નોબેલ કમિટીના આકરા વલણથી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને ઝટકો, આ વર્ષે પણ નહીં મળે એવોર્ડ
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું નામ ફરી એક વખત નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારને લઈને ચર્ચામાં છે. કેટલાક દેશોના નેતાઓએ તેમના નામને પુરસ્કાર માટે આગળ ધપાવ્યું હોવાના અહેવાલો વચ્ચે હવે સવાલ એ છે કે શું 2026માં ટ્રમ્પને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર મળી શકે છે? તાજા અહેવાલો મુજબ આ વખતે પણ તેમના નામની ચર્ચા હોવા છતાં પુરસ્કાર મળવાની સંભાવના ઓછી માનવામાં આવી રહી છે.
આ ચર્ચા પાછળ માત્ર ટ્રમ્પનું નામ જ કારણ નથી. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો વર્તમાન સંઘર્ષ, આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સાથે અમેરિકાના સંબંધો અને ખાસ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયિક સંસ્થાઓ અંગે ટ્રમ્પ પ્રશાસનનું વલણ પણ નોબેલ કમિટીના સંભવિત નિર્ણયને લઈને ચર્ચાનો ભાગ બન્યું છે. રોઇટર્સ સાથે વાત કરનારા નિષ્ણાતોના મતે, આ વખતે કમિટી એવા ઉમેદવાર અથવા સંસ્થાને પસંદ કરવા અંગે વિચાર કરી શકે છે જે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા, માનવાધિકાર અને શાંતિના મુદ્દાઓને આગળ ધપાવે.
9 ઓક્ટોબરે થશે નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારની જાહેરાત
2026ના નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારની જાહેરાત 9 ઓક્ટોબરે થવાની છે. નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર અંગે અંતિમ નિર્ણય નોર્વેની નોબેલ કમિટી દ્વારા લેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં ઉમેદવારોના નામ જાહેર રીતે ઉપલબ્ધ થતા નથી અને સત્તાવાર રીતે નામાંકિત લોકોની સંપૂર્ણ યાદી પણ જાહેર કરવામાં આવતી નથી.
તેથી અત્યારે મીડિયામાં જે નામો ચર્ચાઈ રહ્યા છે, તે વિવિધ નિષ્ણાતોના વિશ્લેષણ, જાહેર નામાંકન અને સંબંધિત સ્ત્રોતોના આધારે સામે આવ્યા છે. અંતિમ નિર્ણય નોબેલ કમિટી જ લેશે.
નોબેલના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર 2025નો શાંતિ પુરસ્કાર વેનેઝુએલાની મારિયા કોરિના માચાડોને આપવામાં આવ્યો હતો.
ટ્રમ્પનું નામ ફરી કેમ ચર્ચામાં આવ્યું?
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ લાંબા સમયથી નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારના સંભવિત દાવેદારો તરીકે ચર્ચામાં રહ્યા છે. તેમના સમર્થકો દ્વારા વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓમાં મધ્યસ્થી અને શાંતિ પ્રયાસોને લઈને તેમના નામને આગળ કરવામાં આવ્યું છે.
રોઇટર્સના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ 2026માં પણ કંબોડિયા, ઇઝરાયલ અને પાકિસ્તાનના નેતાઓએ ટ્રમ્પને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર માટે નામાંકિત કર્યા હોવાના અહેવાલો છે. જોકે, નામાંકન થવું અને પુરસ્કાર મળવો બંને અલગ બાબતો છે. નામાંકિત થયેલા તમામ વ્યક્તિઓ અથવા સંસ્થાઓમાંથી માત્ર એકને જ પુરસ્કાર મળે એવું પણ જરૂરી નથી, કારણ કે કમિટી પોતાની પ્રક્રિયા મુજબ અંતિમ પસંદગી કરે છે.
ઈરાન સાથેનો સંઘર્ષ બની શકે છે મહત્વનું પરિબળ
ટ્રમ્પના સંભવિત નોબેલ અંગેની ચર્ચામાં સૌથી મોટો મુદ્દો હાલમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ છે. રોઇટર્સના અહેવાલમાં નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું છે કે ચાલુ યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ટ્રમ્પના શાંતિ પુરસ્કાર માટેના દાવાને મુશ્કેલ બનાવી શકે છે.
નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારનો મૂળ વિચાર શાંતિ માટે કરવામાં આવેલા પ્રયાસોને માન્યતા આપવાનો છે. તેથી એક તરફ કોઈ નેતા શાંતિ અથવા વાટાઘાટોની વાત કરે અને બીજી તરફ તેના દેશની સૈન્ય કાર્યવાહી ચાલુ હોય તો કમિટી સામે નિર્ણય વધુ જટિલ બની શકે છે.
