‘જ્યાં દબાવવાનું હોય ત્યાં જ ઝડપ કેમ?’ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય બાદ આંદોલનકારીઓએ સિસ્ટમ ધમરોળી!
સુપ્રીમ કોર્ટે આંદોલનકારીઓ સામે દાખલ કરવામાં આવેલી FIR રદ્દ કરવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યા બાદ, દિલ્હીના ઇન્ડિયા ગેટ પર ૫ સપ્ટેમ્બરે યોજાનારી માર્ચને સત્તાવાર રીતે મુલતવી રાખવામાં આવી છે. માંગણીઓ સંતોષાતા પ્રદર્શન રદ્દ કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ આ જીત બાદ સામાજિક કાર્યકર્તા અભિજીત ડીપકે અને સૌરવ દાસનું વલણ વધુ આક્રમક બન્યું છે. વિરોધ પ્રદર્શન ચાલુ રાખવાને બદલે હવે તેમણે પોતાનું ધ્યાન સરકારની કામગીરી, નીતિઓ અને દેશમાં પ્રવર્તતી તકનીકી ખામીઓ તરફ દોર્યું છે.
મંગળવારે યોજાયેલા એક ઇન્સ્ટાગ્રામ લાઇવ સેશન દરમિયાન બંને કાર્યકર્તાઓએ ખુલ્લેઆમ પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા. શરૂઆતમાં તેમણે આંદોલન સફળ થવા અંગે વાત કરી, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ આ ચર્ચા સરકારી વહીવટની આકરી ટીકા તરફ વળી ગઈ હતી. બંનેએ કાયદો અને વ્યવસ્થા, મંત્રીઓની નિમણૂક અને દેશભરના વિવિધ મુદ્દાઓ પ્રત્યે સરકારની પસંદગીગીરીની વલણ સામે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
સરકારની ક્ષમતા અને પ્રાથમિકતાઓ પર સવાલ
ઇન્સ્ટાગ્રામ લાઇવ દરમિયાન અભિજીત ડીપકે સરકારની પ્રાથમિકતાઓ પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે જ્યારે પ્રદર્શનકારીઓને રોકવાની કે દબાવવાની વાત આવે છે, ત્યારે સરકારી તંત્ર અને સત્તાધીશો અદ્ભુત કાર્યક્ષમતા અને ઝડપ દર્શાવે છે. પરંતુ જ્યારે નાગરિકોને ખરેખર ઝડપી સેવા કે મદદની જરૂર હોય છે, ત્યારે આ કાર્યક્ષમતા ગાયબ થઈ જાય છે.
ડીપકેએ વળતર ચૂકવણીનો મુદ્દો ઉઠાવતા કહ્યું, “આંદોલનકારીઓ કે પીડિતોને આર્થિક વળતર આપવું એ તો બહુ પ્રાથમિક બાબત છે, તે લોકોને તાત્કાલિક મળવું જોઈએ. પરંતુ જરા સરકારી સિસ્ટમની ઝડપ જુઓ! જ્યાં ખરેખર કાર્યક્ષમતા બતાવવાની જરૂર છે, ત્યાં સરકાર કોઈ રસ દાખવતી નથી. પણ જ્યાં પ્રદર્શનકારીઓ પર પેલેટ ગન ચલાવવાની હોય કે સુરક્ષા દળોને તૈનાત કરવાના હોય, ત્યાં તમામ સંસાધનો ઝડપથી વાપરવામાં આવે છે.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે દેશના ખૂણે-ખૂણેથી સુરક્ષા દળોને ખાસ વિમાનો દ્વારા એરલિફ્ટ કરીને લાવવામાં આવે છે. સરકાર યોગ્ય જગ્યાએ પોતાની ક્ષમતા દર્શાવવાના બદલે ખોટી જગ્યાએ પોતાની તાકાતનું પ્રદર્શન કરી રહી છે.
મંત્રીઓની પસંદગી અને કેબિનેટની ગુણવત્તા પર ટીકા
ચર્ચા આગળ વધતાં બંને કાર્યકર્તાઓએ સરકારના કેબિનેટ અને મહત્વના હોદ્દાઓ પર થતી નિમણૂકો પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. સૌરવ દાસે ટીપ્પણી કરી કે સરકાર પાસે લાયક અને ક્ષમતા ધરાવતા લોકોનો ભારે દુકાળ હોય તેવું લાગે છે, તેથી મંત્રીઓની પસંદગી માટે તેમની પાસે બહુ મર્યાદિત ‘પૂલ’ ઉપલબ્ધ છે.
