સોનું ખરીદતા પહેલાં સાવધાન! જ્વેલરી પર આ ૩ નિશાન નહીં જુઓ, તો સમજો મોટું નુકસાન
આપણા દેશમાં સોનું ખરીદવું એ માત્ર એક રોકાણ (Investment) નથી, પરંતુ તે આપણી પરંપરાઓ, તહેવારો અને લાગણીઓ સાથે જોડાયેલું છે. લગ્નપ્રસંગ હોય કે ધનતેરસ, આપણે સોનાની ખરીદી કર્યા વિના શુભ કાર્યની શરૂઆત કરતા નથી. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે હવે સોનું ખરીદવાના સરકારી નિયમો સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયા છે? જો તમે આજે પણ જૂની પદ્ધતિથી જ સોનું ખરીદી રહ્યા છો, તો પૂરેપૂરી શક્યતા છે કે તમે છેતરપિંડીનો ભોગ બની રહ્યા છો.
ગ્રાહકોને મિલાવટખોરીથી બચાવવા અને સોનાની શુદ્ધતામાં સંપૂર્ણ પારદર્શિતા લાવવા માટે સરકારે હોલમાર્કિંગના નિયમો ખૂબ જ કડક કરી દીધા છે. નવા નિયમો અનુસાર, હવે સોનાના દાગીના પર મુખ્યત્વે ત્રણ નિશાન (Marks) હોવા ફરજિયાત છે. જો તમે બજારમાં દાગીના ખરીદવા જઈ રહ્યા છો, તો આ ત્રણ નિશાન જોવાનું બિલકુલ ભૂલતા નહીં, નહીં તો તમારી મહેનતની કમાણી પર પાણી ફરી વળી શકે છે.
નવા નિયમો હેઠળ જ્વેલરી પર કયા 3 નિશાન જોવા જરૂરી છે?
હવે જ્યારે પણ તમે કોઈ જ્વેલરી શોપ પર જાઓ, ત્યારે તમારી આંખોથી અથવા જ્વેલર પાસે રહેલા મેગ્નિફાઈંગ ગ્લાસ (લેન્સ) વડે દાગીનાના અંદરના ભાગ પર આ ત્રણ નિશાન ચોક્કસ ચેક કરો:
1. BIS નો લોગો (Bureau of Indian Standards Logo)
આ બ્યુરો ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સનો સત્તાવાર ત્રિકોણાકાર લોગો છે. આ નિશાન એ વાતની ગેરંટી છે કે આ સોનાની તપાસ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત અને પ્રમાણિત લેબમાં કરવામાં આવી છે. આ લોગો અસલી હોલમાર્કની પહેલી ઓળખ છે.
2. પ્યોરિટી અને ફાઈનનેસ (સોનાની શુદ્ધતાનો ગ્રેડ)
આ નિશાન તમને જણાવે છે કે તમે જે દાગીના ખરીદી રહ્યા છો તે કેટલા કેરેટના છે. જ્વેલરી મુખ્યત્વે ત્રણ ગ્રેડમાં બને છે અને તેના પર આ નંબર લખેલા હોવા જરૂરી છે:
-
22 કેરેટ સોના પર: 22K916 લખેલું હશે (એટલે કે 91.6% શુદ્ધ સોનું)
-
18 કેરેટ સોના પર: 18K750 લખેલું હશે (એટલે કે 75% શુદ્ધ સોનું)
-
14 કેરેટ સોના પર: 14K585 લખેલું હશે (એટલે કે 58.5% શુદ્ધ સોનું)
Price Calculation Tip: તમારે હંમેશા આ નંબરના આધારે જ સોનાની સાચી કિંમત ચૂકવવાની હોય છે. જો કોઈ દુકાનદાર તમને 22 કેરેટનો ભાવ કહીને 18 કેરેટની જ્વેલરી આપી રહ્યો હોય, તો તમે આ નંબર જોઈને તરત જ તેની ચોરી પકડી શકો છો.
3. HUID કોડ (Hallmark Unique Identification)
આ નવા નિયમોનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આ 6 અંકનો એક અનોખો આલ્ફાન્યૂમેરિક કોડ (જેમ કે- A1B2C3, જેમાં અક્ષરો અને નંબરો બંને મિક્સ હોય છે) હોય છે. સરકાર તરફથી દરેક સિંગલ જ્વેલરી પીસને આ એક યુનિક આઈડી આપવામાં આવે છે. જેમ દરેક નાગરિકનો પોતાનો એક અલગ ઓળખ નંબર હોય છે, બરાબર તેમ જ. આનાથી તે દાગીનાનું સંપૂર્ણ ટ્રેકિંગ ખૂબ જ સરળ બની જાય છે.