અહીં એક મહત્વની બાબત એ છે કે નોબેલ કમિટીના સભ્યો કયા માપદંડને કેટલું મહત્વ આપે છે તેની સંપૂર્ણ માહિતી બહારથી જાણી શકાતી નથી. તેથી હાલમાં ટ્રમ્પને પુરસ્કાર નહીં મળે એવું અંતિમ રીતે કહેવું શક્ય નથી; પરંતુ ઉપલબ્ધ નિષ્ણાત વિશ્લેષણ તેમના માટે પરિસ્થિતિ સરળ નથી દર્શાવતું.
ગયા વર્ષે મારિયા કોરિના માચાડોનું નામ પણ ચર્ચામાં રહ્યું હતું
2025ના નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર માટે પણ ટ્રમ્પનું નામ ભારે ચર્ચામાં હતું. પરંતુ અંતે આ પુરસ્કાર વેનેઝુએલાની વિપક્ષી નેતા મારિયા કોરિના માચાડોને આપવામાં આવ્યો હતો. નોબેલના સત્તાવાર ડેટાબેઝમાં પણ 2025ના શાંતિ પુરસ્કારની વિજેતા તરીકે તેમનું નામ નોંધાયેલું છે.
ત્યારબાદ માચાડોએ પોતાનું નોબેલ મેડલ ટ્રમ્પને આપ્યું હતું. રોઇટર્સના જણાવ્યા મુજબ આ ઘટના નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારના ઇતિહાસમાં અસામાન્ય ઘટનામાંથી એક બની હતી અને તેણે આ વર્ષે નોબેલ કમિટી સામે પણ એક અલગ પ્રકારનું રાજકીય દબાણ ઊભું કર્યું છે.
આ ઘટનાના કારણે 2026ના નિર્ણયમાં કમિટી એવી વ્યક્તિ અથવા સંસ્થાની પસંદગી કરશે કે નહીં, જેને ટ્રમ્પ પ્રશાસન તરફથી રાજકીય દબાણનો સામનો કરવો પડી શકે, તે અંગે પણ નિષ્ણાતો ચર્ચા કરી રહ્યા છે.
આ વખતે આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતોના નામ પણ ચર્ચામાં
આ વર્ષની ચર્ચામાં એક મહત્વનું નામ વ્યક્તિનું નહીં પરંતુ સંસ્થાનું છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ ઇન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ કોર્ટ (ICC) અને ઇન્ટરનેશનલ કોર્ટ ઓફ જસ્ટિસ (ICJ) જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયિક મંચોના નામ પણ સંભવિત વિકલ્પ તરીકે ચર્ચાઈ રહ્યા છે.
આ ચર્ચાનું કારણ પણ વર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિ સાથે જોડાયેલું છે. અમેરિકાએ ICC સામે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં ટ્રમ્પે દેશોને ICCમાંથી બહાર નીકળવાની અપીલ પણ કરી હતી. અમેરિકી પ્રશાસને કોર્ટના કેટલાક અધિકારીઓ સામે પ્રતિબંધો અને અન્ય પગલાં પણ લીધા છે.
આ સ્થિતિમાં જો આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયિક સંસ્થાને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર આપવામાં આવે તો તેને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને વૈશ્વિક ન્યાય વ્યવસ્થાના સમર્થનના સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી શકે છે. જોકે, આ માત્ર નિષ્ણાતો દ્વારા કરવામાં આવતું વિશ્લેષણ છે; નોબેલ કમિટીએ એવો કોઈ નિર્ણય જાહેર કર્યો નથી.
પોપ લિયોનું નામ પણ ચર્ચામાં
આ વર્ષે નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર માટે ચર્ચાતું બીજું મોટું નામ પોપ લિયોનું છે. તેઓ વિશ્વભરમાં યુદ્ધ, શાંતિ, માનવાધિકાર અને સ્થળાંતર જેવા મુદ્દાઓ પર પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
તાજેતરમાં ફ્રાન્સની મુલાકાત દરમિયાન પોપ લિયોએ યુક્રેન યુદ્ધને લઈને વાટાઘાટો અને સમાધાનની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે સંબંધિત પક્ષોએ કેટલીક બાબતોમાં સમજૂતી કરવાની તૈયારી રાખવી જોઈએ એવી અપીલ કરી હતી.
તેમણે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને અન્ય બહુપક્ષીય સંસ્થાઓની અસરકારકતા અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમના મતે આંતરરાષ્ટ્રીય સંવાદને માત્ર ઔપચારિક પ્રક્રિયા ન બનવા દેવી જોઈએ અને વૈશ્વિક સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે સંવાદને મહત્વ આપવું જોઈએ.
આ કારણે કેટલાક નિષ્ણાતો પોપ લિયોને આ વર્ષની ચર્ચામાં મહત્વનું નામ માની રહ્યા છે.
