દેશી ગાય આધારિત જંગલ મોડેલથી સ્વસ્થ પાક અને સશક્ત મહિલા ખેડૂત, બારડોલીનું પ્રેરણાદાયક ઉદાહરણ
સુરત જિલ્લાના બારડોલી તાલુકાના રામપુરા ગામના ભાવનાબેન પ્રવીણભાઈ પટેલે એક અનોખો રાહ ચીંધ્યો છે. જેઓ પહેલા હાઈસ્કૂલમાં શિક્ષિકા તરીકે સેવા આપતા હતા, તેમણે વર્ષ ૨૦૨૫માં પોતાની નોકરી છોડીને સંપૂર્ણપણે પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવી લીધી. “સર્વે ભવન્તુ સુખિનઃ” ના મંત્રને સાર્થક કરતા ભાવનાબેન આજે માત્ર બે વીઘા જમીનમાંથી વાર્ષિક ૩ લાખ રૂપિયાની કમાણી કરી રહ્યા છે. તેઓ પોતે સફળ થવાની સાથે અન્ય ખેડૂતો માટે ‘ખેડૂત સખી’ બનીને માર્ગદર્શકનું કાર્ય પણ કરી રહ્યા છે.
જંગલ મોડેલ ખેતી: ખેડાણ વગર અને શૂન્ય ખર્ચમાં મબલખ પાક
ભાવનાબેન ‘જંગલ મોડેલ’ આધારિત ખેતી કરે છે, જેની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેમાં જમીન ખેડવાની બિલકુલ જરૂર પડતી નથી. આ પદ્ધતિમાં બળદ, ટ્રેક્ટર કે મોંઘા મજૂરોનો ખર્ચ બચી જાય છે. તેઓ એકસાથે પોતાના ખેતરમાં ૨૦ થી ૨૫ પ્રકારના પાક ઉગાડે છે, જેમાં અનાજ, કઠોળ, શાકભાજી અને ફળોનો સમાવેશ થાય છે. મિશ્ર પાક પદ્ધતિને કારણે જીવાતનું જોખમ ઘટે છે અને જમીનની ફળદ્રુપતા કુદરતી રીતે જ જળવાઈ રહે છે.
૨૫ થી વધુ પાકોનું વાવેતર અને મૂલ્યવર્ધન દ્વારા વધારાની આવક
તેમના ખેતરમાં ચીકુ, દાડમ, જામફળ અને સીતાફળ જેવા ફળોની સાથે રીંગણ, ટામેટાં, તુવેર અને કારેલા જેવા શાકભાજી પણ લહેરાય છે. આ ઉપરાંત મગ, અડદ અને ચોળી જેવા કઠોળ પણ તેઓ પકવે છે. ભાવનાબેન માત્ર કાચો માલ જ નથી વેચતા, પરંતુ ઓર્ગેનિક ગોળમાંથી લાડુ બનાવીને તેનું વેચાણ પણ કરે છે, જેનાથી તેમને વધારાની આવક થાય છે. આ પદ્ધતિથી પાણીની બચત થાય છે અને જમીનમાં ભેજ લાંબા સમય સુધી જળવાઈ રહે છે.
સરકારની આર્થિક સહાય અને બજાર વ્યવસ્થાનો લાભ
ભાવનાબેનને પ્રાકૃતિક ખેતી માટે રાજ્ય સરકાર તરફથી પણ પૂરતો સહયોગ મળ્યો છે. મોડેલ ફાર્મ બનાવવા માટે તેમને ૧૩,૫૦૦ રૂપિયાની સહાય મળી છે. વળી, અન્ય ખેડૂતોને તાલીમ આપવા બદલ તેમને દર મહિને ૫,૦૦૦ રૂપિયાની પ્રોત્સાહક સહાય પણ મળે છે. સરકાર દ્વારા બારડોલી અને સુરતના વેસુ વિસ્તારમાં તેમને શાકભાજી વેચવા માટે ખાસ સ્ટોલ ફાળવવામાં આવ્યા છે, જ્યાં તેઓ વચેટિયાઓ વગર સીધા ગ્રાહકોને સારા ભાવે ઝેરમુક્ત પેદાશો વેચી શકે છે.
સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણની સુરક્ષા સાથે આત્મનિર્ભરતા
ભાવનાબેન માને છે કે પ્રાકૃતિક ખેતી એ માત્ર આવકનું સાધન નથી, પણ માનવ સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણને બચાવવાનો એક પવિત્ર માર્ગ છે. રાસાયણિક ખાતરો મુક્ત આ ખેતીથી જમીન બંજર થતી અટકે છે અને શુદ્ધ ઓક્સિજન મળે છે. તેમણે સાબિત કર્યું છે કે જો યોગ્ય આયોજન અને મહેનત કરવામાં આવે, તો ‘ઝીરો બજેટ ખેતી’ દ્વારા ખેડૂત આર્થિક રીતે પગભર બની શકે છે અને સમાજને ઝેરમુક્ત આહાર પીરસી શકે છે.