આ વાતને આગળ વધારતા ડીપકેએ સવાલ કર્યો કે જો સરકાર પાસે પોતાના પક્ષમાં યોગ્ય લોકો નથી, તો તે બહારના ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોની મદદ કેમ નથી લેતી? તેમણે દલીલ કરી કે શિક્ષણ મંત્રાલયમાં એવા લોકોને લાવવા જોઈએ જેમણે શિક્ષણ ક્ષેત્રે વર્ષો સુધી કામ કર્યું હોય, અને નાણાકીય જવાબદારીઓ અનુભવી અર્થશાસ્ત્રીઓને સોંપવી જોઈએ. પરંતુ સરકાર માત્ર એવા લોકોની જ પસંદગી કરે છે જેમને સરળતાથી નિયંત્રિત કરી શકાય.
આ દરમિયાન બંનેએ દેશના નવા શિક્ષણ મંત્રી પર આકરો પ્રહાર કર્યો હતો. મંત્રીના રાજકીય ઇતિહાસનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે જે મંત્રીનું નામ બળાત્કારના આરોપીઓના સ્વાગત સાથે જોડાયેલા વિવાદોમાં ઉછળ્યું હોય, તેમને શિક્ષણ મંત્રાલય જેવા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રમાં મોકલવામાં આવ્યા છે. શિક્ષણ સુધારવા માટે જે ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોએ પોતાનું આખું જીવન આપી દીધું છે, તેમને આખી સિસ્ટમમાંથી બાજુ પર કરી દેવામાં આવ્યા છે.
આંદોલન મુલતવી અને સોશિયલ મીડિયાની ટીકાનો જવાબ
લાઇવ સેશન દરમિયાન થોડી હળવી પળો પણ જોવા મળી હતી. ૫ સપ્ટેમ્બરના કાર્યક્રમ રદ્દ થવા અંગે રમુજ કરતાં ડીપકેએ કહ્યું કે ઘણા લોકોએ દિલ્હી આવવા માટે ટ્રેન અને ફ્લાઇટની ટિકિટો અગાઉથી બુક કરાવી લીધી હતી. પ્રદર્શન રદ્દ થતાં આ લોકો તેમના પર ગુસ્સે થઈ રહ્યા છે. રમૂજમાં તેમણે કહ્યું કે જે લોકો રસ્તા પર ઉતરવા માટે મજબૂર થયા હતા અને જેમનું આર્થિક નુકસાન થયું છે, તેમને સરકારે વળતર આપવું જોઈએ.
આના જવાબમાં સૌરવ દાસે હસીને કહ્યું, “કોઈએ ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. જનતાને વિરોધ કરવા માટે સરકાર પોતે જ પૂરતા કારણો આપતી રહેશે.” તેમનો કહેવાનો અર્થ એ હતો કે એક પ્રદર્શન રદ્દ થવાથી જનતાના મુદ્દાઓ પૂરા થઈ જવાના નથી.
સોશિયલ મીડિયા પર થઈ રહેલી ટીકાઓનો જવાબ આપતા બંનેએ સ્પષ્ટતા કરી હતી. કેટલાક લોકો સવાલ ઉઠાવી રહ્યા હતા કે ડીપકે અને દાસ પોતે ઝારખંડ, બિહાર કે મણિપુર જેવા રાજ્યોમાં ચાલી રહેલા પ્રદર્શનોમાં શા માટે નથી જતા.
આના જવાબમાં ડીપકેએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમના આંદોલનનો હેતુ દરેક જગ્યાએ જઈને પોતે નેતા બનવાનો ક્યારેય નહોતો. તેમનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય જમીની સ્તરે લોકોમાં જાગૃતિ લાવવાનો હતો, જેથી દેશના દરેક ખૂણે સ્થાનિક લોકો પોતે પોતાના અધિકારો માટે આગળ આવે અને પોતાના આંદોલનના નેતા પોતે બને. આજે દેશભરમાં આ જ પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે.
આ સમગ્ર વિવાદ અને ઇન્સ્ટાગ્રામ લાઇવ દર્શાવે છે કે આંદોલન ભલે ક્ષણિક ધોરણે રદ્દ થયું હોય, પણ સરકાર અને નાગરિક સમાજ વચ્ચેનો સંઘર્ષ પૂરો થયો નથી. લોકશાહીમાં પ્રદર્શન કરવાનો અધિકાર અને સરકાર સામે સવાલો ઉઠાવવા એ નાગરિકોની જાગરૂકતાની નિશાની છે. સરકાર માટે પણ આ એક ચેતવણી છે કે માત્ર આંદોલનો દબાવવાથી સમસ્યાઓનો ઉકેલ નથી આવતો, પરંતુ જનતાના પ્રશ્નો અને સુશાસન પ્રત્યે ગંભીરતા દર્શાવવી ખૂબ જરૂરી છે.
