વૈશ્વિક રાજકારણમાં મોટો ઉલટફેર: ૭૨ કલાકમાં અમેરિકાના ત્રણ ‘વિરોધી’ સત્તાના શિખર પરથી નીચે ઉતર્યા
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં કેટલીકવાર એવા સંજોગો સર્જાય છે જે કોઈ પણ યુદ્ધ કે સૈન્ય કાર્યવાહી વગર જ દુનિયાની દિશા બદલી નાખે છે. હાલમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ માટે છેલ્લા ૭૨ કલાક કંઈક આવા જ આશ્ચર્યજનક રહ્યા છે. સામાન્ય રીતે ટ્રમ્પ પોતાની આક્રમક નીતિઓ અને જરૂર પડ્યે સૈન્ય દબાણ માટે જાણીતા છે, પરંતુ છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં એવું બન્યું છે કે ટ્રમ્પના ત્રણ મોટા ‘સિયાસી દુશ્મનો’ જાતે જ સત્તાના રમતમાંથી બહાર થઈ ગયા છે. બ્રિટન, પેરુ અને કોલંબિયા—આ ત્રણ દેશોમાં થયેલા રાજકીય ફેરફારોએ વોશિંગ્ટનના કોરિડોરમાં નવી ચર્ચાઓ જગાવી છે.
૧. બ્રિટન: કીર સ્ટાર્મરના રાજીનામા પાછળનું ગણિત
બ્રિટનના વડાપ્રધાન કીર સ્ટાર્મરનું રાજીનામું એક મોટા આંચકા સમાન છે. ભલે બ્રિટન અને અમેરિકા નાટો (NATO) ના સહયોગી દેશો હોય, પરંતુ ઈરાન અને અન્ય વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર સ્ટાર્મરની ‘તટસ્થ’ નીતિ ટ્રમ્પને જરાય પસંદ નહોતી. ખાસ કરીને ઈરાન સાથેના સંઘર્ષ સમયે જ્યારે અમેરિકાને બ્રિટનના સૈન્ય સાથની અપેક્ષા હતી, ત્યારે સ્ટાર્મરે અલિપ્ત રહેવાનું પસંદ કર્યું હતું.
આ ઉપરાંત, ચાગોસ દ્વીપસમૂહના મામલે પણ સ્ટાર્મરનું વલણ અમેરિકાની વ્યૂહાત્મક રુચિઓ સાથે મેળ ખાતું નહોતું. ટ્રમ્પ અને સ્ટાર્મર વચ્ચેના સંબંધોમાં સ્પષ્ટ તિરાડ જોવા મળતી હતી. લેબર પાર્ટીમાં આંતરિક કલહ અને નીતિગત નિષ્ફળતાઓને કારણે સ્ટાર્મરે પદ છોડવું પડ્યું. ટ્રમ્પ માટે આ એક એવી રાહત છે જે કદાચ તેઓ સીધા દબાણ દ્વારા પણ ઝડપથી મેળવી શક્યા ન હોત. હવે બ્રિટનમાં નવી સરકાર અને નવા નેતૃત્વ સાથે સંબંધો ફરીથી કેવા વળાંક લે છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
૨. પેરુ: સામ્યવાદને જાકારો અને રૂઢિચુસ્ત વિચારધારાનો વિજય
પેરુમાં થયેલું પરિવર્તન વધુ રોમાંચક છે. થોડા દિવસો પહેલા જ ટ્રમ્પે જાહેરમાં ચેતવણી આપી હતી કે જો પેરુમાં ફરીથી સામ્યવાદી (કોમ્યુનિસ્ટ) શાસન આવશે, તો અમેરિકા સૈન્ય કાર્યવાહી કરતા પણ અચકાશે નહીં. અહીંની જનતાએ ટ્રમ્પના ડરથી કે પછી પોતાની આંતરિક જરૂરિયાતોને કારણે, પરંતુ સામ્યવાદી નેતા સાંચેઝને સત્તામાંથી બહાર કરી દીધા છે.
રૂઢિચુસ્ત નેતા કેઈકો ફુજીમોરીની જીત પેરુના રાજકારણમાં એક મોટો બદલાવ છે. ફુજીમોરીની વિચારધારા ઘણી હદે અમેરિકાના વર્તમાન વહીવટીતંત્ર સાથે સુસંગત છે. આ જીત એ વાતનું પ્રમાણ છે કે લેટિન અમેરિકામાં પણ હવે રાજકીય પવન બદલાઈ રહ્યો છે અને લોકો સામ્યવાદના બદલે સ્થિરતા અને મૂડીવાદી માળખા તરફ વળી રહ્યા છે. ટ્રમ્પ માટે આ રાજદ્વારી જીત સમાન છે કારણ કે તેમના માટે ‘બેકયાર્ડ’ ગણાતા આ વિસ્તારમાં અમેરિકાના વિરોધીઓ નબળા પડ્યા છે.
