મૃત્યુ પછી વૈકુંઠ ધામ મળશે કે પુનર્જન્મ થશે? તીર્થસ્થળ અને કર્મો સાથે જોડાયેલો ગરુડ પુરાણનો મોટો ખુલાસો!
ભાગદોડ ભરેલી આ જિંદગીમાં મૃત્યુ જ એકમાત્ર એવું સત્ય છે, જેનાથી કોઈ પણ અછૂતું નથી. પરંતુ જ્યારે જીવનની અંતિમ ક્ષણો કોઈ પવિત્ર તીર્થના આંગણે, કોઈ પાવન નદીના કાંઠે કે પ્રાચીન મંદિરના પ્રાંગણમાં આવે છે, ત્યારે મનમાં અનેક પ્રશ્નો ઊભા થવા સ્વાભાવિક છે. શું ખરેખર તીર્થમાં મૃત્યુ પામવાથી સીધો મોક્ષ મળી જાય છે કે તેની પાછળ પણ કર્મોનો કોઈ હિસાબ-કિતાબ હોય છે? ચાલો જાણીએ કે આ અંગે આપણું ગરુડ પુરાણ શું કહે છે.
શું તીર્થ પર મૃત્યુ પામવાથી દરેકને મુક્તિ મળે છે?
સનાતન સંસ્કૃતિ અને આપણી જૂની પેઢીઓમાં એવું માનવામાં આવે છે કે કોઈ પવિત્ર ધામમાં મૃત્યુ થવું એ ખૂબ મોટા સૌભાગ્યની વાત છે. ગરુડ પુરાણ અનુસાર, ભગવાન વિષ્ણુએ સ્વયં ગરુડજીને કહ્યું હતું કે પૃથ્વી પર કેટલાક સ્થાનો અત્યંત પવિત્ર અને ‘મોક્ષદાયિની’ (મોક્ષ આપનારા) છે. જો કોઈ વ્યક્તિ આ પાવન નગરોમાં પોતાના પ્રાણ ત્યાગે છે, તો તેની આત્માને ભવસાગરમાંથી મુક્તિ મળી જાય છે અને તેણે પુનર્જન્મના ચક્રમાંથી પસાર થવું પડતું નથી.
ગરુડ પુરાણમાં મુખ્યત્વે સાત મોક્ષદાયિની નગરીઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે:
૧. અયોધ્યા
૨. મથુરા
૩. હરિદ્વાર
૪. કાશી (વારાણસી)
૫. કાંચીપુરમ
૬. અવંતિકા (ઉજ્જૈન)
૭. દ્વારકા
આ પવિત્ર ભૂમિ પર શરીર ત્યાગનાર જીવને સીધી ભગવાન વિષ્ણુના વૈકુંઠ ધામની પ્રાપ્તિ થાય છે. આ સિવાય, જે ઘરો કે સ્થાનો પર શાલિગ્રામ શિલા કે પવિત્ર તુલસીનો સંગાથ હોય છે, ત્યાં પણ પ્રાણ છૂટવાથી મુક્તિના દ્વાર ખુલી જાય છે.
માત્ર તીર્થમાં જવું પૂરતું નથી, દાનત અને ભાવ પણ જરૂરી!
ઘણા લોકોના મનમાં આ પ્રશ્ન થાય છે કે શું માત્ર તીર્થસ્થળ પર જવાથી જ પાપ ધોવાઈ જાય છે અને પુણ્ય મળી જાય છે? ગરુડ પુરાણમાં એનો ખૂબ જ સુંદર અને ઊંડો જવાબ આપવામાં આવ્યો છે.
ભગવાન વિષ્ણુ એક ઉદાહરણ આપીને સમજાવે છે કે કેટલાક માછીમારો રોજ સવારે નર્મદા નદીના પવિત્ર જળમાં જતા હતા અને ત્યાં જ રહેતા હતા, પરંતુ તેમને ક્યારેય શિવલોક કે મોક્ષની પ્રાપ્તિ ન થઈ. કારણ સ્પષ્ટ હતું—તેમનો ઉદ્દેશ્ય નદીની ભક્તિ કરવાનો નહીં, પણ માછલીઓ પકડવાનો હતો. એટલે કે, માત્ર ભૌગોલિક રીતે કોઈ પવિત્ર સ્થાન પર હોવું પૂરતું નથી; મનુષ્યનો ભાવ, દાનત અને ઉદ્દેશ્ય સંપૂર્ણપણે શુદ્ધ હોવા જોઈએ.
સ્વર્ગલોકની પ્રાપ્તિ કરાવતા અન્ય પાવન ક્ષેત્રો
ગરુડ પુરાણમાં કેટલાક એવા અન્ય તીર્થોનું પણ વર્ણન છે, જ્યાં મૃત્યુ થવાથી જીવને લાંબા સમય સુધી સ્વર્ગના સુખો ભોગવવાની તક મળે છે. જોકે, પુરાણ અનુસાર, જ્યારે બ્રહ્માજીનો એક દિવસ પૂરો થાય છે, ત્યારે તે આત્માઓને ફરીથી પૃથ્વી પર જન્મ લેવો પડે છે. આ સ્થાનોમાં શામેલ છે:
કુરુક્ષેત્ર
પ્રભાસ ક્ષેત્ર (સોમનાથ નજીક)
પુષ્કર
આબુ પર્વત
શ્રીશૈલ અને શિવક્ષેત્ર
તીર્થો સિવાય કયા કર્મો જીવનને સફળ બનાવે છે?
ગરુડ પુરાણ માત્ર એ નથી શીખવતું કે ક્યાં મૃત્યુ પામવાથી મુક્તિ મળશે, પરંતુ એ પણ જણાવે છે કે જીવતેજીવ કેવા કર્મો કરવા જોઈએ. જો કોઈ વ્યક્તિ આખી જિંદગી સારા કર્મો કરે છે, તો તેને અંત સમયે તીર્થમાં જવાની તક ન મળે, તોપણ તેનું કલ્યાણ નિશ્ચિત છે.
કોઈ જરૂરિયાતમંદ, ગરીબ કે ભૂખ્યાની સેવા કરવી અને અન્ન-ધનનું દાન કરવું.
ગૌશાળા, અન્નક્ષેત્ર કે સાર્વજનિક જળાશય/પરબ બંધાવવા.
મંદિર બનાવવું કે બગીચો લગાવવો.
કોઈ અનાથ કે બેસહારા વ્યક્તિના વિધિ-વિધાનથી અંતિમ સંસ્કાર કરવા.
પોતાના જીવનમાં દયા, ધર્મ, ધ્યાન અને પરોપકારનો ભાવ રાખવો.
સાર એ જ છે કે તીર્થસ્થળ પર મૃત્યુ થવું એ એક આધ્યાત્મિક સૌભાગ્ય માનવામાં આવે છે, શરત એ છે કે વ્યક્તિનું જીવન અને ભાવ પવિત્ર હોવા જોઈએ. પરંતુ તેનાથી પણ વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ આપણા દૈનિક જીવનના સારા કર્મો છે, જે દરેક પરિસ્થિતિમાં મનુષ્યની નૌકા પાર લગાવે છે.
