ભારતમાં બદલાતો ટેક્સ ટ્રેન્ડ: ૭૬% જેન ઝી કરદાતાઓ હવે એકથી વધુ સ્ત્રોતોમાંથી કમાણી કરી રહ્યા છે
ભારતનું ઇન્કમ ટેક્સ ફાઇલિંગ ક્ષેત્ર એક મોટા અને મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. દેશમાં હવે એવા કરદાતાઓની સંખ્યા સતત વધી રહી છે જેઓ માત્ર મહિને મળતા પગાર પર નિર્ભર રહેવાને બદલે એકથી વધુ સ્ત્રોતોમાંથી કમાણી કરી રહ્યા છે. ટેક્સ-ફાઇલિંગ પ્લેટફોર્મ ‘ક્લિયરટેક્સ’ (ClearTax) દ્વારા આકારણી વર્ષ (AY) ૨૦૨૬-૨૭ માટે જાહેર કરવામાં આવેલા પ્રાથમિક આંકડા દર્શાવે છે કે રોકાણમાંથી મળતી આવક, ફ્રીલાન્સિંગ, ફુલ-ટાઇમ બિઝનેસ અને અન્ય વ્યવસાયિક કમાણી હવે દેશના કરદાતાઓની નાણાકીય પ્રોફાઇલનો એક અનિવાર્ય હિસ્સો બની ગઈ છે.
જેન ઝી (Gen Z) કરદાતાઓ મલ્ટિપલ આવકના ટ્રેન્ડમાં સૌથી આગળ
આ બદલાવ ખાસ કરીને દેશના યુવા કરદાતાઓમાં સૌથી વધુ ઝડપથી જોવા મળી રહ્યો છે. ૨૦ જુલાઈ સુધી ફાઈલ કરવામાં આવેલા આઈટીઆર (ITR)ના ડેટા અનુસાર, ૨૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના ૭૬ ટકા કરદાતાઓએ પોતાની આવકના સ્ત્રોતમાં એક કરતાં વધુ માધ્યમો દર્શાવ્યા છે. આ આંકડો આકારણી વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩માં માત્ર ૧૪ ટકા હતો, જે સરખામણીએ આ વર્ષે મોટો ઉછાળો દર્શાવે છે.
આ ડેટા સ્પષ્ટ કરે છે કે આજનો યુવા વર્ગ માત્ર એક સામાન્ય નોકરી કે પગાર સુધી સીમિત નથી રહ્યો. જેન ઝી (Gen Z) હવે નોકરીની સાથે-સાથે શેરબજારમાં રોકાણ, કેપિટલ ગેઇન્સ, ફ્રીલાન્સિંગ પ્રોજેક્ટ્સ અને પોતાના નાના-મોટા સ્ટાર્ટઅપ દ્વારા આવક ઊભી કરી રહ્યો છે.
પહેલીવાર માત્ર પગાર પર નિર્ભર ટેક્સ રિટર્નમાં મોટો ઘટાડો
ક્લિયરટેક્સ દ્વારા ફાઇલ કરવામાં આવેલા કુલ રિટર્નમાં, માત્ર નોકરીના પગાર પર નિર્ભર હોય તેવા કરદાતાઓનો હિસ્સો પહેલીવાર અડધાથી પણ ઓછો નોંધાયો છે. આ વર્ષે માત્ર ૪૨ ટકા ફાઇલર્સે જ આવકના એકમાત્ર સ્ત્રોત તરીકે ‘સેલેરી’ પસંદ કરી હતી. તેની સરખામણીએ આકારણી વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩માં આવા કરદાતાઓનો હિસ્સો ૮૨ ટકા જેટલો ઊંચો હતો.
આ આંકડા સાબિત કરે છે કે એકથી વધુ માધ્યમોમાંથી કમાણી કરવી એ હવે કોઈ અપવાદ નથી રહ્યો, પરંતુ તે નવી સામાન્ય બાબત (ન્યૂ નોર્મલ) બની રહી છે. શેરબજારનું રોકાણ હોય, કન્સલ્ટિંગ હોય, ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએશન હોય કે સાઇડ બિઝનેસ—આજના યુગમાં લોકો પોતાની પ્રાથમિક આવકને પૂરક બનાવવા માટે વધારાની કમાણીના નવા રસ્તાઓ અપનાવી રહ્યા છે.
કેપિટલ ગેઇન્સ અને બિઝનેસ ઇનકમમાં જબરદસ્ત વધારો
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં શેરબજાર અને અન્ય નાણાકીય અસ્કયામતોમાં રિટેલ રોકાણકારોની ભાગીદારી ખૂબ વધી છે, જેની સીધી અસર ટેક્સ રિટર્ન પર પણ દેખાઈ રહી છે. આ વર્ષે ફાઇલ થયેલા રિટર્નમાં લગભગ ૩૯ ટકા કરદાતાઓએ કેપિટલ ગેઇન્સ દર્શાવ્યો છે, જ્યારે ચાર વર્ષ પહેલાં આ પ્રમાણ માત્ર ૯ ટકા હતું.
