“ચીન કેનેડાને ખાઈ જશે”: ટ્રમ્પે ‘ગોલ્ડન ડોમ’ અને બેઇજિંગ સાથેની મિત્રતા પર ઓટ્ટાવાને આપી કડક ચેતવણી
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્ની વચ્ચેનો રાજદ્વારી તણાવ એક નવા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. ટ્રમ્પે કેનેડાની વિદેશ નીતિની તીખી આલોચના કરતા ચેતવણી આપી છે કે ચીન સાથે વધતા આર્થિક સંબંધો ઓટ્ટાવા માટે ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે અને બેઇજિંગ તેમને “એક વર્ષની અંદર ખાઈ જશે”.
મુખ્ય વિવાદ: ‘ગોલ્ડન ડોમ’ અને ચીન સાથે વેપાર
આ વિવાદના મૂળમાં બે મુખ્ય મુદ્દાઓ છે: ગ્રીનલેન્ડ પર પ્રસ્તાવિત અમેરિકાની “ગોલ્ડન ડોમ” મિસાઇલ સંરક્ષણ પ્રણાલી અને કેનેડાનો ચીન સાથેનો તાજેતરનો $7 બિલિયનનો વેપાર કરાર.
- ગોલ્ડન ડોમનો વિરોધ: કેનેડાએ ગ્રીનલેન્ડમાં લાગનારી આ અંતરિક્ષ-આધારિત મિસાઇલ શિલ્ડનો ભાગ બનવાનો ઇનકાર કર્યો છે, જેને ટ્રમ્પ અમેરિકા અને કેનેડા બંનેની સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય ગણાવે છે.
- ચીનથી વધતી નિકટતા: ટ્રમ્પની “અમેરિકા ફર્સ્ટ” અને ટેરિફ નીતિઓના દબાણ વચ્ચે, વડાપ્રધાન કાર્નીએ 17 જાન્યુઆરીએ ચીન સાથે એક મોટો વેપાર કરાર કર્યો છે. આ હેઠળ કેનેડાએ ચીની ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EVs) પરનો 100% ટેરિફ ઘટાડવા પર સહમતિ દર્શાવી છે, જ્યારે ચીન કેનેડાના કેનોલા બીજ પરની ડ્યુટી ઘટાડશે.
ટ્રમ્પનો તીખો હુમલો અને કાર્નીનો જવાબ
ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર લખ્યું કે કેનેડાએ અમેરિકા તરફથી મળતી સુરક્ષા અને સુવિધાઓ માટે “આભારી” હોવું જોઈએ. તેમણે કાર્ની પર નિશાન સાધતા કહ્યું, “કેનેડા અમેરિકાને કારણે જીવંત છે. હવે પછી જ્યારે નિવેદન આપો ત્યારે આ યાદ રાખજો”.
તેના જવાબમાં, વડાપ્રધાન કાર્નીએ સાર્વભૌમત્વનો હવાલો આપતા કહ્યું કે “કેનેડા અમેરિકાને કારણે નહીં, પરંતુ કેનેડિયન હોવાને કારણે ફૂલેફાલે છે”. કાર્નીએ દાવોસમાં વર્લ્ડ ઈકોનોમિક ફોરમ (WEF) દરમિયાન ચેતવણી આપી હતી કે નિયમ-આધારિત વૈશ્વિક વ્યવસ્થા તૂટી રહી છે અને મધ્યમ શક્તિઓએ મોટા દેશોના દબાણ સામે એકજૂથ થવું જોઈએ.
રાજદ્વારી પરિણામ: ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ માંથી કેનેડા બહાર
તણાવ એટલો વધી ગયો છે કે ટ્રમ્પે ઔપચારિક રીતે કેનેડાને તેની “બોર્ડ ઓફ પીસ” (Board of Peace) પહેલમાંથી બહાર કરી દીધું છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા ગાઝાના પુનઃનિર્માણ અને સંઘર્ષોમાં મધ્યસ્થતા માટે બનાવવામાં આવી છે. ટ્રમ્પે પત્ર લખીને આ આમંત્રણ પાછું ખેંચવાની પુષ્ટિ કરી, જ્યારે કેનેડાએ અગાઉ જ તેની ભારે પ્રવેશ ફી અને વહીવટ પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
વ્યૂહાત્મક મહત્વ અને ‘ડોનરો ડોક્ટ્રિન’ (Donroe Doctrine)
નિષ્ણાતો માને છે કે આ વિવાદ માત્ર વેપાર પૂરતો મર્યાદિત નથી:
- આર્કટિક અને ગ્રીનલેન્ડ: ટ્રમ્પ ગ્રીનલેન્ડને “ગોલ્ડન ડોમ” માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ માને છે કારણ કે તે રશિયા અને ચીનથી આવતી મિસાઇલોનો સૌથી ટૂંકો રસ્તો છે.
- ડોનરો ડોક્ટ્રિન: ટ્રમ્પની નવી નીતિ પશ્ચિમી ગોળાર્ધમાં અમેરિકી પ્રભુત્વને રેખાંકિત કરે છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાની સીમાઓથી પર જઈને હસ્તક્ષેપની વાત કરે છે.
- સૈન્ય ચિંતાઓ: ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રને લાગે છે કે કેનેડા તેની ઉત્તરીય સરહદોની રક્ષા કરવામાં અસમર્થ છે, જેનાથી આખા ક્ષેત્રની સુરક્ષા માટે ખતરો છે.
