કિંગ મોહમ્મદ VI એ ફાતિમા ઝહરા મન્સૌરને સોંપી દેશની કમાન, બન્યા મોરોક્કોના પહેલા મહિલા PM
મોરોક્કોની રાજનીતિમાં આજકાલ એક એવું નામ ગુંજી રહ્યું છે, જેણે માત્ર દેશની અંદર જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક રાજનીતિ અને આરબ જગતમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. તેમનું નામ છે— ફાતિમા ઝહરા અલ મન્સૌર (Fatima Zahra Mansouri). મોરોક્કોના કિંગ મોહમ્મદ VI દ્વારા તેમને દેશના પ્રથમ મહિલા વડાપ્રધાન તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા બાદથી જ તેમની પ્રશાસનિક ક્ષમતા, નેતૃત્વ શૈલી અને રાજકીય સફરની ચર્ચા ચારેય બાજુ થઈ રહી છે.
પરંપરાગત રીતે બંધારણીય રાજશાહી ધરાવતા મોરોક્કોમાં, જ્યાં સત્તાના અંતિમ અને મુખ્ય અધિકારો રાજા પાસે કેન્દ્રિત હોય છે, ત્યાં ફાતિમા ઝહરા મન્સૌરે પોતાની જમીની પકડ, વ્યવહારુ નીતિઓ અને અદભુત કૂટનીતિક સંતુલનના બળે એક અમીટ અને સ્વતંત્ર ઓળખ બનાવી છે.
પ્રારંભિક જીવન, પારિવારિક પૃષ્ઠભૂમિ અને કાનૂની દક્ષતા
ફાતિમા ઝહરા મન્સૂરીનો જન્મ ઈતિહાસ અને સંસ્કૃતિથી સમૃદ્ધ એવા શહેર ‘મારાકેશ’ના એક અત્યંત પ્રભાવશાળી અને પ્રતિષ્ઠિત પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પરિવારનો રાજકીય અને કાનૂની બંને ક્ષેત્રોમાં લાંબા સમયથી નોંધપાત્ર પ્રભાવ રહ્યો છે. તેમના પિતા, અબ્દેરહમાન મન્સૂરી, ઘણા વર્ષો સુધી મારાકેશના ‘પાશા’ (ડેપ્યુટી ગવર્નર) તરીકે સેવા આપી ચૂક્યા હતા. સંસ્કારી અને રાજકીય રીતે સક્રિય એવા પારિવારિક વાતાવરણને કારણે તેમને નાની ઉંમરથી જ જાહેર વહીવટ, સરકારી કામગીરી અને સ્થાનિક શાસનની બારીકાઈઓને નજીકથી સમજવાની તક મળી.
પોતાના ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે તેઓ ફ્રાન્સ ગયા હતા. તેમણે મોન્ટપેલિયર યુનિવર્સિટીમાંથી કાયદા (Law)ની ડિગ્રી મેળવી અને ત્યારબાદ પેરિસ યુનિવર્સિટીમાંથી ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડ લો (આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર કાયદો) માં વિશેષતા પ્રાપ્ત કરી. મુખ્યધારાની રાજનીતિમાં પગ મૂકતા પહેલા, તેમણે મરાકેશમાં એક સફળ કોમર્શિયલ લૉયર તરીકે પોતાની પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી હતી. રિયલ એસ્ટેટ અને કોર્પોરેટ લૉમાં તેમની ઊંડી સમજએ તેમને જટિલ પરિસ્થિતિઓનું વિશ્લેષણાત્મક મૂલ્યાંકન કરવાની અને મુશ્કેલ વાટાઘાટોને સંભાળવાની એક વિશેષ ક્ષમતા આપી, જેણે આગળ ચાલીને તેમના રાજકીય જીવનનો મજબૂત પાયો નાખ્યો.
મરાકેશના પ્રથમ મહિલા મેયરથી લઈને રાષ્ટ્રીય નેતૃત્વ સુધી
મન્સૌરના રાજકીય કારકિર્દીનો પહેલો મોટો અને ઐતિહાસિક પડાવ વર્ષ ૨૦૦૯ માં આવ્યો, જ્યારે માત્ર ૩૩ વર્ષની વયે તેમને મરાકેશના મેયર ચૂંટવામાં આવ્યા. તેઓ આ પ્રમુખ શહેરના મેયર બનનારા પ્રથમ મહિલા અને મોરોક્કોના ઇતિહાસમાં કોઈપણ મોટી મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલનું નેતૃત્વ કરનારા બીજા મહિલા બન્યા.
એવા
રાજકીય પરિવેશમાં જ્યાં પરંપરાગત રીતે અનુભવી પુરુષ નેતાઓનું વર્ચસ્વ હતું, તેમણે પોતાની પ્રશાસનિક કાર્યક્ષમતાથી બધાને ચોંકાવી દીધા. પોતાના કાર્યકાળ દરમિયાન તેમણે શહેરી આધુનિકીકરણ, ઐતિહાસિક વારસાના સંરક્ષણ, જાહેર પરિવહન વ્યવસ્થામાં સુધારો અને સામાજિક પાયાના માળખાના વિકાસને પોતાની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા બનાવી. તેમના આ શાનદાર કામનું પરિણામ એ આવ્યું કે જનતાએ ૨૦૨૧ માં ફરી એકવાર તેમને ભારે બહુમતી સાથે મરાકેશના મેયર ચૂંટીને તેમના નેતૃત્વ પર મહોર મારી દીધી.