બીજી તરફ, બિઝનેસમાંથી થતી આવકમાં પણ એટલો જ મજબૂત ગ્રોથ જોવા મળ્યો છે. ક્લિયરટેક્સ દ્વારા ફાઇલ કરાયેલા રિટર્નમાં બિઝનેસ ઇનકમ દર્શાવતા કરદાતાઓનો હિસ્સો ૨૬ ટકા પર પહોંચી ગયો છે, જે AY ૨૦૨૨-૨૩માં માત્ર ૪ ટકા હતો. આ વધારો ભારતમાં વધતી જતી ગિગ ઇકોનોમી (Gig Economy), કન્સલ્ટિંગ વર્ક અને સ્વતંત્ર વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓની લોકપ્રિયતા તરફ ઈશારો કરે છે.
યુવાનોની નાણાકીય સમઝ અને કરિયર પસંદગીમાં મોટો બદલાવ
જેન ઝી કરદાતાઓની આ વર્તણૂક દર્શાવે છે કે નવી પેઢી પહેલાં કરતાં વધુ નાણાકીય જાગરૂકતા સાથે માર્કેટમાં પ્રવેશી રહી છે. યુવા પ્રોફેસનલ્સ માત્ર માસિક પગારથી સંતોષ માનવાને બદલે પહેલેથી જ રોકાણ, શોર્ટ-ટર્મ ટ્રેડિંગ અને સાઇડ હસલ (Side Hustles) દ્વારા સંપત્તિ સર્જન કરવા પર ધ્યાન આપી રહ્યા છે. લાંબા ગાળે આર્થિક રીતે સ્વતંત્ર બનવાની ઈચ્છા તેમને આવકના નવા અને વૈવિધ્યસભર રસ્તાઓ શોધવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી રહી છે.
સિનિયર સિટીઝન્સ અને ઉચ્ચ આવક ધરાવતા વર્ગમાં પણ ડાઇવર્સિફિકેશન
આવકના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવાનો આ ટ્રેન્ડ માત્ર યુવાનો પૂરતો મર્યાદિત નથી. વરિષ્ઠ નાગરિકો (Senior Citizens) માં પણ આ બદલાવ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે. હવે ૫૩ ટકાથી વધુ સિનિયર સિટીઝન કરદાતાઓ એકથી વધુ સ્ત્રોતોમાંથી કમાણી દર્શાવી રહ્યા છે, જે ચાર વર્ષ પહેલાં ૨૮ ટકા હતા. સિનિયર સિટીઝન્સમાં પણ શેરબજાર અને કેપિટલ ગેઇન્સમાંથી આવક મેળવનારા લોકોનો હિસ્સો ૧૫ ટકાથી વધીને ૪૨ ટકા થયો છે.
આ ઉપરાંત, દેશમાં ઊંચી આવક ધરાવતા કરદાતાઓની સંખ્યામાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. AY ૨૦૨૬-૨૭માં ફાઇલ થયેલા રિટર્નમાં લગભગ ૩૨ ટકા કરદાતાઓએ ૨૦ લાખ રૂપિયાથી વધુની ગ્રોસ ઇનકમ જાહેર કરી છે. આ આંકડો આકારણી વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪માં ૨૨ ટકા હતો. આ બતાવે છે કે રોકાણ પર મળતા સારા રિટર્ન અને બિઝનેસ ઇનકમે લોકોની એકંદર આવકમાં મોટો વધારો કર્યો છે.
આંકડાઓનો સારાંશ અને સરખામણી
| આવકનો પ્રકાર / કેટેગરી | AY ૨૦૨૨-૨૩ (અગાઉ) | AY ૨૦૨૬-૨૭ (હાલમાં) |
| જેન ઝી (૨૫થી નીચે) – મલ્ટિપલ ઇનકમ | ૧૪% | ૭૬% |
| માત્ર પગાર પર નિર્ભર કરદાતાઓ | ૮૨% | ૪૨% |
| કેપિટલ ગેઇન્સ દર્શાવતા કરદાતાઓ | ૯% | ૩૯% |
| બિઝનેસ ઇનકમ દર્શાવતા કરદાતાઓ | ૪% | ૨૬% |
| સિનિયર સિટીઝન્સ – મલ્ટિપલ ઇનકમ | ૨૮% | ૫૩% |
ટેક્સ ફાઇલિંગ હવે માત્ર કાયદાકીય પ્રક્રિયા નથી રહી
આ બદલાવ પર પોતાના વિચારો રજૂ કરતા ‘ક્લિયરટેક્સ’ના ફાઉન્ડર અને સીઈઓ આર્ચિત ગુપ્તાએ જણાવ્યું હતું કે, “૨૦૨૬નું ટેક્સ ફાઇલિંગ સેશન ભારતની નાણાકીય સફરમાં એક મોટો તફાવત દર્શાવે છે. કરદાતાઓ હવે માત્ર નોકરીના પગાર પર નિર્ભર રહેવાને બદલે કેપિટલ માર્કેટમાં સક્રિયપણે ભાગ લઈ રહ્યા છે અને નવા બિઝનેસ ઊભા કરી રહ્યા છે. જેમ-જેમ લોકોની નાણાકીય જિંદગી વધુ સમૃદ્ધ બની રહી છે, તેમ ટેક્સ ફાઇલિંગ હવે માત્ર એક કાગળ પરની પ્રક્રિયા નથી રહી પરંતુ ‘વેલ્થ મેનેજમેન્ટ’ (સંપત્તિ વ્યવસ્થાપન)નો એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો બની ગયું છે.”
