સાયબર ઠગની નવી જાળ: ફ્રી કોલિંગ અને ગેમ્સના નામે ડેટા ચોરી કરતી એપ્સથી કેવી રીતે બચશો?
આજના ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન આપણા જીવનનું અભિન્ન અંગ બની ગયો છે. બેંકિંગથી લઈને સોશિયલ મીડિયા સુધીની તમામ વિગતો આપણા ફોનમાં કેદ હોય છે. આ સ્થિતિમાં, એક નાનકડી ભૂલ આપણા અંગત ડેટા અને કમાણી પર મોટું જોખમ ઉભું કરી શકે છે. સ્માર્ટફોન યુઝર્સ ઘણીવાર ઉતાવળમાં અથવા કોઈ ચોક્કસ સુવિધાના લોભમાં આવીને ગૂગલ પ્લે સ્ટોર (Google Play Store) પરથી કોઈપણ એપ ડાઉનલોડ કરી લે છે. પરંતુ યાદ રાખો, પ્લે સ્ટોર પર દેખાતી દરેક એપ સુરક્ષિત હોય તે જરૂરી નથી. તાજેતરમાં સાયબર સુરક્ષા એજન્સીઓએ ચેતવણી આપી છે કે મફત કોલિંગ, ગેમ્સ અથવા ટુલ્સના નામે આવતી એપ્સ વાસ્તવમાં તમારા ફોનમાં જાસૂસી કરી શકે છે.
ડેવલપરની વિગતો અને ઇતિહાસ તપાસવો કેમ જરૂરી છે?
કોઈપણ એપ ડાઉનલોડ કરતા પહેલા તેના ‘ડેવલપર’ (Developer) ના નામ અને તેના ઇતિહાસ પર નજર નાખવી એ સુરક્ષાનું પ્રથમ પગલું છે. સાયબર ગુનેગારો ઘણીવાર લોકપ્રિય એપ્સ જેવી જ દેખાતી નકલી એપ્સ બનાવે છે. જો ડેવલપરનું નામ અજાણ્યું હોય, તેની કોઈ સત્તાવાર વેબસાઈટ ન હોય અથવા તેની પાસે માત્ર એક જ એપ હોય, તો તે શંકાસ્પદ હોઈ શકે છે.
ભરોસાપાત્ર કંપનીઓ હંમેશા તેમની વિગતો પારદર્શક રાખે છે. નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે જે ડેવલપર્સનો રેકોર્ડ નબળો હોય અથવા જેમના વિશે ઇન્ટરનેટ પર ઓછી માહિતી ઉપલબ્ધ હોય, તેવી એપ્સ ડાઉનલોડ કરવાનું ટાળવું જોઈએ. ઘણીવાર ફ્રી ટૂલ્સ આપતી એપ્સ વાસ્તવમાં યુઝરના ડેટાની ચોરી કરીને તેને ત્રીજી પાર્ટીને વેચે છે.
રિવ્યુ અને રેટિંગ: માત્ર સ્ટાર્સ પર વિશ્વાસ ન કરો
એપની રેટિંગ ઘણીવાર છેતરામણી હોઈ શકે છે. સાયબર ઠગ્સ ‘બોટ્સ’ (Bots) નો ઉપયોગ કરીને એપને 5-સ્ટાર રેટિંગ અપાવે છે જેથી તે સર્ચમાં ઉપર દેખાય. તેથી, માત્ર રેટિંગ જોવાને બદલે યુઝર રિવ્યુ (User Reviews) વાંચવા ખૂબ જરૂરી છે.
રિવ્યુ વાંચતી વખતે જો તમને ‘Excessive Ads’, ‘Battery Drain’, અથવા ‘App crashing’ જેવી ફરિયાદો વારંવાર જોવા મળે, તો સમજી લેવું કે દાળમાં કંઈક કાળું છે. સાચા યુઝર્સ ઘણીવાર એપની ખામીઓ વિશે વિસ્તારથી લખતા હોય છે. જો કોઈ એપ ડાઉનલોડ કર્યા પછી અચાનક જાહેરાતોનો મારો શરૂ થઈ જાય અથવા ફોન ધીમો પડી જાય, તો તે માલવેર (Malware) હોઈ શકે છે.
એપ પરમિશન: શું તમારી એપ તમારી જાસૂસી કરી રહી છે?
એપ ઇન્સ્ટોલ કરતી વખતે માંગવામાં આવતી પરમિશન (Permissions) પર ધ્યાન આપવું એ સૌથી મહત્વનો મુદ્દો છે. દાખલા તરીકે, જો તમે માત્ર એક ફોટો એડિટિંગ એપ ડાઉનલોડ કરી હોય અને તે તમારા ‘કોન્ટેક્ટ લિસ્ટ’, ‘માઇક્રોફોન’ અથવા ‘લોકેશન’ની પરમિશન માંગે, તો તે અત્યંત જોખમી છે.
સાયબર સુરક્ષાના નિયમ મુજબ, એપને માત્ર એટલી જ પરમિશન આપવી જોઈએ જે તેના કાર્ય માટે અનિવાર્ય હોય. એક કેલ્ક્યુલેટર એપને તમારા લોકેશનની કે ગેલેરીની જરૂર હોતી નથી. જો કોઈ એપ બિનજરૂરી એક્સેસ માંગે છે, તો તેનો અર્થ એ છે કે તે તમારા ડેટાનો ખોટો ઉપયોગ કરવા માંગે છે. એન્ડ્રોઇડ અને આઇફોન બંનેમાં હવે ‘Permissions Manager’ હોય છે, જ્યાં જઈને તમે ચેક કરી શકો છો કે કઈ એપ કયો ડેટા વાપરી રહી છે.
સાયબર ફ્રોડથી બચવા માટેની ગોલ્ડન ટિપ્સ
-
સત્તાવાર સોર્સ: હંમેશા ગૂગલ પ્લે સ્ટોર અથવા એપલ એપ સ્ટોર પરથી જ એપ્સ ડાઉનલોડ કરો. ક્યારેય ‘APK’ ફાઇલો અથવા અજાણી લિંક્સ પરથી એપ ઇન્સ્ટોલ ન કરો.
-
એન્ટી-વાયરસ: તમારા સ્માર્ટફોનમાં એક વિશ્વસનીય મોબાઈલ સિક્યોરિટી અથવા એન્ટી-વાયરસ એપ રાખો જે માલવેરને સ્કેન કરી શકે.
-
પ્રોટેક્ટ પ્લે: પ્લે સ્ટોર પર ‘Play Protect’ ફીચર ચાલુ રાખો, જે જોખમી એપ્સને ઓળખીને તમને ચેતવણી આપે છે.
-
એપ ડિલીટ કરો: જો કોઈ એપ લાંબા સમયથી વપરાતી ન હોય, તો તેને ફોનમાંથી તરત જ દૂર કરો. નકામી એપ્સ ફોનમાં રાખવી એ સુરક્ષા માટે જોખમી છે.
તમારી એક નાનકડી સાવચેતી તમને મોટા નાણાકીય નુકસાન અને સાયબર ફ્રોડથી બચાવી શકે છે. આગલી વખતે જ્યારે તમે ‘ઇન્સ્ટોલ’ બટન દબાવો, ત્યારે એક મિનિટ રોકાઈને આ તમામ બાબતો ચોક્કસ તપાસો.
