ગ્રીનલેન્ડ પર કબજો કરવાની અમેરિકાની ચર્ચા વચ્ચે કેનેડાએ ડેનમાર્કને ટેકો આપ્યો; નૂકમાં નવું કોન્સ્યુલેટ ખુલશે
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ગ્રીનલેન્ડના વિલય (annexation) ની નવી ધમકીઓ બાદ, કેનેડાએ ડેનમાર્કની સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા પ્રત્યે પોતાનો સ્પષ્ટ ટેકો જાહેર કર્યો છે. કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ પેરિસમાં ડેનમાર્કના વડાપ્રધાન મેટે ફ્રેડરિકસેન સાથેની મુલાકાત દરમિયાન ભાર પૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગ્રીનલેન્ડનું ભવિષ્ય માત્ર ડેનમાર્ક અને ત્યાંના લોકો દ્વારા જ નક્કી કરવામાં આવશે.
અમેરિકાનો પક્ષ અને ‘એનેક્સેશન’ની વાત
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ગ્રીનલેન્ડ મેળવવાની બાબતને અમેરિકાની “રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પ્રાથમિકતા” ગણાવી છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે લુઈસિયાનાના ગવર્નર જેફ લેન્ડ્રીને ગ્રીનલેન્ડ માટે વિશેષ દૂત તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે, જેનો જાહેર ઉદ્દેશ્ય ગ્રીનલેન્ડને અમેરિકાનો હિસ્સો બનાવવાનો છે. વ્હાઇટ હાઉસના પ્રેસ સેક્રેટરી કેરોલિન લેવિટના જણાવ્યા અનુસાર, રાષ્ટ્રપતિ આ લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવા માટે અમેરિકી સેનાનો ઉપયોગ કરવા સહિતના ઘણા વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યા છે.
કેનેડાની વ્યૂહાત્મક પ્રતિક્રિયા
બદલાતા ભૌગોલિક-રાજકીય વાતાવરણ અને આર્કટિકમાં રશિયા તથા ચીનની વધતી જતી ઘૂસણખોરીને ધ્યાનમાં રાખીને, કેનેડાએ પોતાની હાજરી મજબૂત કરવા માટે અનેક પગલાં લીધાં છે:
- નૂકમાં કોન્સ્યુલેટ: કેનેડા ફેબ્રુઆરી 2026ની શરૂઆતમાં ગ્રીનલેન્ડની રાજધાની નૂક (Nuuk) માં એક નવું કોન્સ્યુલેટ (વાણિજ્ય દૂતાવાસ) ખોલવા જઈ રહ્યું છે. વિદેશ મંત્રી અનીતા આનંદના જણાવ્યા અનુસાર, કેનેડાના આર્કટિક પ્રભાવને વધારવા માટે આ એક “અભૂતપૂર્વ” પગલું છે.
- આર્કટિક વિદેશ નીતિ: કેનેડાની નવી આર્કટિક વિદેશ નીતિ વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધા અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા જોખમોનો સામનો કરવા પર કેન્દ્રિત છે. આ નીતિ હેઠળ કેનેડા આર્કટિક સુરક્ષા માટે અમેરિકા અને તેના નોર્ડિક સાથી દેશો સાથે મળીને કામ કરવા ઈચ્છે છે.
- સૈન્ય રોકાણ: કેનેડા તેના ઉત્તરીય વિસ્તારોની સુરક્ષા માટે નવા પેટ્રોલિંગ જહાજો, ફાઈટર જેટ્સ અને સબમરીન સહિત સંરક્ષણ ક્ષમતાઓમાં ઐતિહાસિક રોકાણ કરી રહ્યું છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતા અને નાટો (NATO) પર અસર
ડેનમાર્કે અમેરિકી દાવાઓ સામે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો છે અને ચેતવણી આપી છે કે જો અમેરિકા કોઈ નાટો સાથી દેશ પર સૈન્ય હુમલો કરશે, તો નાટો ગઠબંધનનો અંત આવી શકે છે. ફ્રાન્સ, જર્મની, પોલેન્ડ અને બ્રિટન સહિત સાત યુરોપિયન દેશોના નેતાઓએ સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડીને ગ્રીનલેન્ડની સાર્વભૌમત્વને સમર્થન આપ્યું છે.
વ્યૂહાત્મક મહત્વ
ગ્રીનલેન્ડ માત્ર નાટોના સંરક્ષણ તંત્ર માટે જ મહત્વનું નથી, પરંતુ ત્યાં મહત્વપૂર્ણ ખનિજો (critical minerals) નો વિશાળ ભંડાર પણ છે. આબોહવા પરિવર્તનને કારણે આર્કટિકનો બરફ પીગળવાથી આ સંસાધનો અને દરિયાઈ માર્ગો હવે વધુ સુલભ બની રહ્યા છે, જેના કારણે વૈશ્વિક શક્તિઓ વચ્ચે સ્પર્ધા વધી ગઈ છે.
કેનેડાનું આ વલણ સ્પષ્ટ કરે છે કે તે આર્કટિકને માત્ર એક આર્થિક ક્ષેત્ર જ નહીં, પરંતુ પોતાની રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વનો હિસ્સો માને છે. ગ્રીનલેન્ડ પર અમેરિકાનું દબાણ અને કેનેડાનું ડેનમાર્ક સાથે ઉભા રહેવું એ આગામી સમયમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોની એક નવી કસોટી સાબિત થઈ શકે છે.
આર્કટિક પ્રદેશ વર્તમાનમાં એક “ખુલતી તિજોરી” જેવો છે, જેને વર્ષો સુધી બરફના તાળાએ બંધ રાખ્યો હતો. હવે જ્યારે તાળું પીગળી રહ્યું છે, ત્યારે પાડોશી દેશો માત્ર તેની સુરક્ષા માટે ચિંતિત નથી, પરંતુ તેની અંદર રહેલા સંસાધનો પર પોતાના અધિકાર માટે પણ સામસામે આવી રહ્યા છે.