પહેલાના અને અત્યારના હોલમાર્કમાં શું તફાવત છે?
પહેલાના અને અત્યારના હોલમાર્કમાં શું તફાવત છે?6-ડિજિટવાળા આ HUID કોડના અમલીકરણ પહેલા હોલમાર્કિંગની પદ્ધતિ થોડી અલગ હતી. જૂના નિયમો હેઠળ સોનાના દાગીના પર ચાર કે પાંચ નિશાન હોતા હતા, જેમાં BIS લોગો અને શુદ્ધતાની સાથે જ્વેલરનો પોતાનો લોગો અને હોલમાર્કિંગ સેન્ટરનો માર્ક પણ સામેલ હતો.
પરંતુ સરકારે નિયમોને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે જૂની સિસ્ટમ બંધ કરી દીધી છે. હવે 6-ડિજિટવાળા HUID કોડ વિના સોનાના દાગીના વેચવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ (Banned) છે. હવે માત્ર ઉપર જણાવેલા 3 નિશાન જ કાયદાકીય રીતે માન્ય છે.
આ નવા નિશાનથી તમને (ગ્રાહકોને) શું ફાયદો થશે?
સરકારના આ કડક પગલાથી સામાન્ય ગ્રાહકોને સીધો જ ત્રણ મોટો ફાયદો મળ્યો છે:
-
છેતરપિંડી અને મિલાવટથી કાયમી આઝાદી: હવે કોઈ પણ નાનો કે મોટો દુકાનદાર તમને ઓછી શુદ્ધતાનું સોનું મોંઘા ભાવે વેચી શકશે નહીં. તમે જેટલા કેરેટના પૈસા આપી રહ્યા છો, તમને સો ટકા તેટલી જ શુદ્ધતાનું સોનું મળશે.
-
રીસેલ (ફરી વેચતી) વખતે નહીં થાય કપાત: અવારનવાર લોકો ફરિયાદ કરતા હોય છે કે જ્યારે તેઓ જૂનું સોનું વેચવા જાય છે, ત્યારે સોની શુદ્ધતા ઓછી બતાવીને પૈસા કાપી લે છે. પરંતુ આ ત્રણ નિશાનવાળા સોનાને જ્યારે તમે ભવિષ્યમાં ક્યારેય પણ વેચવા કે એક્સચેન્જ કરવા જશો, ત્યારે તમને માર્કેટની પૂરેપૂરી અને સાચી કિંમત મળશે. કોઈ પણ તમારી પાસેથી એક રૂપિયો પણ કાપી શકશે નહીં.
-
ઘરે બેઠા મોબાઈલથી કરો અસલી-નકલીની તપાસ: આ નિયમનો સૌથી મજેદાર ફાયદો એ છે કે હવે તમે જાતે જ તપાસ અધિકારી બની શકો છો. તમારા સ્માર્ટફોનમાં સરકારની ઓફિશિયલ ‘BIS CARE App’ ડાઉનલોડ કરો. એપમાં જઈને જ્વેલરી પર લખેલા 6-અંકના HUID કોડને દાખલ કરો. થોડી જ સેકન્ડોમાં સ્ક્રીન પર જ્વેલરીની પૂરેપૂરી કુંડળી (જ્વેલરનું નામ, હોલમાર્કિંગની તારીખ, કેરેટ) તમારી સામે આવી જશે.
એક જાગૃત ગ્રાહક બનો
સોનું ખરીદવું એ કોઈ નાનો-મોટો ખર્ચ નથી, તેમાં તમારી વર્ષોની બચત લાગેલી હોય છે. તેથી આગલી વખતે જ્યારે પણ તમે તમારા કે પરિવાર માટે સોનાની જ્વેલરી ખરીદવા બજારમાં જાઓ, ત્યારે આ ત્રણ નિશાન વિના કોઈ પણ વસ્તુ બિલકુલ ખરીદશો નહીં. જો કોઈ જ્વેલર તમને હોલમાર્ક વિનાનું કે જૂના હોલમાર્કવાળું સોનું ‘સસ્તામાં’ આપવાની લાલચ આપે, તો પણ તેની જાળમાં ફસાશો નહીં.
