સોનિયા ગાંધી અચાનક પહોંચ્યા અને બદલાઈ ગઈ બેઠકની ગોઠવણ, INDIA બ્લોકની બેઠકમાં શું થયું?
નવી દિલ્હીમાં બુધવારે યોજાયેલી INDIA બ્લોકની મહત્વપૂર્ણ બેઠક રાજકીય મુદ્દાઓ ઉપરાંત એક રસપ્રદ ઘટનાને કારણે પણ ચર્ચામાં આવી છે. બેઠક શરૂ થાય તે પહેલાં બધું લગભગ નક્કી થઈ ગયું હતું. નેતાઓ માટે નામની પ્લેટ લગાવવામાં આવી હતી, કયા નેતા ક્યાં બેસશે તેની વ્યવસ્થા પણ અગાઉથી કરવામાં આવી હતી અને મંચ પરની બેઠકનું આયોજન પણ પૂર્ણ થઈ ગયું હતું.
પરંતુ કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા સોનિયા ગાંધી અચાનક બેઠક સ્થળે પહોંચતાં સમગ્ર વ્યવસ્થામાં થોડીવાર માટે ફેરફાર કરવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ. તેમની હાજરી અંગે અગાઉથી કોઈને જાણ ન હોવાનું સૂત્રોના હવાલાથી અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. પરિણામે કયા નેતાની બાજુમાં સોનિયા ગાંધી બેસશે અને તેમને આગળની હરોળમાં કઈ જગ્યા આપવામાં આવશે તે અંગે સ્થળ પર જ ચર્ચા થઈ.
આ નાનકડી ઘટના વચ્ચે INDIA બ્લોકની બેઠકમાં મુખ્ય ચર્ચા ચૂંટણી પ્રક્રિયા, મતદાર યાદીની Special Intensive Revision (SIR) અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને લઈને વિપક્ષની આગળની રણનીતિ પર કેન્દ્રિત રહી.
બેઠક પહેલાં જ તમામ તૈયારીઓ થઈ ગઈ હતી
INDIA બ્લોકની આ બેઠકમાં દેશભરના વિવિધ વિપક્ષી પક્ષોના નેતાઓ હાજર રહ્યા હતા. બેઠકનું આયોજન દિલ્હીના કૉન્સ્ટિટ્યુશન ક્લબમાં કરવામાં આવ્યું હતું.
મહત્વની વાત એ હતી કે બેઠક અને ત્યારબાદ યોજાનારી પ્રેસ કોન્ફરન્સ માટે બેઠક વ્યવસ્થા અગાઉથી નક્કી કરવામાં આવી હતી. નેતાઓની રાજકીય સ્થિતિ, તેમની પાર્ટીનું પ્રતિનિધિત્વ અને સંસદીય ભૂમિકા જેવા વિવિધ પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને બેઠકો ગોઠવવામાં આવી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
કોંગ્રેસના કેટલાક નેતાઓ ઉપરાંત તૃણમૂલ કોંગ્રેસના નેતા ડેરેક ઓ’બ્રાયને પણ કાર્યક્રમ શરૂ થાય તે પહેલાં બેઠક વ્યવસ્થાનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. દરેક નેતા માટે નામની પ્લેટ મૂકવામાં આવી હતી, જેથી પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન કોઈ ગૂંચવણ ન સર્જાય.
પરંતુ સોનિયા ગાંધી માટે કોઈ નામની પ્લેટ રાખવામાં આવી નહોતી, કારણ કે તેમના અચાનક આગમનની અગાઉથી અપેક્ષા નહોતી.
