શંકરાચાર્ય પદ પર ઘેરાતો વિવાદ: સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદને 24 કલાકની નોટિસ, સંત સમાજ અને રાજકારણમાં ગરમાવો
પ્રયાગરાજના માઘ મેળામાં જ્યોતિષપીઠના શંકરાચાર્ય પદને લઈને વિવાદ ફરી એકવાર ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. પ્રયાગરાજ મેળા સત્તામંડળે સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ સરસ્વતીને ઔપચારિક નોટિસ પાઠવી 24 કલાકમાં જવાબ માંગ્યો છે કે, તેઓ કયા આધારે પોતાના નામની આગળ ‘શંકરાચાર્ય’ શબ્દનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. પ્રશાસને આ પાછળ સુપ્રીમ કોર્ટના 2022ના તે વચગાળાના આદેશનો હવાલો આપ્યો છે, જેમાં તેમના પટ્ટાભિષેક પર રોક લગાવવામાં આવી હતી.
વિવાદનું મુખ્ય કારણ અને અદાલતનું વલણ
- સુપ્રીમ કોર્ટનો આદેશ: ઓક્ટોબર 2022માં સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદના જ્યોતિષપીઠના શંકરાચાર્ય તરીકેના અભિષેક પર રોક લગાવી દીધી હતી. પ્રશાસનનું કહેવું છે કે તેમના શિબિરમાં ‘શંકરાચાર્ય’ ના બોર્ડ લગાવવા એ અદાલતની અવમાનના છે.
- સ્વામીજીનો તર્ક: સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદનો દાવો છે કે તેમનો અભિષેક સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ પહેલા જ સંપન્ન થઈ ચૂક્યો હતો. તેમણે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે શું કોઈ વહીવટીતંત્ર કે રાજકારણી એ નક્કી કરી શકે કે શંકરાચાર્ય કોણ છે?
- પરંપરાગત માન્યતા: તેમણે તર્ક આપ્યો કે તેમને અન્ય ત્રણ પીઠો (દ્વારકા, શ્રૃંગેરી અને પુરી) ના શંકરાચાર્યોનું સમર્થન અને માન્યતા પ્રાપ્ત છે.
માઘ મેળામાં હંગામો અને ધરણા
મૌની અમાસના અવસરે જ્યારે સ્વામી અવિમુક્તેશ્વરાનંદ અને તેમના સમર્થકોની પાલખી યાત્રાને પોલીસે સંગમ જતી રોકી, ત્યારે વિવાદ વધુ વકર્યો હતો.
- અધિકારીઓએ સુરક્ષા અને ભીડનું કારણ આપી તેમને પગપાળા ચાલવા કહ્યું, જેને સ્વામીજીએ પોતાનું અપમાન ગણાવ્યું.
- આના વિરોધમાં તેઓ અન્ન-જળનો ત્યાગ કરીને ધરણા પર બેસી ગયા અને પ્રશાસન પાસે માફીની માંગ કરી.
- તેમના મીડિયા પ્રભારીએ આરોપ લગાવ્યો કે પોલીસે સમર્થકો સાથે મારપીટ કરી, જેમાં અનેક લોકો ઘાયલ થયા છે.
સંત સમાજમાં મતભેદ: સમર્થન અને વિરોધ
આ મુદ્દે હિન્દુ ધર્મગુરુઓ વચ્ચે પણ મંતવ્યો વહેંચાયેલા છે:
- સમર્થન: પુરી પીઠના શંકરાચાર્ય સ્વામી નિશ્ચલાનંદ સરસ્વતીએ અવિમુક્તેશ્વરાનંદને પોતાના “લાડલા” કહીને સંબોધ્યા અને સંકેતોમાં તેમનું નૈતિક સમર્થન કર્યું. જોકે, તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ કાનૂની બાબત પર અંતિમ નિર્ણય કોર્ટના ચુકાદા પછી જ આપશે.
- વિરોધ: અખિલ ભારતીય અખાડા પરિષદના પ્રમુખ મહંત રવીન્દ્ર પુરી અને સ્વામી જિતેન્દ્રાનંદ સરસ્વતીએ તેમની નિમણૂકને નિયમો વિરુદ્ધ ગણાવી છે. તેમનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી કોર્ટનો અંતિમ નિર્ણય ન આવે ત્યાં સુધી તેમને શંકરાચાર્ય માની શકાય નહીં.
રાજકીય પ્રતિક્રિયા
કોંગ્રેસ પાર્ટીએ આ મામલે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારની આકરી ટીકા કરી છે. પાર્ટીના પ્રવક્તા પવન ખેડાએ તેને “અભૂતપૂર્વ અપમાન” ગણાવતા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પાસે હસ્તક્ષેપની માંગ કરી છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ભાજપ સરકાર એક અગ્રણી હિન્દુ સંત સાથે “પાપીઓ” જેવું વર્તન કરી રહી છે.
ભવિષ્યની હલચલ: દિલ્હીમાં ઐતિહાસિક મિલન
આ વિવાદો વચ્ચે એક મહત્વના સમાચાર એ છે કે 10 માર્ચ 2026 ના રોજ દિલ્હીમાં ગૌ-રક્ષાના મુદ્દે ચારેય પીઠના શંકરાચાર્યો એકસાથે મંચ શેર કરે તેવી શક્યતા છે. જો આવું થશે, તો 19 વર્ષમાં પ્રથમ વખત ચારેય શંકરાચાર્યો કોઈ સમાન હેતુ માટે એકજૂથ થશે.
