જો તમારી સામે કોઈને આંચકી (ખેંચ) આવે, તો ગભરાયા વગર આ 4 સ્ટેપ્સ અનુસરો અને જીવ બચાવો
જ્યારે પણ આપણી નજર સામે કોઈ વ્યક્તિને આંચકી (Seizure/Fits) આવે છે, ત્યારે મોટાભાગના લોકો ગભરાઈ જાય છે. આ ગભરાટમાં ઘણીવાર લોકો એવી ભૂલો કરી બેસે છે જે દર્દી માટે મદદરૂપ થવાને બદલે જોખમી સાબિત થાય છે. વર્ષોથી સમાજમાં એક એવી માન્યતા ઘર કરી ગઈ છે કે આંચકી દરમિયાન વ્યક્તિ પોતાની જીભ ગળી શકે છે. પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાન અને નિષ્ણાતો આ વાતને સ્પષ્ટપણે નકારે છે.
આજે આપણે આંચકી દરમિયાન આપવામાં આવતી પ્રાથમિક સારવાર (First Aid) વિશેની સાચી માહિતી અને સમાજમાં પ્રવર્તતી જોખમી માન્યતાઓ વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું. ૨૦૨૬ના આધુનિક યુગમાં પણ આ પાયાની જાણકારી હોવી દરેક નાગરિક માટે અનિવાર્ય છે.
જીભ ગળી જવાની માન્યતા: એક જોખમી ગેરસમજ
સૌથી પહેલા એ સમજવું જરૂરી છે કે કોઈપણ વ્યક્તિ માટે પોતાની જીભ ગળી જવી એ શરીરરચનાની દૃષ્ટિએ અશક્ય છે. જીભ આપણા મોઢાના નીચેના ભાગ સાથે મજબૂત રીતે જોડાયેલી હોય છે, તેથી તે પાછળ જઈને ગળામાં ઉતરી શકતી નથી. તેમ છતાં, આ ખોટી માન્યતાને કારણે લોકો આંચકી આવતી વ્યક્તિના મોઢામાં ચમચી, રૂમાલ, લાકડી કે પોતાની આંગળીઓ નાખવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
આ પ્રકારના કૃત્યો દર્દી માટે અત્યંત ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. મોઢામાં કોઈ વસ્તુ નાખવાથી દર્દીના દાંત તૂટી શકે છે, જડબામાં ગંભીર ઈજા થઈ શકે છે અથવા સૌથી ભયાનક બાબત એ છે કે તે વસ્તુ શ્વાસનળીમાં ફસાઈ શકે છે. તબીબી ભાષામાં તેને ‘ફોરેન બોડી એસ્પિરેશન’ કહેવામાં આવે છે, જે શ્વાસ લેવામાં અવરોધ ઉભો કરીને જીવલેણ બની શકે છે. તેથી, યાદ રાખો કે આંચકી દરમિયાન દર્દીના મોઢામાં ક્યારેય કંઈ પણ નાખવું જોઈએ નહીં.
સાચી પ્રાથમિક સારવાર: શું કરવું અને શું ન કરવું?
જ્યારે તમારી સામે કોઈને આંચકી આવે, ત્યારે સૌથી મહત્વનું કામ છે શાંત રહેવું. તમારી શાંતિ જ દર્દીને સુરક્ષિત રાખવામાં મદદ કરશે. નીચે મુજબના સ્ટેપ્સ અનુસરો:
-
માથાની સુરક્ષા: દર્દીનું માથું જમીન કે કોઈ સખત સપાટી સાથે ન અથડાય તે માટે તેના માથા નીચે કોઈ નરમ કપડું અથવા ઓશીકું મૂકો.
-
નજીકની વસ્તુઓ હટાવો: આસપાસ રહેલી અણીદાર કે જોખમી વસ્તુઓ (જેમ કે ફર્નિચર કે કાચ) ને દૂર કરો જેથી દર્દીને ઈજા ન થાય.
-
શરીરને જકડી ન રાખો: આંચકી દરમિયાન વ્યક્તિના હાથ-પગને જોરથી દબાવીને રોકવાનો પ્રયાસ ક્યારેય ન કરો. સ્નાયુઓના ખેંચાણને બળજબરીથી રોકવાથી હાડકાંમાં ફ્રેક્ચર કે સ્નાયુઓમાં ઈજા થઈ શકે છે.
-
રિકવરી પોઝિશન: જ્યારે આંચકી આવવાનું બંધ થાય, ત્યારે વ્યક્તિને ધીમેથી એક પડખે (Side) ફેરવી દો. આને ‘રિકવરી પોઝિશન’ કહેવાય છે. આનાથી મોઢામાં રહેલી લાળ કે અન્ય પ્રવાહી બહાર નીકળી જશે અને શ્વાસ લેવાનો રસ્તો સાફ રહેશે.
ક્યારે ઈમરજન્સી મેડિકલ હેલ્પ (૧૦૮) બોલાવવી?
બધી જ આંચકીઓમાં હોસ્પિટલ જવાની જરૂર નથી હોતી, પરંતુ કેટલીક સ્થિતિમાં તાત્કાલિક ડોક્ટરી મદદ લેવી અનિવાર્ય છે:
૧. જો આંચકી ૫ મિનિટ કરતા વધુ સમય સુધી ચાલુ રહે.
૨. જો વ્યક્તિ સગર્ભા (Pregnant) હોય.
૩. જો આંચકી બંધ થયા પછી પણ વ્યક્તિ ભાનમાં ન આવે અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અનુભવે.
૪. જો એક આંચકી પછી તરત જ બીજી આંચકી આવે.
૫. જો વ્યક્તિને પહેલીવાર આંચકી આવી હોય અથવા તે પાણીમાં હોય ત્યારે આ ઘટના બની હોય.