સોનિયા ગાંધી આવ્યા અને તરત જ બેઠક બદલવાની ચર્ચા શરૂ
સોનિયા ગાંધી બેઠક સ્થળે પહોંચ્યા ત્યારે ત્યાં હાજર કેટલાક નેતાઓએ તેમને બેઠક આપવા માટે જગ્યા શોધવાનું શરૂ કર્યું. અહેવાલો અનુસાર, તૃણમૂલ કોંગ્રેસની મમતા બેનર્જી અને એનસીપી (શરદ પવાર)ની સાંસદ સુપ્રિયા સુળેએ પણ આ દરમિયાન સોનિયા ગાંધી માટે બેઠક શોધવામાં મદદ કરી.
પ્રથમ તો કેટલાક નેતાઓએ રાહુલ ગાંધીની બેઠક પર સોનિયા ગાંધીને બેસવા માટે સંકેત કર્યો હતો. પરંતુ સોનિયા ગાંધી રાહુલ ગાંધીની ખુરશી પર બેસવાને બદલે આરજેડીના નેતા તેજસ્વી યાદવ માટે રાખવામાં આવેલી બેઠક પર જઈને બેઠા.
આ દરમિયાન કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે પણ હોલમાં પહોંચ્યા. તેમણે પોતાની બાજુમાં સોનિયા ગાંધી માટે બેઠક ગોઠવવાની સૂચના આપી. ત્યારબાદ બેઠક વ્યવસ્થા ફરી બદલાઈ અને સોનિયા ગાંધી ખડગેની બાજુમાં બેઠા.
આ નાનકડો પ્રસંગ બેઠક શરૂ થાય તે પહેલાંનો હતો, પરંતુ મીડિયા અને ત્યાં હાજર લોકોનું ધ્યાન તેની તરફ ગયું.
મમતા બેનર્જી અને સોનિયા ગાંધી એકસાથે બેઠા
નવી ગોઠવણમાં સોનિયા ગાંધીની એક બાજુ મમતા બેનર્જી બેઠા હતા, જ્યારે ત્યારબાદ સુપ્રિયા સુળે અને સમાજવાદી પાર્ટીના સાંસદ હરೇಂದ್ರ મલિક બેઠા હતા.
બીજી તરફ મલ્લિકાર્જુન ખડગેની બાજુમાં રાહુલ ગાંધી બેઠા હતા. ત્યારબાદ નેશનલ કોન્ફરન્સના નેતા ઓમર અબ્દુલ્લા, CPMના મહાસચિવ એમ.એ. બેબી અને CPI(ML)ના મહાસચિવ દીપંકર ભટ્ટાચાર્ય સહિતના નેતાઓ બેઠા હતા. આગળની વ્યવસ્થામાં તેજસ્વી યાદવ અને કપિલ સિબ્બલ માટે પણ જગ્યા રાખવામાં આવી હતી.
કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા પી. ચિદમ્બરમ માટે પણ આગળની હરોળમાં નામની પ્લેટ મૂકવામાં આવી હતી, પરંતુ તેઓ બેઠકમાં હાજર ન હોવાથી તેમની જગ્યા ખાલી રહી.
આ રીતે કાર્યક્રમ શરૂ થાય તે પહેલાં જ મંચની બેઠક વ્યવસ્થામાં એકથી વધુ વખત ફેરફાર થયો.
પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં સોનિયા ગાંધીનો મમતા બેનર્જી સાથેનો ક્ષણ ચર્ચામાં
બેઠક બાદ યોજાયેલી પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન પણ સોનિયા ગાંધી અને મમતા બેનર્જી વચ્ચેનો એક પ્રસંગ જોવા મળ્યો.
જ્યારે મમતા બેનર્જી મીડિયા સમક્ષ બોલી રહ્યા હતા ત્યારે સોનિયા ગાંધી તેમની પાછળ બેઠા હતા. મમતા બેનર્જીએ ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને ચૂંટણી પંચ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર વિપક્ષની સ્થિતિ રજૂ કરી હતી.
આ દરમિયાન સોનિયા ગાંધીએ મમતા બેનર્જીની પીઠ થપથપાવી હતી. આ દૃશ્યને બેઠકમાં હાજર લોકો અને મીડિયાએ નોંધ્યું. ભારત ટુડેના અહેવાલ મુજબ બંને નેતાઓ વચ્ચેનો આ ક્ષણ બેઠક દરમિયાન જોવા મળેલા સહકારના દૃશ્યોમાંનો એક હતો.
