AI થી થશે રાશનની વહેંચણી: મોદી કેબિનેટે જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા માટે ₹૨૫,૫૩૦ કરોડનું બજેટ મંજૂર કર્યું
દેશના મધ્યમ અને આર્થિક રીતે નબળા પરિવારો માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અન્ન સુરક્ષા મોરચે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેબિનેટ બેઠકમાં પબ્લિક ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સિસ્ટમ (PDS) ને સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ અને હાઈટેક બનાવવા માટે લીલી ઝંડી આપી દેવામાં આવી છે.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળની બેઠકમાં દેશના ગરીબ અને સામાન્ય પરિવારોના હિતમાં એક ઘણો મોટો આર્થિક અને વહીવટી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. સરકારે દેશની સરકારી રાશન પ્રણાલી એટલે કે જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS) ના માળખાને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખવા માટે “સાર્થક-PDS” (Sarthak-PDS) યોજનાની જાહેરાત કરી છે. આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ પાછળ કેન્દ્ર સરકાર આશરે ₹૨૫,૫૩૦ કરોડનો જંગી ખર્ચ કરવાની છે, જેની સીધી અને હકારાત્મક અસર દેશના ૮૦ કરોડથી વધુ રેશનકાર્ડ ધારકો અને લાભાર્થીઓ પર પડવાની છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ અનાજ વિતરણ પ્રક્રિયાને ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત, પારદર્શક અને અત્યંત આધુનિક બનાવવાનો છે.
સાર્થક-PDS યોજના અંતર્ગત ૩ મોટા ક્રાંતિકારી ફેરફારો
કેબિનેટ બ્રીફિંગ દરમિયાન કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે પત્રકારોને સંબોધતા જણાવ્યું હતું કે, દેશના ૮૦ કરોડ લોકોને ગુણવત્તાસભર અનાજ સમયસર મળી રહે તે માટે આ નવી યોજનામાં ત્રણ સ્તરના વ્યાપક સુધારા કરવામાં આવ્યા છે.
-
રાજ્ય સરકારોને આર્થિક ટેકો: અત્યાર સુધી ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (FCI) ના મોટા વેરહાઉસમાંથી અનાજ ખરીદીને તેને વ્યક્તિગત જિલ્લાઓ, બ્લોક અને છેવાડાના ગામડાઓની રાશન દુકાનો સુધી પહોંચાડવામાં રાજ્ય સરકારો પર ભારે આર્થિક બોજ પડતો હતો. ટ્રાન્સપોર્ટેશનના ખર્ચની આ નાણાકીય મુશ્કેલીને દૂર કરવા માટે હવે કેન્દ્ર સરકાર રાજ્યોને સીધી આર્થિક સહાય પૂરી પાડશે.
-
રેશન ડીલરોના કમિશનમાં વધારો: દેશભરના સરકારી રાશન દુકાનદારો (ડીલરો) લાંબા સમયથી પોતાનું કમિશન વધારવાની માંગ કરી રહ્યા હતા. સરકાર પાસે વારંવાર રજૂઆતો થતી હતી કે જૂના કમિશન દરોથી દુકાન ચલાવવી મુશ્કેલ બની રહી છે. કેબિનેટે આ ન્યાયિક માંગ સ્વીકારીને ડીલરોના કમિશનમાં નોંધપાત્ર વધારો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે, જેથી તેમની આવક વધશે અને અનાજની કાળાબજારી અટકશે.
-
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને આધુનિક ટેકનોલોજી: સમગ્ર વિતરણ વ્યવસ્થાને લૂપહોલ્સ વગરની બનાવવા માટે આધુનિક ટેકનોલોજી અને AI નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. લાભાર્થીઓની સચોટ નોંધણી, બાયોમેટ્રિક વેરિફિકેશન અને અનાજના જથ્થાનું રિયલ-ટાઇમ ડિજિટલ ટ્રેકિંગ આ બજેટના ખર્ચમાંથી કરવામાં આવશે.
