મોંઘવારીની આંચ: આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ વચ્ચે દેશમાં રાંધણ ગેસના ભાવ ભડકે બળ્યા, પૂર્વોત્તરના શહેરોમાં કિંમત ₹૧૦૦૦ ને પાર
વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને ક્રૂડ ઓઇલના આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં આવેલા ઉછાળાની સીધી અસર હવે ભારતીય ગૃહિણીઓના રસોડા સુધી પહોંચી ગઈ છે. દેશમાં રાંધણ ગેસ એટલે કે એલપીજી (LPG) સિલિન્ડરના ભાવમાં ઝીંકવામાં આવેલા તાજેતરના વધારાને કારણે મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગના પરિવારોનું માસિક બજેટ ખોરવાઈ ગયું છે. ખાસ કરીને પૂર્વોત્તરના પહાડી રાજ્યોમાં ઘરેલું ગેસ સિલિન્ડરની કિંમત હવે એક હજાર રૂપિયાના આંકડાને પાર કરી ગઈ છે.
બુધવારના રોજ દેશભરમાં ઘરેલું એલપીજી (LPG) સિલિન્ડરના નવા ભાવોએ સામાન્ય નાગરિકોની ચિંતામાં મોટો વધારો કર્યો છે. ભારતમાં ગત ૭ જૂનથી ઘરેલું એલપીજી સિલિન્ડરના ભાવમાં પ્રતિ યુનિટ ₹૨૯ નો સીધો વધારો અમલમાં આવ્યો છે. આ આકરા વધારાને કારણે દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં ૧૪.૨ કિલોગ્રામના રાંધણ ગેસ સિલિન્ડરની કિંમત ₹૯૪૨ પર પહોંચી ગઈ છે, જ્યારે કોલકાતામાં ગ્રાહકોએ આ જ સિલિન્ડર માટે ₹૯૬૮ ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. આંચકાજનક બાબત એ છે કે છેલ્લા ત્રણ મહિના કરતાં પણ ઓછા સમયમાં ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા કરવામાં આવેલો આ બીજો મોટો ભાવ વધારો છે, કારણ કે કંપનીઓ દરેક સિલિન્ડરના વેચાણ પર ભારે આર્થિક નુકસાન સહન કરી રહી હોવાનો દાવો કરી રહી છે.
ઈરાન સંકટ અને વારંવાર થતા ભાવ વધારાની અસલી કહાની
વૈશ્વિક સ્તરે, ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ઈરાન સાથે યુદ્ધ અને ભૌગોલિક તણાવ શરૂ થયા પછી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઉર્જા પુરવઠો ખોરવાયો છે. આ વૈશ્વિક કટોકટીને કારણે ભારતમાં ટૂંકા ગાળામાં ઘરેલું રસોઈ ગેસના ભાવમાં એકંદરે ₹૮૯ સુધીનો તોતિંગ ઉછાળો આવ્યો છે. આ પહેલાં, ચાલુ વર્ષે ૭ માર્ચે પણ સિલિન્ડરના ભાવમાં ₹૬૦ નો વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો હતો. આ વારંવાર થઈ રહેલા ભાવ વધારા વચ્ચે પણ કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સરખામણીએ ભારતીય ગ્રાહકોને હજુ પણ પુરવઠાના વાસ્તવિક ખર્ચ કરતા ઘણી ઓછી કિંમતે ગેસ પૂરો પાડવામાં આવી રહ્યો છે.