બેઠકનો મુખ્ય મુદ્દો શું હતો?
સોનિયા ગાંધીના અચાનક આગમન અને બેઠક વ્યવસ્થાના પ્રસંગથી અલગ જોવામાં આવે તો INDIA બ્લોકની બેઠકનો મુખ્ય એજન્ડા ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદી સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ હતો.
વિપક્ષી પક્ષોએ Special Intensive Revision એટલે કે SIR પ્રક્રિયા અંગે પોતાના વાંધા રજૂ કર્યા છે. INDIA બ્લોકના નેતાઓએ આ મુદ્દે સંયુક્ત કાર્યક્રમ અને દેશવ્યાપી રાજકીય અભિયાન અંગે ચર્ચા કરી હતી.
કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ ફરીથી રજૂ કરી હતી. તેમણે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને મતદાર યાદી અંગે વિપક્ષની ચિંતાઓને બેઠકના મુખ્ય મુદ્દા તરીકે રજૂ કરી.
CEC સામે કાર્યવાહીનો મુદ્દો પણ મહત્વનો
બેઠક પહેલાંથી જ જ્ઞાનેશ કુમારને પદ પરથી હટાવવા માટે સંસદમાં પ્રસ્તાવ લાવવાની ચર્ચા ચાલી રહી હતી. 30 સપ્ટેમ્બરની બેઠકમાં આ મુદ્દે આગળની કાર્યવાહી અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી.
અહેવાલો અનુસાર, લોકસભા અને રાજ્યસભામાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને હટાવવા માટે નવી નોટિસનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. અગાઉ પણ વિપક્ષી સાંસદો તરફથી આ પ્રકારની કાર્યવાહી માટે પ્રયાસ કરવામાં આવ્યા હતા.
ભારતના બંધારણની કલમ 324(5) મુજબ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશને હટાવવાની પ્રક્રિયા અને સમાન આધાર હેઠળ પદ પરથી દૂર કરી શકાય છે. તેથી આ મુદ્દો માત્ર રાજકીય નિવેદન પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ સંસદીય પ્રક્રિયા સાથે પણ જોડાયેલો છે.
DMK અને AAP બેઠકમાં નહોતા, પરંતુ મુદ્દા પર સમર્થનની વાત
INDIA બ્લોકની બેઠકમાં તમામ વિપક્ષી પક્ષો એકસાથે હાજર રહ્યા નહોતા. DMK અને AAPએ બેઠકમાં હાજરી આપી નહોતી. સમાજવાદી પાર્ટીના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવે પણ વ્યક્તિગત રીતે હાજરી આપવાને બદલે પ્રતિનિધિ મોકલ્યો હતો.
જોકે, બેઠકમાં હાજર ન હોવા છતાં DMKએ સંસદમાં જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવાના પ્રસ્તાવને સમર્થન આપવાની વાત કરી હતી. DMKના પ્રવક્તા ટી.કે.એસ. એલંગોવને કહ્યું હતું કે પાર્ટી INDIA બ્લોકનો ભાગ ન હોવા છતાં આ મુદ્દે સંસદમાં વિપક્ષ સાથે ઉભી રહેશે.
AAP તરફથી પણ જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ પ્રસ્તાવને સમર્થન આપવાની વાત સામે આવી હતી. એટલે બેઠકમાં હાજરી અને ચોક્કસ મુદ્દે સંસદીય સહકાર—આ બંને બાબતોને અલગ રીતે જોવામાં આવી રહી છે.