ફ્રાંસેસ્કા અલ્બેનીઝનું નામ પણ આગળ
નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારની ચર્ચામાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની અધિકૃત ફ્રાંસેસ્કા અલ્બેનીઝનું નામ પણ લેવામાં આવી રહ્યું છે. તેઓ પેલેસ્ટિનિયન વિસ્તારો અંગે UNના વિશેષ રિપોર્ટર તરીકે કાર્ય કરી રહ્યા છે.
ઇઝરાયલ-ગાઝા યુદ્ધ અને પેલેસ્ટિનિયન વિસ્તારો અંગે તેમના નિવેદનોને કારણે તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ચર્ચાસ્પદ વ્યક્તિ બની ચૂક્યા છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ અમેરિકા અને ઇઝરાયલ તરફથી પણ તેમની ટીકા થઈ છે.
આથી જો તેમને અથવા તેમની કામગીરીને માન્યતા મળે તો તે પણ આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર અને યુદ્ધ સંબંધિત મુદ્દાઓ અંગે નોબેલ કમિટીના વલણ તરીકે જોવામાં આવી શકે છે.
કમિટી પાસે બીજો રસ્તો પણ છે
નિષ્ણાતોના વિશ્લેષણમાં એક બીજો સંભવિત રસ્તો પણ સામે આવ્યો છે. નોબેલ કમિટી આ વર્ષે એવી વ્યક્તિ કે સંસ્થાને પસંદ કરી શકે છે જે કોઈ મોટા રાજકીય વિવાદના કેન્દ્રમાં ન હોય.
રોઇટર્સે સંભવિત વિકલ્પોમાં સુદાનની Emergency Response Rooms જેવી સ્થાનિક માનવતાવાદી પહેલો અને Save the Children જેવી સંસ્થાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. આવી પસંદગી યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સામાન્ય લોકો માટે કામ કરતી સંસ્થાઓના યોગદાનને માન્યતા આપી શકે છે.
એટલે અંતિમ નિર્ણય માત્ર ટ્રમ્પના નામની આસપાસ જ સીમિત રહેશે એવું જરૂરી નથી. કમિટી શાંતિ, માનવતાવાદ, આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો અને લોકશાહી જેવા અલગ-અલગ મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણય લઈ શકે છે.
ટ્રમ્પ માટે નોબેલનો મામલો કેમ મુશ્કેલ બન્યો?
ટ્રમ્પના નામને લઈને સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે તેમના આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ પ્રયાસો અને તેમની સરકારની સૈન્ય તથા વિદેશ નીતિને કમિટી કેવી રીતે જુએ છે. એક તરફ તેમના સમર્થકો વિવિધ રાજદ્વારી પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કરે છે, તો બીજી તરફ તેમના વિરોધીઓ યુદ્ધ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ અંગેના અમેરિકી વલણ તરફ ધ્યાન દોરે છે.
આ બંને દૃષ્ટિકોણ વચ્ચે અંતિમ નિર્ણય કરવો નોબેલ કમિટી માટે પણ સંવેદનશીલ બની શકે છે. ખાસ કરીને ગયા વર્ષે માચાડોનો પુરસ્કાર અને ત્યારબાદ મેડલ ટ્રમ્પને આપવાની ઘટના પછી આ વર્ષની પસંદગી પર સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન છે.
હવે નજર 9 ઓક્ટોબર પર
2026નો નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર કોને મળે છે તે અંગેની તમામ અટકળોનો અંત 9 ઓક્ટોબરે આવશે. ત્યાં સુધી ટ્રમ્પ, પોપ લિયો, આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતો, ફ્રાંસેસ્કા અલ્બેનીઝ અને અન્ય સંભવિત ઉમેદવારોના નામ ચર્ચામાં રહેશે.
હાલના નિષ્ણાત વિશ્લેષણ મુજબ ટ્રમ્પના નામની ચર્ચા હોવા છતાં તેમના પુરસ્કાર જીતવાની શક્યતા ઓછી માનવામાં આવી રહી છે. પરંતુ નોબેલ કમિટીનો અંતિમ નિર્ણય જાહેર થાય ત્યાં સુધી કોઈ પણ નામ અંગે નિશ્ચિત પરિણામ માનવું યોગ્ય નથી.
આ વખતનો નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર માત્ર એક વ્યક્તિને સન્માન આપવાનો નિર્ણય નહીં, પરંતુ યુદ્ધ, આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો, માનવાધિકાર અને વૈશ્વિક સંવાદ જેવા મુદ્દાઓ અંગે વિશ્વમાં ચાલી રહેલી ચર્ચાને પણ પ્રતિબિંબિત કરી શકે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે નોબેલ કમિટી વ્યક્તિ, આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા કે માનવતાવાદી સંગઠનમાંથી કોને આ પ્રતિષ્ઠિત સન્માન માટે પસંદ કરે છે.
