય કાર્યકરો (ASHA), આંગણવાડી કાર્યકરો અને આંગણવાડી સહાયકોના આશરે ૩૭ લાખ પરિવારોને પણ આ યોજનામાં સામેલ કર્યા છે. આ તમામ ક્ષેત્રો માટે પણ સભ્યોની સંખ્યાનો કોઈ નિયમ લાગુ પડતો નથી.

‘૭૦ પ્લસ’ વય મર્યાદા અંગેની મૂંઝવણ ક્યાંથી ઊભી થઈ?

લોકોમાં આ ગેરસમજ ફેલાવા પાછળનું મુખ્ય કારણ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ માં સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલું એક નવું વિસ્તરણ છે.

કેન્દ્ર સરકારે ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ માં એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લઈને ૭૦ વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના તમામ વરિષ્ઠ નાગરિકોને (સીનિયર સિટીઝન્સ) આયુષ્માન યોજના હેઠળ આવરી લીધા હતા. આ નિયમ હેઠળ વરિષ્ઠ નાગરિકોની આવક કે સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિ જોવામાં આવતી નથી. એટલે કે, ઘરમાં ૭૦ વર્ષથી વધુ વયના વડીલ હોય તો તેમને ગમે તે આવક ધરાવતા હોવા છતાં આયુષ્માન કાર્ડ મળે છે.

આ વિસ્તરણનો લાભ દેશના આશરે ૪.૫ કરોડ પરિવારોના ૬ કરોડ વરિષ્ઠ નાગરિકોને મળ્યો છે. પરંતુ લોકોએ એવો ખોટો અર્થ ઘટાવ્યો કે હવે માત્ર ૭૦ પ્લસ વડીલો હોય તે જ પરિવારો પાત્ર ગણાશે, જે દાવો બિલકુલ સચ્ચાઈથી વેગળો છે.

આયુષ્માન ભારત યોજના માટે પાત્રતાના સાચા નિયમો

સરકારી સ્પષ્ટતા મુજબ, આયુષ્માન કાર્ડ માટેની પાત્રતા પરિવારના સભ્યોની સંખ્યા પર નહીં, પરંતુ નક્કી કરેલી લાભાર્થી શ્રેણીઓ પર આધાર રાખે છે:

• પરિવારના કદ પર કોઈ મર્યાદા નહીં: પરિવારમાં ૨ સભ્યો હોય કે ૧૦ સભ્યો, તમામ પાત્ર છે.

• કોઈ વય મર્યાદા નહીં: બાળકથી લઈને વૃદ્ધ સુધીના તમામ સભ્યોને સમાન હક્ક મળે છે.

• કોઈ લિંગ ભેદભાવ નહીં: પુરુષ, મહિલા કે ટ્રાન્સજેન્ડર તમામ સભ્યો આવરી લેવાય છે.

• વાર્ષિક વીમા રકમ: દરેક પાત્ર પરિવારને હોસ્પિટલમાં દાખલ થવા માટે વાર્ષિક ₹૫ લાખનું કવરેજ.

• ૭૦ પ્લસ નાગરિકો: ૭૦ વર્ષ કે તેથી વધુ વયના દેશના તમામ નાગરિકો વિશેષ વિસ્તૃત યોજના હેઠળ પાત્ર છે.

સરકારના આ સત્તાવાર ખુલાસાથી દેશના કરોડો નાના પરિવારોને મોટી રાહત મળી છે અને તેઓ વિના સંકોચે આયુષ્માન કાર્ડ કઢાવીને મફત સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓનો લાભ લઈ શકે છે.