શું ફરી મોંઘું થશે પેટ્રોલ-ડીઝલ? પશ્ચિમ એશિયાના તણાવથી ભારતીય અર્થતંત્ર પર મંડરાતા જોખમના સંકેત
વૈશ્વિક રાજનીતિ અને ભૌગોલિક તણાવની સીધી અસર હવે સામાન્ય માણસના ખિસ્સા અને દેશના અર્થતંત્ર પર પડવાની શક્યતા દેખાઈ રહી છે. પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) ના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે. જો આ સ્થિતિ લાંબો સમય ચાલશે, તો ચાલુ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માં ભારતનો આર્થિક વિકાસ દર (GDP) ઘટી શકે છે અને મોંઘવારીમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે.
ક્રૂડ ઓઈલ $120 ને પાર કરશે તો શું થશે?
કન્સલ્ટિંગ ફર્મ ‘EY ઈન્ડિયા’ એ તેના તાજેતરના અહેવાલમાં ચેતવણી આપી છે કે જો પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ ચાલુ રહેશે, તો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ભારત માટે મુશ્કેલી ઉભી કરશે. EY ઈન્ડિયાના મુખ્ય નીતિ સલાહકાર ડી.કે. શ્રીવાસ્તવના જણાવ્યા અનુસાર, જો નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માં ભારતીય ક્રૂડ ઓઈલ બાસ્કેટની સરેરાશ કિંમત ૧૨૦ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી જાય, તો ભારતની વાસ્તવિક જીડીપી વૃદ્ધિ ઘટીને ૬ ટકા ની આસપાસ રહી શકે છે.
સાથે જ, સામાન્ય માણસને અસર કરતી છૂટક મોંઘવારી (Retail Inflation) પણ વધીને ૬ ટકા સુધી પહોંચી જવાની આશંકા છે. મોંઘા તેલનો અર્થ છે મોંઘું ટ્રાન્સપોર્ટેશન, જે સીધી રીતે શાકભાજીથી લઈને તમામ આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો કરે છે.
તેલનો પુરવઠો સામાન્ય થતા સમય લાગશે
શ્રીવાસ્તવનું માનવું છે કે પશ્ચિમ એશિયાનું સંકટ માત્ર યુદ્ધ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની અસર લાંબા ગાળાની હશે. જો આ વિવાદનો ઉકેલ આજે આવી જાય, તો પણ વૈશ્વિક બજારમાં તેલના પુરવઠાને (Supply Chain) ફરીથી સામાન્ય થવામાં ઘણો સમય લાગી શકે છે.
EY ની ‘ઈકોનોમી વોચ’ રિપોર્ટ મુજબ, સરકાર પાસે હાલમાં નીતિગત હસ્તક્ષેપ માટે બહુ ઓછી જગ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) ને કાબૂમાં રાખવા માટે સરકાર ઉર્જાના વધેલા ભાવોનો બોજ ગ્રાહકો પર નાખે તેવી શક્યતા છે. એટલે કે, આગામી દિવસોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો જોવા મળી શકે છે.
વૈશ્વિક સંસ્થાઓના શું અંદાજ છે?
અમેરિકાના એનર્જી ઇન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (EIA) ના એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના અહેવાલ મુજબ, બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમતો જે ૨૦૨૬ ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં ૮૧ ડોલર હતી, તે બીજી ક્વાર્ટરમાં વધીને ૧૧૫ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે.
જોકે, ભારત માટે અન્ય વૈશ્વિક સંસ્થાઓ થોડી વધુ આશાવાદી છે:
-
IMF (આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ): ભારતનો વિકાસ દર ૬.૫ ટકા રહેવાનો અંદાજ.
-
એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક (ADB): ૬.૯ ટકા ગ્રોથની આગાહી.
-
વર્લ્ડ બેંક: ૬.૬ ટકા વૃદ્ધિની અપેક્ષા.
-
RBI (રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા): ભારતની મધ્યસ્થ બેંકે ૨૦૨૬-૨૭ માટે ૬.૯ ટકા જીડીપી વૃદ્ધિ અને ૪.૬ ટકા મોંઘવારી દરનો અંદાજ મૂક્યો છે.
ભારત માટે રસ્તો શું છે?
વધતી જતી મોંઘવારી અને ઘટતા ગ્રોથ રેટ સામે લડવા માટે ઈકોનોમિસ્ટ્સ કેટલીક મહત્વની સલાહ આપી રહ્યા છે:
૧. રેપો રેટમાં વધારો: મોંઘવારીને કાબૂમાં લેવા માટે આરબીઆઈ વ્યાજદરમાં વધારો કરી શકે છે.
૨. તેલના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા: માત્ર પશ્ચિમ એશિયા પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ભારતે અન્ય દેશો પાસેથી તેલ ખરીદવાની પ્રક્રિયા તેજ કરવી પડશે.
૩. ઉર્જા કાર્યક્ષમતા: રિન્યુએબલ એનર્જી અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો તરફ વધુ ઝડપથી વળવું એ જ લાંબા ગાળાનો ઉપાય છે.