સ્થાનિક સ્તરે પોતાની કાબેલિયત સાબિત કર્યા પછી, તેમણે રાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં પ્રવેશ કર્યો. તેઓ પોતાની મધ્યમાર્ગી પાર્ટી ‘ઓથેન્ટિસિટી એન્ડ મોર્ડનિટી પાર્ટી’ (PAM) ના સહ-સંસ્થાપક અને મુખ્ય રણનીતિકાર છે. તાજેતરની સંસદીય ચૂંટણીઓમાં તેમણે પોતાની પાર્ટીને શાનદાર જીત અપાવી અને ફૂટબોલ પ્રમુખ ફૌજી લેકઝા જેવા કદ્દાવર નેતાઓને પાછળ છોડતા સત્તાના શીર્ષ પદ એટલે કે વડાપ્રધાનની ખુરશી સુધીની સફર નક્કી કરી. ટ્યુનિશિયાની નજલા બોડેન પછી તેઓ આરબ જગતમાં કોઈપણ સરકારનું નેતૃત્વ કરનારા માત્ર બીજા મહિલા બન્યા છે.
કટોકટી સંચાલન (Crisis Management) અને મંત્રી તરીકે શાનદાર ભૂમિકા
ઓક્ટોબર ૨૦૨૧ માં, કિંગ મોહમ્મદ VI એ તેમને રાષ્ટ્રીય ક્ષેત્ર આયોજન, ભૂમિ આયોજન, આવાસ અને શહેરી નીતિ મંત્રીની જવાબદારી સોંપી હતી. આ પદ પર રહેતા તેમણે દેશભરમાં મોટા પાયે રાષ્ટ્રીય આવાસ અને શહેરી પુનરુત્થાન યોજનાઓને અસરકારક રીતે લાગુ કરી.
આ ઉપરાંત, સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૩ માં જ્યારે ભીષણ મરાકેશ-સાફી ભૂકંપે તારાજી મચાવી હતી, ત્યારે તેમણે આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને રાહત તથા પુનર્વસન કાર્યોનું ખૂબ જ કુશળતાપૂર્વક નેતૃત્વ કર્યું હતું. તેમના આ ત્વરિત અને સંવેદનશીલ પ્રશાસનિક પગલાએ લાખો પ્રભાવિત લોકોને મોટી રાહત પહોંચાડી હતી.
આરબ જગતમાં કેમ થઈ રહી છે તેમની પ્રશંસા?
આરબ જગતમાં, જ્યાં ટોચના કાર્યવાહક પદો પર મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ ઇતિહાસમાં હંમેશાં ઓછું રહ્યું છે, ત્યાં ફાતિમા ઝહરા મન્સૌર એક નવી આશા અને પ્રેરણાની કિરણ બનીને ઉભરી આવ્યા છે.
સર્વસંમતિ સાધનાર નેતા: પાશ્ચાત્ય રાજકારણની પરંપરાગત “આયર્ન લેડીઝ” (જેમ કે માર્ગારેટ થેચર) — જેઓ તેમના કઠોર અને આક્રમક વલણ માટે જાણીતી હતી — તેનાથી વિપરીત, મન્સૂરીને “સર્વસંમતિ સાધનાર” (consensus builder) તરીકે જોવામાં આવે છે. મુશ્કેલ નિર્ણયો લેતી વખતે પણ, તેઓ સંવાદ, ભાવનાત્મક સમજ (emotional intelligence) અને રાજદ્વારી સૌજન્ય પર આધાર રાખે છે. પરંપરા અને આધુનિકતા વચ્ચે સંતુલન: તેઓ આરબ જગતમાં એવી પ્રગતિશીલ વિચારસરણીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે પોતાની સાંસ્કૃતિક અને ઇસ્લામિક વિરાસતનો આદર કરવાની સાથે સાથે આધુનિક સુધારાઓને પણ અપનાવે છે.
પરંપરા અને આધુનિકતાનું સંતુલન: તેઓ આરબ જગતની એક એવી પ્રગતિશીલ વિચારધારાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે પોતાની સાંસ્કૃતિક અને ઇસ્લામિક વારસાનું સન્માન કરતા આધુનિક સુધારાઓને અપનાવે છે.
સમાવેશી નેતૃત્વ: કોઈપણ પ્રકારની વિભાજનકારી રાજનીતિ વગર જટિલ ગઠબંધનોને સાથે લઈને ચાલવાની તેમની શૈલીએ તેમને વિરોધી છાવણીમાં પણ ઊંડું સન્માન અપાવ્યું છે.
આજે ફાતિમા ઝહરા અલ મન્સૌર માત્ર એક પદ સંભાળનાર રાજનેતા નથી, પરંતુ તેઓ આધુનિક આરબ જગતમાં સુશાસન, વ્યવહારિકતા અને સમાવેશી મહિલા નેતૃત્વનો એક નવો અને ચમકતો ચહરો બની ચૂક્યા છે.
