હાઇવે પર મુસાફરી કરતા પહેલાં જાણી લો ફાસ્ટેગના રંગોનું ગણિત: કયો રંગ કયા વાહન માટે છે જરૂરી? જુઓ આખી યાદી
જો તમે અવારનવાર નેશનલ હાઇવે કે એક્સપ્રેસવે પરથી પસાર થતા હોવ, તો તમે તમારા અથવા અન્યોના વાહનોની વિન્ડસ્ક્રીન પર લાગેલા ‘ફાસ્ટેગ’ (FASTag) નો ઉપયોગ ચોક્કસપણે કર્યો હશે. આજના સમયમાં ફાસ્ટેગ માત્ર એક ડિજિટલ સુવિધા નથી, પરંતુ ભારતીય પરિવહન પ્રણાલીનો એક અનિવાર્ય ભાગ બની ચૂક્યો છે. ટોલ પ્લાઝા પર વાહનોની લાંબી લાઈનો ઘટાડવા, રોકડ વ્યવહારોની ઝંઝટ મુક્ત કરવા અને મુસાફરીનો સમય બચાવવામાં આ ટેકનોલોજી આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ છે. પરંતુ, શું તમે ક્યારેય હાઇવે પરથી પસાર થતી વખતે એ વાત પર ધ્યાન આપ્યું છે કે દરેક વાહન પર અલગ-અલગ રંગના ફાસ્ટેગ લગાવેલા હોય છે? બહુ ઓછા વાહનચાલકો એ વાત જાણે છે કે આ રંગો માત્ર ડિઝાઈન માટે નથી, પરંતુ તેની પાછળ નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (NHAI) નું એક મોટું અને વ્યવસ્થિત ગણિત છુપાયેલું છે.
રંગોનું વર્ગીકરણ કયા આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે?
ભારતમાં નેશનલ હાઇવે ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (NHAI) અને નેશનલ ઇલેક્ટ્રોનિક ટોલ કલેક્શન (NETC) એ દેશભરમાં દોડતા વાહનોને તેમની સાઈઝ, વજન અને એક્સલ (વ્હીલ બેઝની ધરી) ના આધારે જુદી જુદી શ્રેણીઓમાં વહેંચ્યા છે. આ કેટેગરીના આધારે જ ફાસ્ટેગના રંગો ફિક્સ કરવામાં આવ્યા છે, જેથી ટોલ પ્લાઝા પર લાગેલા હાઈ-ટેક સેન્સર્સ અને કેમેરા વાહનની ઓળખ કરીને તેના કદ મુજબ ઓટોમેટિક સાચો ટોલ ટેક્સ કાપી શકે.
ઉદાહરણ તરીકે, આપણા ઘરે વપરાતી ખાનગી કાર, જીપ, વાન અને નાના હળવા કમર્શિયલ વાહનો (LCV) માટે જાંબલી (Violet) રંગનો ફાસ્ટેગ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. જ્યારે અન્ય સામાન્ય કોમર્શિયલ મિની બસ કે ટેમ્પો જેવા વાહનો માટે નારંગી (Orange) રંગનો ટેગ હોય છે. મોટા કદના વાહનો જેમ કે સામાન્ય બસ અને ટુ-એક્સલ ધરાવતા ટ્રક માટે લીલો (Green) રંગ જ્યારે ત્રણ એક્સલવાળા મોટા કમર્શિયલ ટ્રક માટે પીળો (Yellow) રંગ નિર્ધારિત છે.
