ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના એક નિર્ણયથી ખળભળાટ, ઈરાને આપી કડક ચેતવણી
પશ્ચિમ એશિયા એટલે કે મિડલ ઈસ્ટનું વાતાવરણ ફરી એકવાર અત્યંત ગરમ થઈ ગયું છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી તણાસટી હવે ખતરનાક મોડ પર પહોંચતી નજરે પડી રહી છે. તાજેતરમાં જ ઈરાન તરફથી એક મોટું અને આક્રમક પગલું ભરવામાં આવ્યું છે, જેનાથી દુનિયાભરના દેશોની ઊંઘ ઉડી ગઈ છે. ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે દાવો કર્યો છે કે તેમણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં ચેતવણીઓની વારંવાર અવગણના કરનારા ત્રણ ઓઈલ ટેન્કરોને રોકી લીધા છે. આ ઘટના બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખળભળાટ મચી ગયો છે અને તેલના પુરવઠાને લઈને ચિંતાઓ ફરીથી ગંભીર બની ગઈ છે. આવો વિસ્તારથી જાણીએ કે આ સમગ્ર વિવાદ પાછળનું અસલી કારણ શું છે અને આ સંકટ કેમ આટલું ગંભીર બની રહ્યું છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઈરાનનું મોટું એક્શન
ઈરાનના રાજ્ય મીડિયા અને લશ્કરી સૂત્રોના અહેવાલો અનુસાર, રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ત્રણ વ્યાપારી તેલ ટેન્કરોને અટકાવ્યા. એવો આરોપ છે કે આ જહાજોએ ઈરાની નૌકાદળ અને સુરક્ષા દળો દ્વારા જારી કરાયેલ ચેતવણીઓને સંપૂર્ણપણે અવગણી હતી. આ કાર્યવાહી બાદ, ઈરાને વિશ્વભરના રાષ્ટ્રો અને મુખ્ય શિપિંગ કંપનીઓને કડક ચેતવણી આપી હતી. ઈરાને સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ દેશ કે કંપની અમેરિકા દ્વારા જપ્ત કરાયેલી ઈરાની સંપત્તિનો ઉપયોગ કરશે, તો તેમના જહાજોને આ સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગમાંથી પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.
કેમ ભડક્યું છે ઈરાન? શું છે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો તે નિર્ણય?
આ સમગ્ર વિવાદનું મૂળ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું તે હાલનું નિવેદન અને નિર્ણય છે, જેનાથી ઈરાન આગબબૂલા થઈ ગયું છે. વાસ્તવમાં, ટ્રમ્પે થોડા સમય પહેલાં એક એલાન કર્યું હતું કે સંઘર્ષ દરમિયાન જે જહાજોને હોર્મુઝ કે આસપાસના દરિયાઈ વિસ્તારોમાં નુકસાન પહોંચ્યું છે, તેમને ભરપાઈના રૂપમાં ઈરાનની તે સંપત્તિઓમાંથી વળતર આપવામાં આવશે જે અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો દ્વારા જપ્ત (Freeze) કરવામાં આવી ચૂકી છે.
ટ્રમ્પના આ નીતિગત નિર્ણય સામે આવ્યા બાદ ઈરાનની ટોચની સૈન્ય કમાન અને સરકારનો પારો હાઈ થઈ ગયો છે. ઈરાને તેને પોતાની સાર્વભૌમત્વ પર સીધો હુમલો અને ગેરકાયદેસર કબજો ગણાવ્યો છે.
ઈરાની વિદેશ મંત્રી અને સૈન્ય અધિકારીઓની સ્પષ્ટ ચેતવણી
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર તીખી પ્રતિક્રિયા આપતા આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનો હવાલો આપ્યો છે. તેમણે પોતાની પોસ્ટમાં લખ્યું કે કોઈ બીજા દેશની સાર્વભૌમ સંપત્તિને ફ્રીઝ કરીને તેનાથી એવા દાવાઓનો નિકાલ કરવો, જેનો તે સંપત્તિ સાથે કોઈ સંબંધ નથી, તે સીધી રીતે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓને નબળા પાડે છે અને વૈશ્વિક અસ્થિરતાને નોતરે છે.
અરાઘચી ચેતવણી આપતા આગળ જણાવ્યું કે ભવિષ્યના દાવાઓના નામે આ પ્રકારે સંપત્તિ જપ્ત કરવી એ ઉશ્કેરણીજનક અને ખતરનાક પગલું છે. જે લોકો પણ આ પ્રકારના ફંડ કે વળતરનો લાભ ઉઠાવશે, તેમણે આ વાત સારી રીતે સમજી લેવી જોઈએ કે જો સરકારે સંપત્તિઓને ફ્રીઝ કરવાની સામાન્ય પ્રક્રિયા બનાવી દીધી, તો દુનિયામાં કોઈ પણ દેશ કે સંસ્થાની સંપત્તિ સુરક્ષિત રહેશે નહીં. તેનાથી પેદા થનારી વૈશ્વિક અરાજકતા કોઈના પણ હિતમાં નહીં હોય.
બીજી બાજુ, ઈરાની સૈન્ય કમાનના પ્રવક્તા ઇબ્રાહિમ ઝુલ્ફિકારીએ પણ અમેરિકાના પ્રસ્તાવને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દેતા કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો કોઈએ પણ આ બહાને ઈરાનની જપ્ત સંપત્તિઓનો ઉપયોગ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, તો ઈરાનના સશસ્ત્ર દળો દુનિયાના કોઈપણ દેશના જહાજને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝથી પસાર થવા દેશે નહીં.
વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા અને ઓઈલ માર્કેટ પર તોળાઈ રહ્યું છે સંકટ
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને સંવેદનશીલ ઓઈલ માર્ગોમાંથી એક છે. દુનિયાનો એક મોટો હિસ્સો કાચા તેલની આયાત આ જ રસ્તેથી પસાર થનારા ટેન્કરો દ્વારા કરે છે. આવી સ્થિતિમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલો આ ટકરાવ જો વધુ વધશે, તો તેની સીધી અસર વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો પર પડશે. ઓઈલ ટેન્કરો રોકાયા બાદ અને ઈરાનની કડક ચેતવણીઓ પછી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભયનો માહોલ પેદા થઈ ગયો છે, અને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની આ નીતિએ દુનિયાની ચિંતાને અનેકગણી વધારી દીધી છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આગામી દિવસોમાં અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશો આ સ્થિતિનો સામનો કરવા માટે શું કડક પગલાં ભરે છે.