કોઈ પણ ટેબલ વગર જુઓ, દેશના જુદા-જુદા શહેરોમાં આજના તાજા દરો
દેશના ભૌગોલિક વિસ્તારો અને સ્થાનિક પરિવહન ખર્ચના આધારે વિવિધ શહેરોમાં ગેસના ભાવો અલગ-અલગ નોંધાયા છે. દેશના મુખ્ય ચાર મહાનગરોની વાત કરીએ તો, દિલ્હીમાં ઘરેલું ગેસ સિલિન્ડરનો ભાવ ₹૯૪૨.૦ અને કોમર્શિયલ સિલિન્ડરનો ભાવ ₹૩૧૧૩.૫ છે. મુંબઈમાં ઘરેલું ગેસ ₹૯૧.૫ અને કોમર્શિયલ ગેસ ₹૩૦૬૭.૫ ના સ્તરે છે. કોલકાતામાં ગ્રાહકોને ઘરેલું ગેસ ₹૯૬૮.૦ અને કોમર્શિયલ ગેસ ₹૩૨૫૬.૦ માં મળી રહ્યો છે. ચેન્નાઈમાં આ દર અનુક્રમે ઘરેલું માટે ₹૯૫૭.૫ અને કોમર્શિયલ માટે ₹૩૨૮૩.૦ છે. બગીચાઓના શહેર બેંગલુરુમાં ઘરેલું સિલિન્ડરની કિંમત ₹૯૪૪.૫ અને કોમર્શિયલની કિંમત ₹૩૧૯૮.૦ સુધી પહોંચી છે. ગોવાના પણજીમાં ઘરેલું સિલિન્ડરનો ભાવ ₹૯૫૬.૦ અને કોમર્શિયલનો ભાવ ₹૩૧૮૮.૦ છે.
સૌથી આકરો ફટકો પૂર્વોત્તર અને પહાડી રાજ્યોને પડ્યો છે. આસામના ગુવાહાટીમાં ઘરેલું સિલિન્ડરનો ભાવ ₹૯૯૧.૦ અને કોમર્શિયલનો ભાવ ₹૩૩૪૮.૦ થયો છે. અરુણાચલ પ્રદેશના ઇટાનગરમાં ઘરેલું ગેસનો ભાવ ₹૧૦૦૭.૫ અને કોમર્શિયલ ગેસનો ભાવ ₹૩૩૭૯.૫ ની સપાટીએ પહોંચ્યો છે. જ્યારે સિક્કિમના ગંગટોકમાં મોંઘવારીએ તમામ રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે, જ્યાં ઘરેલું સિલિન્ડરનો ભાવ ₹૧૦૯૪.૫ અને કોમર્શિયલ સિલિન્ડરનો ભાવ ₹૩૬૩૧.૫ થઈ ગયો છે.
સબસીડીનું ગણિત: સરકારનો અસલી પક્ષ
વધતા ભાવો વચ્ચે જનતામાં ફેલાયેલા આક્રોશને શાંત કરવા માટે સરકાર દ્વારા પરોક્ષ સબસીડીનું મોટું ગણિત રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. તાજેતરમાં યોજાયેલી એક ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રેસ બ્રીફિંગમાં પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના અધિક સચિવ પ્રવીણ માલ ખાનુજાએ જણાવ્યું હતું કે, આ ₹૨૯ ના વધારાને નકારાત્મક રીતે જોવાને બદલે ગ્રાહકોને મળી રહેલી વિશાળ પરોક્ષ સબસીડીના સંદર્ભમાં જોવો જોઈએ.
મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, સાઉદી કોન્ટ્રેક્ટ કિંમતના (Saudi Contract Price) આધારે ૧૪.૨ કિલોગ્રામના એક એલપીજી સિલિન્ડરની અસલી પડતર કિંમત અત્યારે વૈશ્વિક બજારમાં ₹૧,૬૦૦ થી પણ વધારે છે. આ સ્થિતિમાં, જો કોઈ સામાન્ય નાગરિક ઉજ્જવલા યોજનાનો ગ્રાહક ન હોય, તો પણ તેને ₹૧,૬૦૦ નો સિલિન્ડર સરકારના હસ્તક્ષેપને કારણે માત્ર ₹૯૪૨ માં મળી રહ્યો છે. એટલે કે, સામાન્ય ગ્રાહકને પણ પ્રતિ સિલિન્ડર સીધો ₹૭૦૦ નો મોટો પરોક્ષ લાભ મળી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, પીએમ ઉજ્જવલા યોજનાના લાભાર્થીઓને સરકાર તરફથી વધારાની ₹૩૦૦ ની સબસીડી સીધી આપવામાં આવે છે, જેના કારણે તેમને કુલ મળીને ₹૧,૦૦૦ નો આર્થિક ફાયદો મળી રહ્યો છે. બજારના વાસ્તવિક દર અને ગ્રાહકો સુધી પહોંચતી કિંમત વચ્ચેનો આ તફાવત દર્શાવે છે કે સરકાર હજુ પણ મોટો આર્થિક બોજ પોતાની પર ઉઠાવી રહી છે.