ફાસ્ટેગ કલર કોડિંગ અને વાહનોની શ્રેણી (Vehicle Category Matrix):
| ફાસ્ટેગનો રંગ (FASTag Color) | વાહનનો પ્રકાર / શ્રેણી (Vehicle Type) | એક્સલની સંખ્યા / વિગત |
| જાંબલી (Violet) | ખાનગી કાર, જીપ, વાન, એસયુવી (SUV) | ક્લાસ ૪ વાહનો (પરિવાર માટે) |
| નારંગી (Orange) | હળવા વાણિજ્યિક વાહનો (Mini Trucks/Tempo) | ટુ-એક્સલ કોમર્શિયલ |
| લીલો (Green) | સામાન્ય પેસેન્જર બસ અને મધ્યમ ટ્રક | ટુ-એક્સલ હેવી |
| પીળો (Yellow) | ભારે વાણિજ્યિક માલવાહક ટ્રક | થ્રી-એક્સલ હેવી |
| ગુલાબી (Pink) | મલ્ટી-એક્સલ અને વિશાળ કન્ટેનર ટ્રક | ફોર, ફાઇવ અથવા સિક્સ એક્સલ |
| વાદળી (Light Blue) | અતિ ભારે લોડિંગ વાહનો અને મશીનરી | સાત કે તેથી વધુ એક્સલ |
| રાખોડી / કાળો (Grey/Black) | બાંધકામની ભારે મશીનરી અને અર્થમૂવર્સ | ક્રેન, જેસીબી (JCB) વગેરે |
ફાસ્ટેગ લગાવતી વખતે આ એક ભૂલ ભારે પડી શકે છે
ઘણા વાહનચાલકો ફાસ્ટેગ ખરીદ્યા પછી તેને ગમે ત્યાં લગાવી દે છે, જે તદ્દન ખોટી રીત છે. NHAI ની ગાઇડલાઇન મુજબ, ફાસ્ટેગ હંમેશા વાહનની આગળની વિન્ડસ્ક્રીનની અંદરના ભાગમાં, બરાબર મધ્યમાં (જ્યાં અંદરનો રિયર-વ્યૂ મિરર હોય છે તેની પાછળ) ચોંટાડવો જોઈએ. જો ટેગ વળેલો હોય, તેના પર સ્ક્રેચ પડ્યા હોય અથવા તે ખોટી જગ્યાએ લગાવેલો હોય, તો ટોલ પ્લાઝા પર સ્કેનર તેને રીડ કરી શકતું નથી. આવા કિસ્સામાં ચાલકે બમણો દંડ ચૂકવવો પડી શકે છે.
એક મહત્વની વાત એ પણ છે કે જો કોઈ કારણોસર તમારી કારની વિન્ડસ્ક્રીન તૂટી જાય અને તમે નવી સ્ક્રીન નંખાવો, તો તમારે નવો જ ફાસ્ટેગ લેવો પડશે. જૂના ફાસ્ટેગને ઉખાડીને ફરીથી ચોંટાડી શકાતો નથી, કારણ કે તેની અંદર આવેલી સિક્રેટ RFID ચિપ વિન્ડસ્ક્રીનથી અલગ થતાની સાથે જ કાયમી ધોરણે ડેમેજ થઈ જાય છે.
ઓનલાઈન ફ્રોડ અને નકલી વેબસાઈટોથી સાવધ રહો
નિયમિત મુસાફરી કરતા સ્થાનિક નાગરિકો માટે NHAI એ હવે ‘વાર્ષિક ફાસ્ટેગ પાસ’ (Annual Toll Pass) જેવી અદભુત સુવિધા પણ શરૂ કરી છે, જેનાથી રોજિંદી અવરજવર કરતા લોકો મોટા આર્થિક ફાયદા મેળવી શકે છે. જો કે, આ સુવિધાઓ ઓનલાઇન થવાની સાથે જ બજારમાં સાયબર ગુનેગારો પણ સક્રિય થયા છે. ડિજિટલ ઈન્ડિયાના આ સમયમાં ફાસ્ટેગ રિચાર્જ કરવાના નામે અથવા સસ્તા ટોલ પાસ અપાવવાના બહાને ઘણી નકલી એપ્લિકેશન્સ અને ફ્રોડ વેબસાઇટ્સ ઈન્ટરનેટ પર ફરી રહી છે.
કોઈપણ અજાણી લિંક પર ક્લિક કરીને બેંકિંગ વિગતો શેર ન કરવી. હંમેશા અધિકૃત બેંક એપ, માય ફાસ્ટેગ (My FASTag) એપ અથવા નેશનલ હાઇવેની સત્તાવાર વેબસાઇટ પરથી જ ટ્રાન્ઝેક્શન કરવું હિતાવહ છે. હાઇવે પર નીકળતા પહેલાં તમારા વાહનના રંગ મુજબનો સાચો ફાસ્ટેગ હોવાની ખાતરી કરો અને સુરક્ષિત સફરનો આનંદ માણો.