ભાજપે INDIA બ્લોકના વલણ પર સવાલ ઉઠાવ્યા
બીજી તરફ, સત્તાધારી ભાજપે INDIA બ્લોકના વલણની ટીકા કરી છે. ભાજપના નેતાઓએ વિપક્ષના અભિયાનને રાજકીય રણનીતિ સાથે જોડ્યું છે અને INDIA બ્લોક પર રાજકીય સ્વાર્થ માટે એકસાથે આવવાનો આરોપ મૂક્યો છે.
આ મુદ્દે વિપક્ષની દલીલ અલગ છે. વિપક્ષી પક્ષોનું કહેવું છે કે મતદાર યાદી, ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને ચૂંટણી પંચની કામગીરી અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવવાનો તેમનો હેતુ ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી અંગે ચર્ચા કરાવવાનો છે. બંને પક્ષોના આ દાવાઓ વચ્ચે ચૂંટણી પંચે પોતાના નિર્ણયોને કાયદા અને પ્રક્રિયા અનુસાર હોવાનું જણાવ્યું છે. તેથી SIR અને ચૂંટણી પંચને લગતા વિવાદમાં અલગ-અલગ પક્ષોના દાવા અને સત્તાવાર પ્રક્રિયા વચ્ચેનો તફાવત સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે.
બેઠકમાં આગળની રણનીતિ અંગે ચર્ચા
INDIA બ્લોકની બેઠક માત્ર CECના રાજીનામાની માંગ સુધી મર્યાદિત રહી નહોતી. વિપક્ષી પક્ષોએ આગળના દિવસોમાં સંયુક્ત રીતે આ મુદ્દો કેવી રીતે ઉઠાવવો, જનઆંદોલન કેવી રીતે ચલાવવું અને સંસદમાં કઈ રીતે મુદ્દો આગળ વધારવો તેની પણ ચર્ચા કરી.
અહેવાલો મુજબ બ્લોકે SIR અંગે સંયુક્ત વિરોધ કાર્યક્રમ અને આગામી દિવસોમાં વિવિધ રાજ્યોમાં રાજકીય કાર્યક્રમો કરવાની દિશામાં વાત આગળ ધપાવી છે.
સોનિયા ગાંધીની હાજરીથી શું સંદેશ ગયો?
બેઠકમાં સોનિયા ગાંધીની હાજરી અગાઉથી નક્કી નહોતી, છતાં તેમનું આગમન રાજકીય રીતે નોંધપાત્ર બન્યું. બેઠકની શરૂઆત પહેલાં માત્ર થોડી મિનિટોમાં તેમની માટે બેઠકની વ્યવસ્થા બદલવી પડી. ત્યારબાદ તેઓ મમતા બેનર્જી સાથે આગળની હરોળમાં બેઠા અને સમગ્ર પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન બેઠકમાં હાજર રહ્યા.
સોનિયા ગાંધી અને મમતા બેનર્જી વચ્ચે જોવા મળેલી આ નજીકની બેઠક અને પરસ્પર સંવાદને વિવિધ અહેવાલોએ નોંધ્યો છે. બીજી તરફ, બેઠકનો મૂળ મુદ્દો ચૂંટણી પંચ, SIR અને CEC વિરુદ્ધ આગળની સંસદીય તથા રાજકીય કાર્યવાહી રહ્યો.
આ રીતે દિલ્હીની આ બેઠકમાં એક તરફ વિપક્ષી પક્ષોની ચૂંટણી સંબંધિત રણનીતિ ચર્ચામાં રહી, તો બીજી તરફ સોનિયા ગાંધીના અચાનક આગમનથી બેઠક વ્યવસ્થામાં થયેલો ફેરફાર અને મમતા બેનર્જી સાથેનો તેમનો ક્ષણ પણ રાજકીય ચર્ચાનો ભાગ બન્યો. હવે આગામી તબક્કામાં INDIA બ્લોક પોતાની સંયુક્ત કાર્યવાહી અને સંસદમાં CEC વિરુદ્ધના પ્રસ્તાવને કેવી રીતે આગળ વધારે છે તેના પર ધ્યાન રહેશે.