૩. કોલંબિયા: ગુસ્તાવો પેટ્રોના પ્રભાવનો અંત
કોલંબિયામાં ગુસ્તાવો પેટ્રોનું શાસન હંમેશા ટ્રમ્પની નજરનું તારું રહ્યું છે. વેનેઝુએલાના નેતા નિકોલસ માદુરો સાથેના તેમના સંબંધો અને યુએસ નીતિઓના સતત વિરોધથી ટ્રમ્પ ખૂબ જ નારાજ હતા. જાન્યુઆરી ૨૦૨૬માં જ્યારે ટ્રમ્પે લશ્કરી કાર્યવાહીની વાત કરી, ત્યારે પેટ્રોસ દબાણ સામે ઝૂકી ગયા અને કેટલીક શરતો સ્વીકારી, પરંતુ તેમણે ક્યારેય ટ્રમ્પનો વિશ્વાસ જીતી શક્યા નહીં.
હવે તાજા ચૂંટણી પરિણામોમાં પેત્રોના નજીકના સાથી ઈવાન કેપેડા પાછળ રહી ગયા છે અને ટ્રમ્પ સમર્થિત ઉમેદવાર ડે લા એસ્પ્રેલાએ મજબૂત પકડ જમાવી છે. કોલંબિયા જેવા મહત્વના દેશમાં ટ્રમ્પના મિત્ર મનાતા ઉમેદવારનું આગળ વધવું એ દક્ષિણ અમેરિકામાં અમેરિકાના પ્રભાવને મજબૂત કરશે. આ પરિણામ માત્ર રાજકીય નથી, પરંતુ આર્થિક અને સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ પણ અમેરિકા માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.
શું આ માત્ર નસીબ છે કે ટ્રમ્પની રાજનીતિ?
ઘણા વિશ્લેષકો માને છે કે આ ઘટનાઓ માત્ર સંયોગ નથી. ટ્રમ્પની આક્રમક ભાષા અને વૈશ્વિક નેતાઓને સીધી ચેતવણી આપવાની શૈલીએ દુનિયાભરના દેશોમાં ‘અમેરિકા વિરોધી’ નેતાઓને બેકફૂટ પર લાવી દીધા છે. જ્યારે કોઈ દેશના નેતાને ખબર હોય કે ટ્રમ્પ સરકાર તેમની સાથેના સંબંધો તોડી શકે છે અથવા સૈન્ય પ્રતિબંધો લાદી શકે છે, ત્યારે ત્યાંની સ્થાનિક જનતા પણ પરિવર્તન માટે પ્રેરાય છે.
આ ત્રણેય દેશોમાં થયેલા ફેરફારો દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક રાજકારણમાં હવે ‘સોફ્ટ પાવર’ કરતા ‘હાર્ડ પાવર’નો ભય વધુ કામ કરી રહ્યો છે. ટ્રમ્પના શાસનમાં અમેરિકાની વિદેશ નીતિ જે રીતે બદલાઈ છે, તેણે દુનિયાના ઘણા નેતાઓ માટે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ ઉભી કરી છે.
ભવિષ્યની દિશા: શું અમેરિકા વધુ મજબૂત બનશે?
બ્રિટન, પેરુ અને કોલંબિયા—આ ત્રણેય દેશોમાં ટ્રમ્પ વિરોધી નેતાઓનું જવું એ એક મોટી ઘટના છે. અમેરિકા હવે આ દેશો સાથે નવા જોડાણ કરી શકશે, જે ઈરાન, ચીન અને અન્ય હરીફ દેશોને રોકવા માટે મહત્વના સાબિત થશે.
આ ઘટનાક્રમ એ વાતનું સાબિત કરે છે કે ટ્રમ્પની નીતિઓ કદાચ દુનિયાને ગમે કે ન ગમે, પણ તે અસરકારક ચોક્કસ છે. આવનારા દિવસોમાં અમેરિકા વધુ સક્રિયપણે પોતાની વૈશ્વિક હાજરી મજબૂત કરશે તે સ્પષ્ટ છે. જોકે, આ બદલાવ લાંબા ગાળે વિશ્વશાંતિ માટે કેટલો સાનુકૂળ રહેશે, તે તો સમય જ કહેશે.
આ ઘટનાક્રમ પર તમારો શું વિચાર છે? શું તમને લાગે છે કે વિશ્વમાં હવે રાષ્ટ્રવાદી નેતાઓનું વર્ચસ્વ વધી રહ્યું છે?