#WATCH | Delhi | Union Minister Ashwini Vaishnaw says, "…Today, a major decision has been taken regarding the Public Distribution System (PDS), the mechanism responsible for implementing this program, through the introduction of the 'SARTHAK-PDS' scheme. This program entails an… pic.twitter.com/2POENVU0ad
— ANI (@ANI) May 27, 2026
‘સાર્થક-PDS’ યોજના અને કેબિનેટ નિર્ણયોનું વિશ્લેષણ
| ફેરફારના મુખ્ય પાસાઓ (PDS Reforms) | ફાળવવામાં આવેલું નવું બજેટ / જોગવાઈ | અગાઉની વ્યવસ્થા અને સમસ્યાઓ | સામાન્ય જનતા અને દુકાનદારોને થનારો લાભ |
| પરિવહન સહાય (Logistics Support) | કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રાજ્યોને સીધું ફંડિંગ. | વેરહાઉસથી દુકાનો સુધી અનાજ પહોંચાડવામાં રાજ્યોને મુશ્કેલી થતી હતી. | સમયસર અને અવિરત અનાજનો પુરવઠો દુકાનો પર ઉપલબ્ધ રહેશે. |
| ડીલર્સ કમિશન (Dealers Commission) | કમિશન દરોમાં આકર્ષક વધારો. | લાંબા સમયથી કમિશન ન વધતાં દુકાનદારોમાં ભારે અસંતોષ હતો. | દુકાનદારોની માનસિકતા બદલાશે અને ગ્રાહકો સાથે ગેરરીતિ બંધ થશે. |
| ડિજિટલાઇઝેશન (AI Integration) | સંપૂર્ણ સિસ્ટમ હાઇટેક અને ઓનલાઈન. | બોગસ રેશનકાર્ડ અને વચેટિયાઓ દ્વારા થતી અનાજની ચોરીનું જોખમ. | માત્ર હકદાર અને સાચા લાભાર્થીઓ સુધી જ અનાજ પહોંચશે. |
| બજેટ જોગવાઈ (Total Budget) | ₹૨૫,૫૩૦ કરોડ (કેન્દ્રીય ભંડોળ) | મર્યાદિત આધુનિકીકરણ અને ટેકનોલોજીનો ઓછો વ્યાપ. | સિસ્ટમ લાંબા ગાળા માટે સુરક્ષિત અને જવાબદાર બનશે. |
દેશમાં કાળઝાળ ગરમી (Heatwave) સામે લડવા માટે કેબિનેટનો એક્શન પ્લાન
અન્ન સુરક્ષા સિવાય, કેબિનેટની બેઠકમાં દેશના વિવિધ ભાગોમાં પડી રહેલી ભયંકર ગરમી અને હીટવેવની ગંભીર પરિસ્થિતિ પર પણ વિસ્તૃત મંથન કરવામાં આવ્યું હતું. કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે માહિતી આપી હતી કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નિર્દેશ બાદ તમામ મંત્રાલયોને પરસ્પર સંકલન સાધીને કામ કરવા આદેશ અપાયા છે.
નાગરિકોની સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ખાસ કરીને કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલય (Ministry of Health) અને જળ સંસાધન વિભાગને સક્રિય કરવામાં આવ્યા છે. પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા, હોસ્પિટલોમાં ઈમરજન્સી હીટ-સ્ટ્રોક વોર્ડની સ્થાપના અને મજૂરો તેમજ સામાન્ય જનતા માટે માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવાના પગલાં લેવાઈ રહ્યા છે. પ્રધાનમંત્રીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે ગરમી અને ક્લાઇમેટ ચેન્જના આવા મોટા કુદરતી પડકારોનો સામનો કરવા માટે તમામ વિભાગોએ અને દેશવાસીઓએ ‘રાષ્ટ્ર ભાવના’ ના મંત્ર સાથે એક થઈને કામ કરવું પડશે.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લેવાયેલો ‘સાર્થક-PDS’ યોજનાનો આ નિર્ણય એ સાબિત કરે છે કે ૨૦૨૬ ના આ આધુનિક યુગમાં ડિજિટલ શાસન (Digital Governance) ની મદદથી સરકારી સેવાઓને સચોટ બનાવવી કેટલી જરૂરી છે. ₹૨૫,૫૩૦ કરોડના રોકાણથી રેશનિંગ વ્યવસ્થા આધુનિક બનશે તો ૮૦ કરોડ ગરીબોના હકનું અનાજ સીધું તેમના સુધી જ પહોંચશે. સાથે જ, ડીલરોના કમિશન વધારીને અને રાજ્યોને પરિવહન ખર્ચ આપીને સરકારે આખી સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત કરી છે, જે દેશની સામાજિક સમાનતા અને ગરીબ કલ્યાણ માટે માઇલસ્ટોન સાબિત થશે.