ભારત-અમેરિકા વેપાર સમજૂતી 2026: ટેરિફમાં મોટો ઘટાડો અને BRICS ની એકતા પર ઉઠતા સવાલ
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના આર્થિક સંબંધોમાં એક મોટો અને નિર્ણાયક વળાંક આવ્યો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ એક ઐતિહાસિક વેપાર સમજૂતીની જાહેરાત કરી છે, જે અંતર્ગત અમેરિકાએ ભારતીય ઉત્પાદનો પર લાગતા ટેરિફને 50 ટકાથી ઘટાડીને 18 ટકા કરી દીધો છે. આ નિર્ણયને ભારત માટે એક મોટી આર્થિક રાહત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
આ સમજૂતી બાદ માત્ર ભારતીય ઉદ્યોગ જગતમાં જ ઉત્સાહ નથી, પરંતુ તેની ભૌગોલિક રાજકીય (Geopolitical) અને રાજદ્વારી અસરો અંગે પણ વૈશ્વિક સ્તરે ચર્ચા તેજ બની છે. ખાસ કરીને એ સવાલ ઉઠી રહ્યો છે કે શું આ ડીલ BRICS સમૂહની એકતાને નબળી પાડી શકે છે.
સમજૂતીની પૃષ્ઠભૂમિ અને મુખ્ય શરતો
વડાપ્રધાન મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ વચ્ચે થયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય ટેલિફોનિક વાતચીત બાદ આ સમજૂતીને અંતિમ ઓપ આપવામાં આવ્યો છે.
- ટેરિફમાં ઘટાડો: અમેરિકાએ ભારતીય સામાન પરના ટેરિફને 25% થી ઘટાડીને 18% કર્યો છે.
- રશિયન તેલ પર પેનલ્ટી: રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા બદલ ભારત પર લાદવામાં આવેલી 25% ની વધારાની પેનલ્ટી પણ અસરકારક રીતે નાબૂદ કરવામાં આવી છે.
- ઉર્જા આયાત: ભારતે રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલની ખરીદી ઘટાડીને અમેરિકા અને વેનેઝુએલા પાસેથી ઉર્જા આયાત વધારવા પર સહમતિ દર્શાવી છે.
500 અબજની ઐતિહાસિક પ્રતિબદ્ધતા
સમજૂતી હેઠળ ભારતે આગામી કેટલાક વર્ષોમાં અમેરિકા પાસેથી 500 અબજ ડોલરથી વધુ મૂલ્યના ઉર્જા સંસાધનો, અદ્યતન ટેકનોલોજી, કોલસો અને કૃષિ ઉત્પાદનો ખરીદવાનું વચન આપ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના દાવા મુજબ, ભારત ભવિષ્યમાં અમેરિકી વસ્તુઓ માટે પોતાના ટેરિફ અવરોધોને શૂન્ય (Zero-Tariff) કરવાની દિશામાં આગળ વધી શકે છે.
શેરબજારમાં ઉછાળો અને રૂપિયાની મજબૂતી
આ સમજૂતીની જાહેરાત થતા જ ભારતીય શેરબજારમાં દિવાળી જેવો માહોલ જોવા મળ્યો હતો:
- સેન્સેક્સ અને નિફ્ટી: બીએસઈ સેન્સેક્સમાં 3,600 પોઈન્ટ્સથી વધુનો ઉછાળો નોંધાયો હતો, જ્યારે નિફ્ટીએ 26,500 ની નવી ઐતિહાસિક સપાટી વટાવી હતી.
- ચલણમાં તેજી: અમેરિકી ડોલર સામે રૂપિયો 119 પૈસા મજબૂત થઈને 90.30 ના સ્તરે પહોંચ્યો હતો, જે છેલ્લા ત્રણ વર્ષની સૌથી મોટી એક દિવસીય તેજી છે.
BRICS ની એકતા પર સંકટ?
નિષ્ણાતો માને છે કે આ સમજૂતી BRICS સમૂહની અંદર મતભેદોને ઊંડા કરી શકે છે. ભારતનો અમેરિકા તરફનો વધતો વ્યૂહાત્મક ઝુકાવ એ મંચને નબળો પાડી શકે છે જેને પશ્ચિમી વર્ચસ્વના વિકલ્પ તરીકે જોવામાં આવતો હતો.
- ડી-ડોલરાઈઝેશનને ઝટકો: BRICS દેશો વચ્ચે ડોલર પર નિર્ભરતા ઘટાડવા અને સહિયારા ચલણ અંગે લાંબા સમયથી ચર્ચા ચાલતી હતી. પરંતુ અમેરિકા સાથેની આ સમજૂતી બાદ ભારત માટે ડોલર આધારિત વેપારના વિકલ્પો શોધવાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત ઓછી થઈ શકે છે.
- ચીન ફેક્ટર: ભારત આ ડીલ દ્વારા ગ્લોબલ સાઉથમાં ચીનના વધતા પ્રભાવને સંતુલિત કરવા માંગે છે. જોકે, આનાથી ભારત અને ચીન વચ્ચેના તણાવમાં વધારો થઈ શકે છે.
રશિયાની પ્રતિક્રિયા અને સ્થાનિક વિરોધ
રશિયાએ આ સમજૂતી પર સાવધ પ્રતિક્રિયા આપી છે. ક્રેમલિનના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું કે તેમને તેલ ખરીદી બંધ કરવા અંગે ભારત તરફથી કોઈ સત્તાવાર માહિતી મળી નથી. બીજી તરફ, ભારતમાં વિપક્ષી દળ કોંગ્રેસે આ સમજૂતીની શરતો જાહેર કરવાની માંગ કરી છે, જેથી ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ સુનિશ્ચિત કરી શકાય.
ભારત-અમેરિકા વેપાર સમજૂતી 2026 ભારતને વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બનાવવાની દિશામાં મોટું કદમ છે. જોકે, રશિયા સાથેના પરંપરાગત સંબંધો અને BRICS ની એકતા જાળવી રાખવી એ ભારત માટે આગામી સમયમાં મોટી રાજદ્વારી પડકાર સાબિત થશે
